ଏକଥା ସମୟର କଥା। ଏକ ବଡ଼ ଋଷି ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମରୁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କାମରେ ବାହାରୁଥିଲେ। ସେ ବେଳେ ଏକ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?" ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦିନଟି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଶୁଭେ! ମୋତେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରିବାକୁ ହେବ, ନହେଲେ ମୋର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବ।" ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନା ହସିକି ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ, "ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଆଜି ଦିନଟି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଗଲା କି?" ସେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ଦିନ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଶେଷ ହେଉଛି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଏର, କହିବାକୁ ଦିଅ।" ଋଷି କହିଲେ, "ତୁମେ ପ୍ରଭାତେ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀକୂଳକୁ ଆସିଥିଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲି, ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲ। ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛି, ଦିନଟି ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ଯଦି ତୁମର ମନ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଅଟୁଟ, ତେବେ ଏହି ମଜା କାହିଁକି କରୁଛ? କାରଣ କଣ?" ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ, "ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୁଁ ପ୍ରଭାତେ ଆସିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ଶତ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା।" ତାପରେ, ଋଷି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କମଳ ନୟନ ଥିବା ପ୍ରମ୍ଲୋଚାକୁ ପଚାରିଲେ, "ମୋ ସହିତ ଥିବା ସମୟରେ କେତେ ସମୟ ବିତିଗଲା, ସତ୍ୟ କହ?" ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ, "ସାତ ଶ ନଅ ବର୍ଷ, ଛଅ ମାସ ଓ ତିନି ଦିନ ବିତିଗଲା।" ଋଷି ପୁନି ପଚାରିଲେ, "ଏହା କି ମଜା, କିମ୍ବା ଏଠି ସତ୍ୟ? ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ଅନୁଭବ କଲି କେବଳ।" ପ୍ରମ୍ଲୋଚା କହିଲେ, "ମୁଁ କେମିତି ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବି, ବିଶେଷକରି ତୁମେ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ?" ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଋଷି ଅନେକଥର ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ, "ହାୟ ମୋ ଉପବାସ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ବିବେକ ନାଷ୍ଟ ହେଲା, ଏହି ମହା କାମନା ମୋ ମନକୁ ହରି ନେଲା। ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ଛଅ ତରଙ୍ଗରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆତ୍ମସଂଯମ ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ମୋର ମନ ଏହି ମହା ଅଭିଲାଷାରେ ହରାଇଗଲା। ମୋର ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ବେଦ ଅଧିଗମ ପଥ ଏହି ସଙ୍ଗରେ ନରକ ପଥକୁ ଚାଲିଗଲା।" ଏପରି ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଋଷି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ, "ଯାଅ, ପାପିନୀ! ଯେଉଁଠାକୁ ଚାହଁ, ଯାଅ। ତୁମେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୋ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହା କରିବାକୁ ଥିଲା କରିଦେଲ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ରୋଷର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସାତ ପଦ ଚାଲିଛି, ଏହା ଧର୍ମର ରୀତି। କିନ୍ତୁ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ମୋ ରୋଷ କାହିଁକି? ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିପାରିଲି ନାହିଁ।" "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ କରିଦେଲ। ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଗଲ, ଏବଂ ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ।" ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଭୟରେ ଗାତ କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଶରୀର ଘମେ ଭିଜିଗଲା। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭୟକର୍ମା ଓ ଦୂର୍ବଳ ଦେଖି, ଋଷି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ଯାଅ, ଯାଅ!" ଏପରି ତିରସ୍କାର ପାଇ ଏ ଅପ୍ସରା ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଆକାଶପଥରେ ଚଲିଗଲେ। ତିନି ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଘମ ପୁଞ୍ଜିଲେ। ଏହି ଘମ ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚ ରୂପେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଥିବା ଶିଶୁ ବାହାରିଗଲା। ଗଛମାନେ ସେ ଗର୍ଭକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପବନ ତାହାକୁ ଏକ ଆକାର ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ଗାଈର ଦୁଧରେ ତାହାକୁ ପାଳିଲି। ଏହିପରି ଭାବେ ଗଛର ଶିଖରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମାରିଷା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଦେବେ, ଏହି କ୍ରୋଧ ଶମିତ ହେଉ। ସେ କଣ୍ଡୁଙ୍କ କନ୍ୟା ହେବା ସହିତ, ଗଛ, ପବନ ଓ ପ୍ରମ୍ଲୋଚାଙ୍କ ମିଶ୍ର ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। କଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ମୈତ୍ରେୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦୃଢ଼ ଯୋଗୀ ଭାବେ ହାତ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ତେବେ ପ୍ରଚେତାମାନେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ମୁନି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ତୋତ୍ର କଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଡୁ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ?" ସୋମ କହିଲେ, "ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବାଧିକ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅତି ଉଚ୍ଚ। ସେ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, କାରଣର କାରଣ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଓ କର୍ତ୍ତା ଆକାରରେ ଏଠି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ସେ ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଅବିନାଶୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦୋଷରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ। ସେ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମ, ଅବିନାଶୀ, ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ପରମ ପୁରୁଷ, ସେପରି ମୋ ମଧ୍ୟରୁ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଉ।" ସୋମ କହିଲେ, "ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କଣ୍ଡୁ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ମାରିଷା ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଥିଲେ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ କହୁଛି; ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।" ପୂର୍ବରୁ ମାରିଷା ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଏହି ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଭୀପଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏ ଶୁଭେ, ଦେବୀ, ଏକ ବର ଚାହଁ।" ସେ ଏହିପରି ମନସ୍କାମନା କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଶୀଘ୍ର ବିଧବାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅବ୍ୟର୍ଥ, ଅପରିଣତ, ଫଳହୀନ ଓ ନିଷ୍ଫଳ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ!