ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍, ଶ୍ରୀମତ୍ ଏବଂ ମହାନ ପ୍ରଜାପତି, ହବିର୍ଧାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ପୂର୍ବମୁଖୀ କୁଶ ଗ୍ରାସ ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ ଭୂମିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସବର୍ଣ୍ଣା—ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା—ଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ବଡ଼ ଅନ୍ଧକାରର ପାର ଧାରରେ ନିଜ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣାଠୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ ଦଶ ପୁଅ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଚେତସ୍ ନାମରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଦିଶ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ପ୍ରଚେତସ୍ ମହାତ୍ମାମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ?” ପ୍ରାଶାର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ ସମ୍ମାନ ଭାବରେ ସେମାନେକୁ କହିଥିଲେ: “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହାକୁ ମୁଁ ତୁମେମାନେକୁ ଅନୁସୂଚିତ କରିଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛ। ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧିରେ ଉଦ୍ୟମ କର; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କର।” ପିତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୁଅମାନେ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପିତା, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବା? ଏହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଆମକୁ ବଖ୍ୟା କର।” ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ କହିଲେ: “ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚାହିତା ଫଳ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଏହିପରି ଫଳ ପାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି? ତେଣୁ, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କର; ଯଦି ସଫଳତା ଚାହୁଁ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରୀମତ୍ ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ଆରମ୍ଭରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ସେ ଅଚଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ତୁମେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବା।” ପିତାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦଶ ପ୍ରଚେତସ୍ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ନାରାୟଣ, ଜଗତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଉପରେ ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ନ ଦେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଠାରେ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନେ ହିମ୍ସା ଦେଇ ଉପାସନା କରିଲେ ଚାହିତା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କେଉଁପରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ? ମୁଁ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ତୁତି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ।” ପ୍ରାଶାର କହିଲେ: “ମୈତ୍ରେୟ, ଶୁଣ, ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଉପାସନା କରି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଯେପରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ କହୁଛି।” ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ କହିଲେ: “ଅମର ଶବ୍ଦର ଆଧାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଅସୀମ ଆଲୋକର ମୂଳ, ସର୍ବ ଚଳ ଓ ଅଚଳର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କର ଦିନ ନିରାକାରର ପ୍ରଥମ ରୂପ, ରାତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ସମୟର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ସୋମ ରୂପେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ, ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର। ଅନ୍ଧକାର ନିଗଳି, ତୀବ୍ର ରୂପରେ ଆକାଶକୁ କିରଣରେ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ଉଷ୍ଣତା, ଶୀତଳତା, ଜଳର ଉତ୍ସ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଦୃଢ଼ତା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶବ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେର ଆଧାର ଭୂମି ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଜଳ ରୂପରେ ଜଗତର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ, ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେର ନିବେଦିତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶରୀରରେ ସ୍ଥିତ, ସଦା କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ବାୟୁ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆକାଶ ଦେଇ, ଅନନ୍ତ ରୂପ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ୱରୂପ, ଆକାଶ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ସଦା ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟ, ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅବଜେକ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ହରି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଉପାଦାନରେ ଆତ୍ମା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ତଃକରଣ ରୂପ, ଜଗତର ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଉପଜିଥାଏ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବିଲୟର ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଶୁଦ୍ଧ, ମାୟାରେ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ନାହିଁ, ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଆତ୍ମା ରୂପକୁ ନମସ୍କାର। ଅଚଳ, ଅଜନ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ, ଗୁଣ ହୀନ, ଦୋଷ ହୀନ, ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟକୁ ନମସ୍କାର। ନ ଦୀର୍ଘ ନ ଅଳ୍ପ, ନ ଥୁଳ ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ କଳା ନ ରକ୍ତ, ନ ମମତା, ନ ଛାୟା, ନ ଆକାର, ନ ଲଗା, ନ ଶରୀର। ନ ଆକାଶ, ନ ସଂସ୍ପର୍ଶ, ନ ଗନ୍ଧ, ନ ରସ, ନ ଚକ୍ଷୁ, ନ କର୍ଣ୍ଣ, ନ ଚଳନ, ନ ଭାଷା, ନ ହାତ, ନ ଅଭିମାନ। ନ ନାମ, ନ ମାପ, ନ ଆନନ୍ଦ, ନ ଚମକ, ନ କାରଣ, ନ ଭୟ, ନ ମୋହ, ନ ନିଦ୍ରା, ନ ଜରା, ନ ମୃତ୍ୟୁ। ନ ରାଗ, ନ ଶବ୍ଦ, ଅମର, ଅଚଳ, ଅବରଣ—ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଅଛି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟକୁ ନମସ୍କାର।