ଏହିପରି ଏକ ଦିନ ମହାମୁନି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୈତ୍ରେୟ! ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ କୃଶାଶ୍ୱ— ଏହି ତିନି ଜଣ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣୀ କରି ମୋଟ ଛଉଜଣୀ ପତ୍ନୀ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଧର୍ମର ଦଶଜଣୀ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ— ଅରୁଣ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମି, ଲଘ୍ନା, ଭାନୁ, ମରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱା। ଏହିମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସାଧ୍ୟାରୁ ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ୍ବତୀରୁ ମରୁତ୍, ବସୁରୁ ବସୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭାନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭାନୁବାସ୍ ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତଜ। ଲଘ୍ନାରୁ ଘୋଷା ଓ ଜାମିରୁ ନାଗବିଥି ଜନ୍ମିଲେ। ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଠାରୁ ପୃଥିବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସଙ୍କଳ୍ପା ଠାରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ନାମକ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ। ଏଉଁ ବସୁମାନେ ଅଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି— ଆପ (ଜଳ), ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୈତଣ୍ଡ, ଶ୍ରମ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଧ୍ୱନୀ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ବର୍କୋ, ଯାହାଠାରୁ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରବିଣ ଓ ହୁତହବ୍ୟବାହ, ମନୋହରାଠାରୁ ଶିଶିର, ପ୍ରାଣ ଓ ରବଣ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବା, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ— ମନୋଜବ ଓ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କୁମାର, ଯିଏ ଶରପ ଜଙ୍ଗଳରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ। କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବଳ ମୁନି; ଦେବଳଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ପୁଅ ଥିଲେ— କ୍ଷମାବତ ଓ ଅନ୍ୟଜଣ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ମହାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ଓ ନିରଲିପ୍ତା ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ ଓ ପ୍ରଭାସ ବସୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ହଜାର ଶିଳ୍ପର ଉତ୍ପାଦକ। ସେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରନ୍ତି, ଦେବମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶଳୀ; ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ଉଡନ୍ତା ମହଲ ରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତାହା ସେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ କୌଶଳରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଜଇକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମିଲେ। ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ରୈବତ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ— ଏହି ଏଗାରଜଣ ରୁଦ୍ର ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାଛଡ଼ା ଏକଶଏକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଏବେ ଶୁଣ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ନାମ— ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି। ଏମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଲା— "ଚାଲ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଅଦିତିର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଏହା ଆମ ପ୍ରୟୋଜନରେ ହେଉ।" ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟରେ ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା ଅଦିତି ଓ ମରୀଚିପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମା, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷଣ, ବିବସ୍ବାନ୍, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ— ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ; ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୋମଙ୍କ ୨୭ ଜଣୀ ପତ୍ନୀ ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ତାରା ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅପାର ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଧାରକ। ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଶୋଳ ଜଣ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ। ବହୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଚାରି ଜଣ ପୁଅ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ଋଚ୍ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେବପ୍ରହରଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ବେଦମାନ୍ତ୍ରରୁ ତିରିଶି ତିନି ଦେବତା ପ୍ରତିଏକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଅନ୍ତି। ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଲେ— ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦୁଇଜଣ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ। ସିଂହିକା ତାଙ୍କ ଝିଅ, ତାଙ୍କୁ ଭିପ୍ରଚିତ୍ତି ବିବାହ କରିଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି— ଅନୁହ୍ଲାଦ, ହ୍ଲାଦ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ (ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ) ଓ ସଂହ୍ଲାଦ; ସମସ୍ତେ ଶୂରବୀର ଓ ଦୈତ୍ୟବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅତି ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ପରମ ଭକ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ।