ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳିଥାଏ। ଅନିଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଶିବା। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ପୁଅ ଥିଲେ—ମନୋଜବ ଓ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କୁମାର, ଯିଏ ଶରପତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମହାମୁନି ଦେୱଳ; ଦେୱଳଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—କ୍ଷମାବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ମହାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ଥିଲେ, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅସଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯିଏ ହଜାର ଶିଳ୍ପର ଉଦ୍ଭାବକ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଳ୍ପୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଗହଣା ତିଆରି କରନ୍ତି, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ଉଡୁଥିବା ମହଲ ରହନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅଜଏକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱରୂପ ତପସ୍ବୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ରୈବତ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ—ଏହି ଏକାଦଶ ଜଣ ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ସହିତ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ୧୦୧ ଜଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଅନୁକ୍ରମେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନୀ। ଏଉଁ ମହାପୁରୁଷ, ଏବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ପୂର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବାରଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାଇବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ହେ ଦେବଗଣ! ଚାଲ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବା; ଏହା ଆମ ପ୍ରୟୋଜନରେ ହେଉ।" ଏମିତି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମରୀଚିପୁତ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଠାରେ ଵିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମାନ, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ପୂଷଣ, ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ—ଏହି ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ; ଭାଇବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଏହି ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏଉଁ ପରି, ସୋମଙ୍କ ୨୭ ଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ଏଠି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ୧୬ ଝିଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ବହୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ କୁହାଯାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ସ୍ୱରୂପ)। ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଋଚ୍ଛ (ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର) ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। କୃଶାଶ୍ୱ ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଦେଵପ୍ରହରଣ। ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ବେଦମନ୍ତ୍ରରୁ ୩୩ ଜଣ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୁହାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଘଟେ। ଯେପରି ମୈତ୍ରେୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ପାଉନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦୁଇଁଜଣ ଅଜୟ୍ୟ। ସିଂହିକା ତାଙ୍କର ଝିଅ ହୋଇ, ଭିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—ଅନୁହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ (ଜ୍ଞାନୀ) ଓ ସଂହ୍ଲାଦ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରବଳ ଓ ଦୈତ୍ୟବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବହୁତ ଧନ୍ୟ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରେମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଲାଗାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦହନ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବ ବିରାଜିଥିଲେ। ସମୁଦ୍ରର ଚଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ, ଭୂମି ଉନ୍ମୂଳିତ ହେଲା, ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଚଳ ରହିଲେ। ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରାଗଲା, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବିଷାଗ୍ନି ନିସ୍ସରିତ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଆତ୍ମା ତ୍ୟାଗ କଲେନି। ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଫିଙ୍ଗାଯିବାବେଳେ, ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭାଳି ନିଆଯିଲେ। ଦୈତ୍ୟରାଜ ତାଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ତଥାପି ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଥିବାରୁ ସେହି ବାୟୁ କ୍ଷୟ ହୋଇଗଲା। ଦିଗ୍ଗଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇଥିଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଛାତିରେ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ଗର୍ବ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ମାୟା ଉପଜାଇଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ କିଛି କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଶମ୍ଭର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତପ୍ନ ହଜାର ମାୟା ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ତାଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥା, ଦେବ, ଦାନବ, ଋଷିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଧନ୍ୟ ହେଉ।