ଏହି କଥାରେ, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯାହାଠୁ ହୁଏ, ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାର ପରମ ଅବସ୍ଥା କଥାରେ ବ୍ୟଞ୍ଜିତ ହୋଇପାରିବା ନୁହେଁ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମେଶ୍ୱର। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ଅଜ୍ଞାନୀ! ଆଉ କିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ହେବ? ତୁମେ ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି କହିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରୁଛ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କରନ୍ତୁ, କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି?” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତକୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଧର୍ମ କଥା କହୁଛି?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋର ହୃଦୟରେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ଆମେ, ଆପଣ, ଆମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପିଲାକୁ ଗୁରୁଘରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ; କିଏ ଏହି ପିଲାକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୁଲ ଭାବରେ ଗୁଣଗାନ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଛି?” ଏହିପରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ପୁଣି ଗୁରୁଘରେ ନେଇଯାଇ, ସେଠାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକି କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଶିଖିଛ, ଏକ ଶ୍ଳୋକ ପଠ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ଯାହାଠୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାଠୁ ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଅଚଳନ ଜଗତ ଆସିଛି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତର କାରଣ, ଆମେ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ପିଲାକୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କର ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ ପରିବାରର ଅପମାନ, ପକ୍ଷୀର ପଖା କାଟିଦେଇଥିବା ପରି।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଦୈତ୍ୟମାନେ; ଏହି ସତ୍ୟରେ, ତୁମର ଶସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ।” ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶତ-ଶତ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦର କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁନି ନବୀନ ହୋଇଯାଇଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, “ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଫେରିଆ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଛି—ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଉ, ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଅଟୁ ରୁହ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ମନରେ ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ ଭୟ କେଉଁଠି ରହିଛି? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୁନି ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, “ଓ ସର୍ପମାନେ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ପିଲାକୁ ତୁମର ବିଷାଗ୍ନିରେ ନଷ୍ଟ କର।" କୁହକ, ତକ୍ଷକ, ଅନ୍ଧକ ଏହି ସର୍ପମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷରେ ଦସିଲେ। ତଥାପି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ କୃଷ୍ଣରେ ମନ ଲଗାଇ, ଦସାଯିବା ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ, ସେ ସ୍ମରଣର ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ସର୍ପମାନଙ୍କର ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମଣି ଫାଟିଗଲା, ହୃଦୟରେ ତାପ ଓ କମ୍ପନ ଆସିଗଲା, ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦର ଚର୍ମ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ; ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୁନି କହିଲେ, “ଓ ଦିଗପାଳମାନେ! ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦନ୍ତ ହାତୀମାନେ! ଏହି ଶତ୍ରୁ ଦଳ ଭଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପିଲାକୁ ନଷ୍ଟ କର; ତୁମ ଆକ୍ରମଣ ଶୁଷ୍କ କାଠକୁ ଜଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜଳିଦିଅ।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପାହାଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ଦିଗପାଳମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ପୃଥିବୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦନ୍ତରେ ଭେଦ କଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୋବିନ୍ଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ହାତୀମାନଙ୍କର ଦନ୍ତ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହାତୀମାନଙ୍କର ବଜ୍ରଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି—ଏହି ମୋର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହି ଜନାର୍ଦନ, ବିପତ୍ତି ଓ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବତାର ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତି।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, “ଅସୁରମାନେ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଅ! ଦିଗପାଳମାନେ, ପଛକୁ ହଟ; ବାୟୁ, ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କର; ଏହି ଅସୁରମହାରାଜଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ଏଡ଼ା ଦାଉଡ଼ି ଜଳାଅ।” ତାପରେ ଦାନବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଜଳାଇଦେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ପିତା, ଏହି ଅଗ୍ନି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଛି, ତଥାପି ମୋତେ ଜଳାଇନାହିଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମବନ ଦେଖୁଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୀତଳ ହେଇଛି।” ତାପରେ, ଭାର୍ଗବ ପୁତ୍ରମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତମାନେ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି ପିଲା, ତୁମ ପୁତ୍ର ଓ ଭାଇ ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ରୋଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲଗାଅ, ସେଠି ଫଳ ମିଳିବ।” “ଏଭଳି ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ଶାସନ କରିବେ।” “ଶିଶୁବୟସ୍ ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ; ଏହି କଥାରେ ତୁମେ ଅତିରିକ୍ତ ରୋଷ ଦେଉନାହିଁ।” “ଯଦି ଆମ କଥାରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ମାୟା ଉପାୟରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମନ ବଦଳାଇଦିଅ।” ପୁରୋହିତମାନେ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡଳରୁ ଦୂର କଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୁରୁଘରେ ରହି, ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ; ଏହି କଥାରେ କୌଣସି ଲୋଭ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଥା ଭାବିବେ ନାହିଁ।” “ଜନ୍ମ ଓ ଶିଶୁବୟସ୍ ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତାପରେ, ଦିନକୁ ଦିନ ଅବାଧ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଆସେ।” “ତାପରେ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆସି ଧରେ; ଏହି କଥା ଆମେ ଏବଂ ତୁମେ ଦେଖୁଛୁ।” “ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ରୀତି ଚାଲିଆସିଛି, ଏଠି କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଉତ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ।” “ଗର୍ଭରେ ରହିବା ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥା କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା।” “ଭୁକ୍କି ଓ ତିର୍ଷ୍ଣା ଦୂର କରିବା, କିମ୍ବା ଶୀତ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତି, ଶିଶୁମନରେ ସେ ଖୁସି ଭାବିବା ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ମଧ୍ୟ ସତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା।