ମହାବଳୀ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ୧୦୧ ଜଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ନାମ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ନୀମାନେ କିଏ କିଏ ଥିଲେ ତାହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେମାନେ ହେଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା ଓ ଖସା। ଏହା ସହିତ, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନୀ ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ଭାବରେ ଅଭିହିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଭୂତପୂର୍ବ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏକାଠି ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆମର କ୍ଷେମ ହେବା ପାଇଁ ଆସ, ଆମେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜନ୍ମ ନେବା।” ଏପରି କଥା କହି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଶେଷ ଅବଧିରେ ସମସ୍ତେ ଡକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମରୀଚିପୁତ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମାନ, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷଣ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପୂର୍ବ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଥିଲେ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠି, ସୋମଙ୍କ ୨୭ ଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀରୁ ଶୋଳ ଜଣ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିଲେ। ବହୁପୁତ୍ର ନାମକ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ (ଅର୍ଥାତ୍ ଆକାଶୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍) ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ଋକ୍ ସୂକ୍ତ। କୃଶାଶ୍ୱ ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବପ୍ରହରଣ। ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବସମୂହ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ମୈତ୍ରେୟ। ବେଦମୟ ୩୩ ଜଣ ଦେବତା ପ୍ରତିଏକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ଚକ୍ର ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ। ଯେପରି ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରତିଏକ ଯୁଗରେ ଏହି ଦେବଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ଦୁର୍ଜୟ ପୁଅ ଦେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ସିଂହିକା ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଯିଏ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅନୁହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ସଂହ୍ଲାଦ; ସମସ୍ତେ ବଳଶାଳୀ ଓ ଦୈତ୍ୟବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଥିଲା। ଦୈତ୍ୟରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଦହାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବ ବିରାଜିଥିବାରୁ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦହାଇପାରିଲା ନାହିଁ। ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଫିଙ୍ଗାଯିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ପାହାଡ଼ରେ ଦବାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପାର୍ବତ ସମ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସଦା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରାଯାଇଥିବା ନାଗମାନେ, ତାଙ୍କ ବିଷାଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଚିରି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଲଗିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାମନା ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟପତି ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅନ୍ତର୍ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିବାରୁ ସେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା। ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଆସି ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଦୈତ୍ୟପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁ ମାୟାକ୍ରିୟା କଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମନ ଗୋବିନ୍ଦ ଉପରେ ଲଗିଥିବାରୁ ତାହା ଅସଫଳ ହେଲା। ଶମ୍ଭର ନାମକ ମାୟାବୀ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ ହଜାର ମାୟା ଛାଡ଼ାଯିଥିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଦୈତ୍ୟନାଶକମାନେ ଆଣିଥିବା ଘାତକ ହଳାହଳ ବିଷ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗର୍ଭୀତିହୀନ ଓ ମୋହମୁକ୍ତ ମନରେ ସେହି ବିଷକୁ ହଜମ କରିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମ ଓ ମୈତ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ପରି ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ, ପ୍ରତାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମହାମୁନି ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ବ୍ୟାସଦେବ! ଆପଣ ମନୁଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବଜଗତ୍ର ନିତ୍ୟ କାରଣ ବୋଲି ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦହାଇଲା ନାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର ହାନି କରିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର କାହାଣୀ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି। ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଜଳରେ ରଖିଲେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା; ବନ୍ଧି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ। ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦବାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟର ବିବରଣୀ ମୁଁ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବୋଲନ୍ତୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ? କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗାଯିଲା? କାହିଁକି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦବାଇଦେଲେ, ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ? କାହିଁକି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ବା ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗାଯିଲା?” ଏପରି ମୈତ୍ରେୟ ମହାମୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିର ଗୁପ୍ତ କାହାଣୀ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ।