ଶ୍ରୀ ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ: ଏହା ପରେ ବୈନ୍ୟ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ଟିପ୍ ଓ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ ଶତ ପାହାଡ଼କୁ ସରାଇଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଭୂମିର କୌଣସି ଭାଗ ବା ଗ୍ରାମ ଥିଲା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀର ଅସମତଳ ଭୂପୃଷ୍ଠିରେ କୌଣସି ବିଭାଜନ ଥିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଚାଷ, ଗୋ-ପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ ବା ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ଥିଲା ନାହିଁ; ଏହି ସବୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା ପୃଥୁଙ୍କ ଅବତାର ସହ ଆରମ୍ଭ। ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ସମତଳ ଥିଲା, ସେଠି ଲୋକମାନେ ବସିବାକୁ ଚୟନ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିଲା, କାରଣ ଔଷଧି ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପୃଥୁ, ଭୂମିର ଅଧିପତି, ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବକୁ ବଛା ବାପରି ନିଯୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ, ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଉପଜାଇଲେ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଆଜି ବି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୟାମୟ ପୃଥୁ ଜୀବନ ଦାତା, ଭୂମିର ପିତା ହେଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଭୂମି ‘ପୃଥିବୀ’ ନାମ ହେଲା। ପରେ ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ନିଜ ନିଜ ପାତ୍ର ନେଇ, ନିଜ-ନିଜ ବଛା ଓ ଦୋହନକାରୀ ସହିତ, ପୃଥିବୀରୁ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରର ଦୁଧ ଦୋହନ କଲେ। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷିତ କରିଥାଏ, ଧାରଣ କରିଥାଏ, ରକ୍ଷା କରିଥାଏ; ଏହି ଭୂମି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦତଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମୂଳ ହେଲା। ଏହିପରି ପୃଥୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ କୃତ୍ୟ ବିଶେଷ ଥିଲା; ସେ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯିଏ ଏହି ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହେ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଅପକର୍ମ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ। ଏହି ଉତ୍ତମ ପୃଥୁ-ଜନ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟକଥା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍୵ପ୍ନ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଆପଣଙ୍କର ହେଉ। ପୃଥୁ ଦେବମାନ୍ୟ ଆକୃତିରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଜଗବ ଧନୁଷ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କର୍ମ କରି, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶାସନ କଲେ। ଏକ ସମୟରେ ପୃଥୁ କହିଲେ, “ଯଦି ମୋତେ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ହତ୍ୟା କର, ତେବେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତୁମ ଅନୁଚରମାନେ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ?” ଏହିପରି ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଦୋହନ ପାତ୍ର ନେଇ, ନିଜ-ନିଜ ପ୍ରକାରର ଦୁଧ ପୃଥିବୀରୁ ଦୋହନ କଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଓ ହବିର୍ଦ୍ଧାନ, ଦୁହେଁ ବଳବାନ୍ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ରକ୍ଷକ; ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ଧିଷଣା ଠାରୁ ଛଅ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍, ଶୁକ୍ର, ଗୟ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍, ଧନ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାପତି, ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଉପରେ କୃପା କଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ ପୃଥିବୀରେ କୁଶ ଘାସର ପୂର୍ବମୁଖୀ ଶିଖା ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ସେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ମହାନ ଅନ୍ଧକାର ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣାଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ଙ୍କୁ ଦଶ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେମାନେ ଏକ ଭଳି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ମୈତ୍ରେୟ ପଚାରିଲେ: “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପ୍ରଚେତସମାନେ କେଉଁ କାରଣରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ?” ପରାଶର କହିଲେ: ପ୍ରଚେତସମାନେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ମନସ୍କା ପିତାଙ୍କ ଅନୁସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗମନ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସ୍ କହିଲେ: “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଛି ଯେ, ମୋର ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ତୁମମାନେ କୁ କହିଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର। ତେଣୁ, ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋର ଖୁସି ପାଇଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦେଶ ଉଚିତ ଭାବେ ମାନିବା ଉଚିତ।” ପ୍ରଚେତସମାନେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି କରିବା?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ପିତା କହିଲେ: “ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜ; ଯଦି ସଫଳତା ଚାହ, ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜ। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରାତନ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ପୂଜନ କରନ୍ତୁ। ସେଉଁଥିରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦିକାଳରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଚଳ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ହେବ।” ଏପରି ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶରଣ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ। ସେଠି, ଏକାଗ୍ର ମନେ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ସ୍ତୁତିକାରୀଙ୍କ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ ପଚାରିଲେ: “ପ୍ରଚେତସମାନେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେଉଁ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତବ କଲେ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପରାଶର କହିଲେ: “ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରଚେତସମାନେ କିପରି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଶୟନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣ।