ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ଦିନ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ପରେ ଭୂମିର ସୀମା ଖୋଜିବାକୁ ନିକଳିଗଲେ। ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, "ଯଦି ଉପରକୁ, ଚାରିପାଖରେ ଓ ତଳକୁ ଅବରୋଧ ନାହିଁ, ତେବେ ଏ ଶିଶୁମାନେ, ତୁମେ ଭୂମିର ଶେଷ କାହିଁକି ଦେଖୁ ନଥାଉ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଯାଇଗଲେ, ଏବଂ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଭଳି ଭାବେ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହରାଇଯିବା ପରେ, ଦକ୍ଷ ଏବେ ବେଉରୁଣୀ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ପୁଅମାନେ ଚିତ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମସ୍ତେ ନାରଦଙ୍କ ପୂର୍ବ କଥାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରି, ମହାମୁନି ଏହିପରି ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ—"ଭାଇମାନେ ଯେପରି ମାର୍ଗ ନେଇଥିଲେ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ।" ସେମାନେ ଭୂମିର ସୀମା ବୁଝିଲେ ପରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରି ଆସିଲେ ନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ପରି। ସେହିଦିନରୁ, ଯେଉଁଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଏ, ସେ ଏଭଳି ହରାଇଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକେ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହରାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ତିନି ବେଉରୁଣୀ ଦ୍ୱାରା ଷଷ୍ଠି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଉଁଠାରୁ ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମକୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପକୁ, ସତେଇ ଝିଅ ସୋମକୁ, ଚାରି ଝିଅ ଅରିଷ୍ଟନେମିକୁ, ଦୁଇ ଝିଅ ବହୁପୁତ୍ରକୁ, ଦୁଇ ଝିଅ ଅଙ୍ଗିରସକୁ, ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ କୃଶାଶ୍ୱକୁ ଦେଲେ। ଧର୍ମଙ୍କ ଦଶଜଣୀ ଝିଅର ନାମ ହେଉଛନ୍ତି: ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମି, ଲଘ୍ନା, ଭାନୁ, ମରୁତ୍ୱତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱା। ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସାଧ୍ୟାଠାରୁ ସାଧ୍ୟଦେବ, ମରୁତ୍ୱତୀଠାରୁ ମରୁତ୍, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭାନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭାନୁବ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତଜ। ଲଘ୍ନାଠାରୁ ଘୋଷା ଏବଂ ଜାମିଠାରୁ ନାଗବିଥି ଜନ୍ମିଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀଠାରୁ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଜନ୍ମିଲା; ସଙ୍କଳ୍ପାଠାରୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ନାମକ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ବସୁମାନେ ଆଠଜଣ ଦେବତା—ଅପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଓ ପ୍ରଭାସ। ଅପଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୈତନ୍ଦ, ଶ୍ରମ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଧ୍ୱନୀ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ କାଳ, ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ଭାସ୍କର୍ୟ, ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରବିଣ ଓ ହୁତହବ୍ୟବାହ। ମନୋହରାଠାରୁ ଶୀତ, ପ୍ରାଣ ଓ ରାବଣ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନୋଜବ ଓ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କୁମାର, ଯିଏ ଶରପୁଞ୍ଜରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସାଙ୍ଗୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯିଏକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ପୁଅ ମହାମୁନି ଦେବଳ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ କ୍ଷମାବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଜୋଗସିଧ୍ଧା, ତ୍ୟାଗିଣୀ ଏବଂ ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ପ୍ରଭାସ ବସୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯିଏ ଦେବମାନ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ, ହଜାର ଶିଳ୍ପର ଉଦ୍ଭାବକ, ଦେବମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର କୌଶଳରେ ଜୀବନ୍ତ। ଏହିପରି, ଅଜଏକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅ ବୃହତ୍ ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଏହିପରି ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ରୈବତ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ—ଏଏଠାରି ଏଗାର ଜଣ ରୁଦ୍ର, ତିନି ଲୋକର ନାୟକ। ଏହା ସହିତ ଏକ ଶତ ଏକ ରୁଦ୍ର ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଝିଅମାନେ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ଖସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି। ଏମାନେ କଣ୍ଠସ୍ଥ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ବିଶେଷ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁଷିତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଭାଇବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କଲେ—"ଆସ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଅଦିତି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକର ହେଉ।" ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟରେ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀ। ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର, ଅର୍ୟମା, ଧାତୃ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷଣ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ସବିତୃ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଚକ୍ଷୁଷ ଅବଧିରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଥିଲେ, ଭାଇବସ୍ୱତ ଅବଧିରେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସୋମଙ୍କ ସତେଇ ଝିଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସେହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ଦେବମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ବସୁମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏହି ଭାବେ ଘଟିଲା।