ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ। ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ସରୀରକୁ ଆଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ଜଳିଗଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ୱୟଂ ବାସୁଦେବ ବିରାଜିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରକାର ସେ ଯେତେବେଳେ ବଢ଼ିଆ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାଗରର ଜଳରେ ବାନ୍ଧି ଫେଲିଦେଲେ, ତେବେ ଭୂମି ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କମ୍ପନ ହେଲା, କାରଣ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଶରୀର ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲା। ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଫିଙ୍ଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା। ସେପଟେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦଶାଇଲେ, ଯେଉଁ ନାଗମାନେ ବିଷାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିଲେ, ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାପିଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ଦୈତ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ, ତେବେ ମହାନ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନ ଭଙ୍ଗିଲେ, କାରଣ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାନ ଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟପତି ତାଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ଆଣିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମନ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବାରୁ, ସେ ବାୟୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶମିତ ହେଲା। ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୈତ୍ୟପତି ଦ୍ୱାରା ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଗର୍ବ ଭସ୍ମିଭୂତ ହେଲା। ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ ଯେଉଁ ମାୟା ମନ୍ତ୍ର ଆଚରଣ କଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ବର ନାମକ ମହାମାୟାବୀ ଦୈତ୍ୟ ଯେଉଁ ହଜାର ମାୟା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ବଳ କରାଯାଇଥିଲା। ଦୈତ୍ୟ ହନ୍ତାମାନେ ଯେଉଁ ବିଷ ହଳାହଳ ପ୍ରଦାନ କଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗର୍ବ ଓ ମୋହ ଶୂନ୍ୟ ମନେ ତାହାକୁ ପିଇ ହଜମ କରିଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମୌତ୍ରୀ ଓ ଦୟାର ଧାମ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣର ସମୃଦ୍ଧି, ସଦା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ ଶୁଣି, ମୈତ୍ରେୟ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରାଶର! ଆପଣ ମନୁଙ୍କ ବଂଶ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ବୋଲି ଅବଗତ କରାଇଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନ ଆଗ୍ନି ଦହିପାରିଲା, ନ ଅସ୍ତ୍ର କିଛି କରିପାରିଲା, ନ ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ—ଏହି ସବୁ କାହାଣୀ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଜଳରେ ବିନ୍ଧି ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ଭୂମି କମ୍ପିଥିଲା, ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାପିଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିର କାହାଣୀ ଆପଣ ଆମକୁ ଶୁଣାନ୍ତୁ। କାହିଁକି ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ? କାହିଁକି ସେ ସାଗର ଜଳରେ ଛାଡ଼ାଯିଲେ? ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାପିଦେଲେ? ନାଗମାନେ କାହିଁକି ଦେଖିଲେ? କାହିଁକି ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଫେଙ୍ଗି ଦିଆଯିଲେ? ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଦନ୍ତ ଉପରେ କାହିଁକି ଶୋଇଦେଲେ? ଦୈତ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ? ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ କେଉଁ ମାୟା ଚଳାଇଥିଲେ? ଶମ୍ବର କେଉଁ ହଜାର ମାୟା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ? ହଳାହଳ ବିଷ କାହିଁକି ଦିଆଯିଲା ଓ ସେ କିପରି ହଜମ କଲେ?” ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ, “ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆପଣ ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା। ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଯେଉଁ ମନ ବିଷ୍ଣୁରେ ଏକାଗ୍ର, ତାହାକୁ କେହି ହାନି କରିପାରିବେ କି? ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରକାର ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମର ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଗୁଣ ଓ ସତ୍ୟର ଧାମ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପକ୍ଷୀ ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେମିତି କରିପାରିବେ?” ଏପରି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ମୈତ୍ରେୟ! ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଜୀବନ କାହାଣୀ ଶୁଣ। ଦିତିପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳପତି, ସୋମ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଧନର ରାଜା କୁବେର ଭାବେ, ଯମ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ବଳିଦାନର ଫଳ ନିଜେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଦେବମାନେ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଲୋକ ଛାଡ଼ି ମାନବ ରୂପେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନେ ଏହି ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କ ସେବାରେ ରହିଲେ। କେହି ବାଦ୍ୟ ମାଡ଼ୁଥିଲେ, କେହି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟମୟ ମଞ୍ଚରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରମ୍ୟ ମହଲରେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଏ ମହାନ ନାମ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୁରୁଗୃହକୁ ଯାଇ ଶିକ୍ଷା ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ସହିତ ଦୈତ୍ୟପତି ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ, ସେଠି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ...