ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶିଶୁଟିକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି, ତାଙ୍କର ଗଜଦନ୍ତରେ ଭେଦିଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁଟି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହଜାର ହଜାର ଗଜଦନ୍ତ ତାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏହିପରେ ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ତୀବ୍ର ଗଜଦନ୍ତମାନେ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇନାହିଁ। ଏହା ସମସ୍ତ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଫଳ। ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।” ତାପରେ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗତ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତମାନେ କହିଲେ, “ଅସୁରମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କର। ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ତୁମେ ପଛକୁ ହଟ। ବାୟୁ, ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କର। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବପତିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗଛ ଗଛ ଜଳାଇ ଦିଅ।” ଏହାପରେ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁଟିକୁ ଜଳାଇଦେଲେ। ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଯେ, “ପିତା, ଏହି ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି ଜଳାଇନାହିଁ। ମୁଁ ସବୁଠି ପଦ୍ମ ଶୟନ ଦେଖୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶିତଳ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି।” ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭାର୍ଗବ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଦାନବପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ଓ ଭାଉପାଇଁ ଏତେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦିଅ, ସେଠି ତାହାର ଫଳ ମିଳିବ। ସେମାନେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାସ୍ତି ଦେବେ। ଶିଶୁବୟସ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ମାମଲାରେ ଅତିକ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମର କଥା ଶୁଣି ସେ ହରିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ତେବେ ଆମେ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା।” ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ କଥାରେ ଦାନବପତି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡ ରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହିପରେ ଶିଶୁଟି ଗୁରୁଗୃହରେ ବସି, ଅନ୍ୟ ଦାନବଶିଶୁମାନେଠାରେ ପୁନଃପୁନି ଶିକ୍ଷା ଦେଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦାନବଶିଶୁମାନେଠାରେ କହିଲେ, “ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ। ଏହି କଥାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ନେଅନାହିଁ, ଏଠାରେ ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରେରଣା ନାହିଁ। ଜନ୍ମ ପରେ ଶିଶୁବୟସ୍, ତାପରେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସେ, ଏବଂ ଦିନ ପରେ ଦିନ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆସିଯାଏ। ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ, ଏହି କଥା ଆମେ ଏବଂ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖିଛୁ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଅବଶ୍ୟ ହୁଏ, ଏହି ନିୟମ ଅବିଚଳିତ; କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିଛି ହୁଏନାହିଁ। ଗର୍ଭବାସ ଆଦି ଥରୁ ପୁନଃଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଅପରିପକ୍କ ମନେ ଖାଇବା, ପିଇବା, ଶୀତ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତିକୁ ସୁଖ ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମୂଢ଼ତାରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ ମାନେ ଆଘାତକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଭାବିନେ। ଦେହ କ’ଣ? ଏହା ମାତ୍ର ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମୂତ୍ର, ନାଡ଼ି, ମଜ୍ଜା, ହାଡ଼ ଆଦିର ଏକ ଗଠନ; ଏଠାରେ କ’ଣ ରୂପ, ଔଜ୍ଵଲ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ, ଆକର୍ଷଣ ଅଛି? ଯଦି ଜଡ଼ ମଣିଷ ଏପରି ଦେହରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ତେବେ ସେ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ। ଅଗ୍ନି ଶୀତରେ ଶାନ୍ତି ପାଏ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ପାଣିରେ, ଭୋକ ଖାଦ୍ୟରେ; ଏହି ସବୁକୁ ଯଦି ସୁଖର କାରଣ ଭାବିବ, ଏହା ତାହାର ବିପରୀତ। ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନେ ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ। ଯେତେ ଅନୁରାଗ ହୁଏ, ସେତେ ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଘରର କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ମନ ଲାଗିଲେ, ସେଠି ନାଶ, ଦାହ, ହାନି ନିଶ୍ଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମହାଦୁଃଖ ଅଛି, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ; ଯମର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଗର୍ଭ ଯାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି। ଗର୍ଭରେ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ସୁଖ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ, ଯଦି ଏହା ଠିକ୍, ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହିପରି ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର ସାଗରରେ ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶରଣ ଭାବିବା ଠିକ୍। ଆମେ ଶିଶୁ, ଜୀବ ଦେହରେ ଅମର ଅଟୁଟ ଅଟେ—ବୟସ, ଯୁବା, ବୃଦ୍ଧ ଦେହର ଗୁଣ, ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ। ଶିଶୁବେଳେ ଭାବିଥାଏ, ‘ଯୁବାବେଳେ ଭଲ କାମ କରିବି’; ଯୁବାବେଳେ, ‘ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଉପକୃତି କରିବି’। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲେ କିଛି କରିପାରିବିନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ କ୍ଷମତା ଥିଲା, କିଛି କରିନଥିଲି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଏଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଅନିର୍ଥକ ଆଶାରେ ମନ ବ୍ୟସ୍ତ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭଲ କାମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ତୃଷ୍ଣା ଥିଲେ। ଶିଶୁବେଳେ ଖେଳରେ ଆସକ୍ତି, ଯୁବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲାଗିଥିବା, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଅଭାବରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ହଠାତ୍ ଆସିଯାଏ। ତେଣୁ, ବିବେକୀ ମଣିଷ ଶିଶୁବୟସ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍, ବୟସ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି; ଯଦି ବୁଝିପାର, ଏହା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁମାନେ, ସେଉଁଠି ଯିଏ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ କ’ଣ କଷ୍ଟ? ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ତୁମ ମନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିରାଜିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ମୈତ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ଏପରି କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେବ। କିଏ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତିନିପ୍ରକାର ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋକ କରିବ? ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବି; କାରଣ ଶୋକର ଫଳ କେବଳ ହାନି। ଯଦି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧି, ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଏପରି ମୂଢ଼ତାରେ ଆବୃତ ଲୋକମାନେ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ। ଦାନବମାନଙ୍କ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ମତ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି; ଏହି ଉପସଂହାର ଶୁଣ।