ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଥିବା ବେଳେ ଉଠେଇଲେ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ପଚାରିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ପାଠ ପଢ଼ିଛ, ସେଥିରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ କ’ଣ ଶିଖିଛ? ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିଛ?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ମୋର ହୃଦୟର ଗଭୀରତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏଠାରେ କହିବି। ମୁଁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଦେତ୍ୟାଧିପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ଲାଲ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କ୍ରୋଧଭାବରେ କହିଲେ, “ଅରେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସ୍ତୁତି କିପରି କହାଯାଉଛି? ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ଏହି ପିଲାକୁ ମୋ ଅନୁସାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇନାହଁ, ତାକୁ ବିପଥରେ ନେଇଯାଉଛ!" ଗୁରୁ ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦେତ୍ୟେଶ, ଆପଣ ରାଗ କରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ମୁଁ ଶିଖାଇନଥିବା କଥା, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନିଜେ ଏହିପରି କହୁଛନ୍ତି।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୁଅକୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କାହାଠାରୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ? ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଏହିପରି କଥା ମୁଁ ଶିଖାଇନଥିଲି। ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହୁଛନ୍ତି।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, “ପିତା, ମନରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାୟକ; ସେଠାରେ, ଏହି ପରମାତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି, ଆଉ କିଏ କାହାକୁ ଶିଖାଇପାରିବ?” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ଏହି ବିଷ୍ଣୁ କିଏ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଛ? ମୁଁ ଏଠି ଦେତ୍ୟ ଓ ଜଗତର ନାୟକ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହିପରି କଥା କିଏ କହିପାରିବ?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ଯାହାଙ୍କର ପରମ ସ୍ଥିତି କଥା ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ, ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ମୂର୍ଖ, ଆଉ କିଏ ଏହିପରି ପରମେଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ଧାରକ? ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ, ଏହିପରି ଅନୁବାଦ କରି।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ପିତା, କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କରନ୍ତୁ, କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, “କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅଙ୍କୁ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ ବିଚାର ଦେଇଛି? ଏହିପରି ଅଧର୍ମ କଥା କିପରି କହୁଛି?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ପିତା, ବିଷ୍ଣୁ କେବଳ ମୋ ହୃଦୟରେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ମୋ, ଆପଣ, ଓ ଆମ ସମସ୍ତ ନାତା-ଗୋତିକୁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦେତ୍ୟମାନେ କୁହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପିଲାକୁ ଗୁରୁଗୃହରେ ରଖି ଶିକ୍ଷା ଦିଅ। କିଏ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ ପଥରେ ନେଇ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି?” ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ପୁଣି ଗୁରୁଗୃହକୁ ନେଇଯିବା ହେଲା। ସେଠାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦିନ ରାତି ଶିକ୍ଷା ନେଉଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଶିଖିଛ, ତାହାରୁ କିଛି ପାଠ ପଢ଼।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯାହାଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ, ସେଇ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ଉପରେ କୃପା କରୁନ୍ତୁ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅକୁ ମାରିଦିଅ, ଏହା ବଞ୍ଚି ରହିବାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏହା ବଂଶର ଅପମାନ, ଏକ ପକ୍ଷୀର ପାଖ କାଟିଦେଇବା ପରି।” ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ଦେତ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ, “ଦେତ୍ୟମାନେ, ମୁଁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଏହି ସତ୍ୟରେ, ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।” ସେମାନେ ଶତଶଃ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଶରୀରକୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ନୂତନ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ ହେଉଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, “ମୂର୍ଖ! ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଫେରିଯାଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଉଛି; ଜ୍ଞାନୀ ହୁଅ, ଏଭଳି ମୂଡ଼ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ, “ପିତା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ସେଇ ଭଗବାନ୍ ମୋ ମନରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ଭୟ କେଉଁଠି ରହିପାରିବ? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟ ସବୁ ଦୂରିଯାଏ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୁଣି ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଓ ସର୍ପମାନେ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଖୋଟ ମନର ଧାରକ, ତୁମେ ତୁମର ବିଷାଗ୍ନିରେ ଏହାକୁ ତୁରନ୍ତ ସଂହାର କର।” ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ କୁହକ, ତକ୍ଷକ ଓ ଅନ୍ଧକ ସର୍ପମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଦେଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦଶିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, କୃଷ୍ଣ ସ୍ମରଣରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଏହି ବିଷ ଦେହକୁ ବିନା ଅନୁଭବ କଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ଵଳ ରହିଲେ। ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମଣି ଫାଟିଗଲା, ହୃଦୟ ଜଳିଉଠିଲା, କମ୍ପିତ ହେଲେ; ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଚର୍ମକୁ ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ। ଦେତ୍ୟେଶ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଦିଗ୍ପାଳମାନେ! ଭୟଙ୍କର ଦାଁତ ଥିବା ହସ୍ତୀମାନେ! ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କର, ତୁମର ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ଦହିଦିଅ।” ସେମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ କରି, ଦାଁତରେ ଭେଦିଦେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ; ହଜାର ହଜାର ହସ୍ତୀର ଦାଁତ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତିରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ଦାଁତ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା, ଏହି ମୋର ଶକ୍ତି ନୁହେଁ, ଏହା ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି, ଯିଏ ବିପଦ ଓ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।