ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିଆ ବରଦାନର ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଦୈତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲେ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳର ଉପପତି, ଏବଂ ସୋମ ମଧ୍ୟ ହେଇଥିଲେ। ସେ ଧନର ମାଳିକ ହେଲେ, ଯମ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, କିଛି ବାକି ରହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଲୋକ ଛାଡି ମଣିଷ ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ତିନି ଜଗତ ଜିତି, ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ମଜା କରୁଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ମହାତ୍ମା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ, ଯିଏ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। କିଏ ମାନେ ବାଦ୍ୟ ବାଜାଇଲେ, କିଏ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଜୟ ଚିତ୍କାର କଲେ; ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଠାରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏଠି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରମ୍ୟ ମହଲରେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୁରୁଘରକୁ ଯାଇ ଶିକ୍ଷା ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜ ଗୁରୁ ସହିତ ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ, ଯେଉଁ ବେଳେ ରାଜା ମଦ୍ୟପାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନିଜ ପୁଅ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ବାଳକ, ତୁମେ ଯାହା ଶିଖିଛ, ତାହା ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ କଣ?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ପ୍ରିୟ ପିତା, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମୋ ହୃଦୟର ନିଶ୍ଚିତ ଉପଦେଶ କହିବି। ମୁଁ ଆଦି-ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଅଜନ୍ମା, ଅବୟସ୍କ, ଅକ୍ଷୟ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବି।” ଏହା ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ଅସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହା କଣ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଭରା? ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୋ ଅବହେଳା କରି ଭ୍ରମିତ କରିଛ!” ଗୁରୁ କହିଲେ—“ଦୈତ୍ୟପତି, ଆପଣ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ପୁଅ ମୋ ଶିଖିଥିବା କଥା କହୁନାହିଁ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ ଠାରୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶିଖିଛ? ଏହି କଥା ତୁମ ଗୁରୁ କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଶିଖାଇନଥିଲି।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିୟନ୍ତା; ତାହା ଉପରେ, ପିତା, ଆଉ କିଏ କିଏକୁ ଶିଖାଇପାରିବ?” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୂର୍ଖ, ଏହି ବିଷ୍ଣୁ କିଏ, ଯିଏକୁ ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ, ଜଗତର ମାଲିକ ଥିବା ମୋ ଠାରେ, ମନେ ପକାଇପାରୁଛ?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ଯିଏଙ୍କର ପରମ ପଦ ଶବ୍ଦର ଅଗୋଚର, ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯିଏଠାରୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ପରମେଶ୍ୱର।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—“ମୂର୍ଖ, ଆଉ କିଏ ପରମେଶ୍ୱର ନାମରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି? ତୁମେ ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି କହି, ମୃତ୍ୟୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ମୋ ନୁହେଁ, ପିତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ, ପରମେଶ୍ୱର। ଦୟା କରନ୍ତୁ, କ୍ରୋଧ କାହିଁକି?” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—“କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ ପୁଅର ହୃଦୟକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଅଧର୍ମ କଥା କହୁଛି?” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ମୋ ହୃଦୟ ନୁହେଁ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ଆମେ, ଆପଣ, ଆମ ସମସ୍ତ ଜନ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ପିତା।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଗୁରୁଘରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ; କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ ପୁଅକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଭୁଲ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରିଛି?” ଏଭଳି କହି, ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୁନି ଗୁରୁଘରକୁ ନେଇଗଲେ, ସେ ଦିନରାତି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୈତ୍ୟପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଡାକିଲେ—“ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଶିଖିଥିବା କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ଯାଁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ କାରଣ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଦିଅ; ତାଙ୍କର ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ପରିବାରର ଅପମାନ, ପଖ ଛିଁଡ଼ିଦିଆ ଚିଡ଼ିଆ ପରି।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ଦଳ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଏହି ସତ୍ୟରେ, ତୁମ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ।” ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶତ-ଶତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ପୁନି ନବୀନ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—“ମୂର୍ଖ, ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷ ଛାଡ଼; ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଛି—ବୁଝ, ଭ୍ରମିତ ମନ ରଖି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ମୋ ମନରେ ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ, ପିତା, କେଉଁଠି ଭୟ ରହିବ? ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଜନ୍ମ, ବୟସ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ।” ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ—“ନାଗମାନେ! ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ ପୁଅ ଭୁଲ କାମ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମ ବିଷାଗ୍ନିରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅ।” ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, କୁହକ, ତକ୍ଷକ, ଅନ୍ଧକ ନାଗମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ ଦେଇ ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଚବାଇଲେ। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣରେ ମନ ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମହାନାଗମାନେ ଚବାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶରୀର ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ସ୍ମରଣର ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ।