ମାରିଷା ଦେବତାଙ୍କୁ ବିନୟରେ ନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ—“ମୋର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ମିଳୁ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅ ମିଳୁ। ସେ ଜନ୍ମ, ଚରିତ୍ର, ବୟସ, ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଦ୍ରୁତତା, ନିଶ୍ଚୟ, ଧର୍ମ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା, ଋଣୀତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ରୂପ, ଧନ, ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ଶକ୍ତି ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ଏବଂ ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ, ମାର୍ଗସିରା ନୟନ ଧାରୀ!” ମାରିଷାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ବିଶ୍ୱଦେବତା ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ ଏବଂ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ଦଶଜଣ ପ୍ରବଳ ପ୍ରଚେତାସ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇବେ, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଏବଂ କର୍ମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ତୁମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣ ଥିବା ଏକ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ପାଇବେ, ଏବଂ ସେ ପୃଥିବୀର ଅନେକ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତିକର୍ତ୍ତା ହେବ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ତିନି ଲୋକକୁ ପୂରଣ କରିଦେବ। ତୁମେ ମୋର କୃପାରେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇବେ ନାହିଁ, ରୂପ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହେବେ, ଲୋକମନେ ତୁମେ ଉପରେ ଆକର୍ଷିତ ହେବେ।” ଏପରି ଦେବତା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ମାରିଷା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁ ମାରିଷା ପ୍ରଚେତାସମାନେ ରାଜାପୁତ୍ରଙ୍କର ଏବେ ସ୍ତ୍ରୀ। ସୋମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଚେତାସମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ଗଛମାନେ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ରୋଷ ଛାଡିଲେ। ମାରିଷା ଏବଂ ଦଶ ପ୍ରଚେତାସଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ଯେଉଁ ଆଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ। ଦକ୍ଷ ଶୁଭ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଣୀ, ଦୁଇପଦୀ ଏବଂ ଚତୁର୍ପଦୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଥମେ ମନରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାପରେ ନାରୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଦଶ ନାରୀ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର ନାରୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇ ନାରୀ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ କାଳ ନିୟମନ କରନ୍ତି। ଏହି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେବତା, ଦାନବ, ସର୍ପ, ଗାଁଠି, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମୈତ୍ରେୟ, ସମ୍ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା; ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶରୁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଦକ୍ଷ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତେବେ ପ୍ରଚେତାସଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ କିପରି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ?” ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଦକ୍ଷ ପୁନି କିପରି ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ହେଇ ବାପା ହେଲେ?” ପରାଶର କହିଲେ—“ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନାତନ; ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହାରେ ଭ୍ରମିତ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ହେଉଛନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାରେ ବିମୂଢ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅଧିକ କିମ୍ବା ଅନୁନ୍ୟ ଥିଲେ ନାହିଁ; ତପସ୍ୟା ଏକମାତ୍ର ମୂଲ୍ୟ ଥିଲା, ତେଜସ୍ ହେଉଥିଲା କାରଣ।” ମୈତ୍ରେୟ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।” ପରାଶର କହିଲେ—“ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେଇଥିଲା ଶୁଣ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଥମେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ସର୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବଢିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି, ଦକ୍ଷ ପୁନି ଭାବିଲେ। ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଚିନ୍ତା କରି, ଦକ୍ଷ ବିରାଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ତପସ୍ୱିନୀ ଝିଅ ଆସିକ୍ନୀକୁ ବାହୁଡ଼ା କଲେ। ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଆସିକ୍ନୀରୁ ଏକ ହଜାର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି, ନାରଦ ସନ୍ତାନ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରି କହିଲେ—“ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ; ଏହି ଉଦ୍ୟମ ତୁମେ କରୁଛ। ଦୁଃଖ, ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ; ପୃଥିବୀର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିନାହିଁ। ଉପର, ତଳ, ଭିତର କଣ ଅଛି ଜାଣିନାହିଁ, କିପରି ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ? ଉପର, ତଳ, ଚାରିପାଖରେ ଚଳାଚଳ ଅବରୋଧ ନାହିଁ, ତେବେ ପୃଥିବୀର ସୀମା କିପରି ଦେଖିନାହିଁ?” ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଯାଇ ଫିରିଲେ ନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ସାଗରକୁ ଯାଇଥିବା ପରି। ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଚେତାସଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ବୈରୁଣୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ବଢ଼ିବା ଆଶାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦଙ୍କ ପୂର୍ବ କଥାକୁ ଅନୁସରିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱାରା କଥା ହେଲେ, ଏବଂ ମହା ଋଷି ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ—“ଭାଇମାନେ ଯେଉଁପଥ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପଥ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।” “ପୃଥିବୀର ସୀମା ବୁଝିବା ପରେ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ,” ଏହି କଥା କହି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଯାଇ, ଏବେଯାଏ ଫିରିଲେ ନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ସାଗରକୁ ଯାଇଥିବା ପରି। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏକ ଭାଇ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଜାଣିଥିବା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ନିଜ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ଦେବସ୍ରଷ୍ଟା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନାରଦକୁ ଶାପ ଦେଲେ। ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଆଶାରେ, ଦକ୍ଷ ବୈରୁଣୀ ଦ୍ୱାରା ସାଠି ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ଦଶ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇ ଝିଅ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରି ଝିଅ ଅରିଷ୍ଟାନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ।