ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେବ, ଜଣେ ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜୀବନର ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ, ମୋ ଏକାଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଶକ୍ତି ରହିବ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲି, ତେଵେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲି, ଏବେ ମୋ ମନ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?" ସେ ଏହିପରି କହିଲେ, "ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ଅନବଧି ଅପେକ୍ଷା ଓ ଅନୁରାଗରେ ବିମୁଡ଼ ରହିଥାଏ, ସେ କେବେ ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଗରେ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଅବିରତ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ।" "ଶିଶୁକାଳରେ ଖେଳ ଦିଗରେ ବାସନା, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଦିଗରେ ଆକର୍ଷଣ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ନିୟତ, ଏପରି ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ଆସିଯାଏ।" "ଏହିପରି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ବିବେକି, ସେ ଶିଶୁ, ଯୁବା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦିଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଇ ନଥିବା, ସଦା ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଗରେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ।" "ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲି, ଯଦି ତୁମେ ବୁଝିପାର, ଏହି କଥା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁମାନେ, ସେଉଁଠି ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।" "ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ କେଉଁ ଉଦ୍ୟମ ଅଛି? ତାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅବିରତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଅପରାଧ ନାଶ କରିଥାଏ।" "ତୁମର ମନ ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଛନ୍ତି, ମିତ୍ରତାରେ ଭରି ରହୁ; ଏପରି ହେଲେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡିପାରିବ।" "କେଉଁ ବିବେକି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବ? ଏବେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ କରିବି, କାରଣ ଶୋକର ଫଳ କେବଳ ହାରାଇବା।" "ଯଦି ଜୀବମାନେ ବିରୋଧରେ ବନ୍ଧିତ ହେଇ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେଵେ ବିବେକି ଜଣାନ୍ତି, ଏହି ମହାମାୟାରେ ବିମୁଡ଼ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନାର୍ଥ।" "ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅନେକ ମତ ରଖିଛନ୍ତି, ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମତମାନେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହି ମତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏବେ ମୋ ସାରାଂଶ ଶୁଣ।" "ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତାର। ତେଵେ, ବିବେକି ଜଣେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ନିଜର ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।" "ଏହିପରି, ତୁମେ ଓ ଆମେ ଦୈତ୍ୟ ସ୍ଵଭାବ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ।" "ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପବନ, ବରୁଣ, ବର୍ଷା, ସିଧ୍ଧ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟର ଅଧିପତି, ସର୍ପ, କିନ୍ନର, ମାନବ, ପଶୁ, ଦୋଷ, ନିଜର ଉତ୍ପନ୍ନ କିଛି ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେନି—" "ଜ୍ୱର, ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ, ଡାଏରିଆ, ପ୍ଲୀହା ରୋଗ, ଉଦର ଗଠାନ, ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅବୁଦ୍ଧି, ଶୀତଳତା, ରାଗ, ଲୋଭ ଆଦି ଅପବିତ୍ରତା ଅବନତି ଆଣେ।" "କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧତା ଅପହରିତ ହୋଇନାହିଁ; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଶୁଦ୍ଧତା ଛାଡି ହୃଦୟରେ କେଶବଙ୍କୁ ବସାଇଥାଏ, ସେ ଅପବିତ୍ରତା ଅଧିଗମ କରେ।" "ଅସାର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନ କର; ମୁଁ ଏହି କଥା ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ କହୁଛି—ସମସ୍ତଠି ନିର୍ବିକାରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଏହି ନିର୍ବିକାରତା ଅକ୍ଷୟ ଉପାସନା।" "ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ, ଏଠି କେଉଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, କିମ୍ବା ଚାହିଦା ଅପ୍ରାପ୍ତ ରହିପାରିବ? ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଉତ୍ତମ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଇବେ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦୟା ଓ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ରସୋଇୟାମାନେ ନିକଟକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ହେ ରସୋଇୟାମାନେ, ମୋ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ମନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ନେତୃତ୍ୱ, ଅପବିତ୍ର; ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।" "ମୃତ୍ୟୁ ଦାୟକ ହାଳାହଳ ବିଷ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟରେ ମିଶାଇ ଦିଅ; ଏହି କାମ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କର, ଏବଂ ଅସନ୍ଦେହେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।" ରସୋଇୟାମାନେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ବିଷ ଦେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଖାଇଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ମିଶାଯାଇଥିଲା, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାହା ଖାଇଲେ। ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମନ ଅବିକାର ରହିଲା; ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଷକୁ ନିର୍ବଳ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟରେ ତରସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୈତ୍ୟର ମହାରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ହେ ଦୈତ୍ୟର ରାଜା, ଆମେ ଦେଇଥିବା ବିଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଦାୟକ, ତଥାପି ତୁମର ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାହା ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପଚାଇଦେଲେ।" "ତୁରନ୍ତ, ଦୈତ୍ୟର ପୁରୋହିତମାନେ, ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ବିଚାର କର, ବିଳମ୍ବ କରନାହିଁ।" ଏଉଁପରି, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁ ନମ୍ରତା ଧାରଣ କରିଥିଲେ— "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ! ତୁମେ ଦୈତ୍ୟର ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର।" "ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତା, ଅନନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ତୁମର ପିତା ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେବ।" "ଏହିପରି, ଏହି ବିରୋଧ, ଏହି ଶତ୍ରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଛାଡିଦେଅ; ତୁମର ପିତା ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ, ଶିକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।" "ଏହିପରି ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ଏହି ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଗୌରବମୟ। ମାରୀଚି ବଂଶରେ କିଏ ଅସମ୍ମାନ କରିପାରିବ?" "ମୋ ପିତା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି; ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ।" "ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, କିଛି ତ୍ରୁଟି ନାହିଁ।" "ପିତା ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମତ ମୋ ମନରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବସିଛି, ଏହି ଦିଗରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା କରିବି ନାହିଁ।" "ତୁମେ କହିଛ—'ଏହି ଅନନ୍ତତା କାହିଁକି?'—ଏହି କଥା ଯଥାର୍ଥ କହିବା କିଏ ପାରିବ?