ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାତା ଭୂମିଦେବୀ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସେ ବେଣ୍ୟନନ୍ଦନ ପୃଥୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତୋଳିତ ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଖିଥିଲେ। ଭୂମି ତାଙ୍କ ତୀରରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ରାଜନ୍, ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ; ଆପଣ ଏହା ଦେଖୁନାହାନ୍ତି କି? ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି ହତ୍ୟା କରିବାକୁ?” ତାପରେ ପୃଥୁ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ନିବୃତ୍ତ କରାଯାଏ, ବହୁତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ; ଏପରି ହତ୍ୟା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।” ତେବେ ଭୂମି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ନାଶ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ କାହା ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ହେବେ?” ପୃଥୁ କହିଲେ, “ଏ ଭୂମି, ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ମାନିନାହ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ଶରଧାରାରେ ହତ୍ୟା କରି, ମୋର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି।” ଏପରି କହି ବଡ଼ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର କପିଥିବା ଭୂମି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରକାରେ କଲେ ସଫଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଉପାୟ କହିବି— ଚାହାଁଲେ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛି; ଆପଣ ଚାହିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧ ରୂପେ ଦେଇପାରିବି। ଏହିପରି ଉପାୟରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁସରଣକାରୀ, ଆପଣ ଏକ ବଛଢ଼ି ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇପାରିବି। ଏହି ଦୁଧ ସମସ୍ତଠାରେ ସମାନ ଭାବେ ହେଉ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଉ; ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ— ଏପରେ ପୃଥୁ ତାଙ୍କ ଧନୁର ତୀର ଓ ପାଦଦ୍ୱାରା ଏକ ଏକ କରି ଲକ୍ଷାଧିକ ପାହାଡ଼କୁ ହଟାଇଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। କାରଣ, ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅସମତଳ ଭୂମି ଥିଲା, ଗ୍ରାମ ବା ଭୂମି ଭାଗ ଭେଦ ନଥିଲା। ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟିକ ପଥ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ଏହା ସମସ୍ତ ପୃଥୁ ବେଣ୍ୟନନ୍ଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀ ସମତଳ ହେଲା, ସେଠି ଲୋକମାନେ ବସିବାକୁ ଚୟନ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଖାଉଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ମିଳୁଥିଲା। ଏହାପରେ, ପୃଥୁ ମହାରାଜା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛଢ଼ି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ। ଏହି ଆହାର ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି। ପୃଥୁ ଜୀବନଦାତା, ପୃଥିବୀଙ୍କ ପିତା ହେଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଭୂମି ‘ପୃଥିବୀ’ ନାମ ପାଇଲା। ତାପରେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପାହାଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଯକ୍ଷ, ପିତୃ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ— ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ପାତ୍ର ନେଇ, ନିଜ ନିଜ ବଛଢ଼ି ଓ ଦୋହନକାରୀ ସହିତ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦୋହନ କଲେ। ଏହିପରି ଭୂମି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ, ପୋଷଣ, ପାଳନ ଓ ଉପଜୀବିକା ଦେଉଥିବା ଜଗତର ମୂଳ; ଏହି ଭୂମି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ପୃଥୁ ବେଣ୍ୟନନ୍ଦନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିଲେ; ସେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟର ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହାପରେ, ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଓ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳୁ। ପୃଥୁ ଆଗ୍ନିଜ୍ୱଳା ଦେହରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଆଦି ଅଜଗବ ଭାବେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାଠାରୁ ଧନୁ ଧରିଲେ। ସେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଥିଲା, ତାହା କରି, ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୃଥୁଙ୍କ ପରିଚାଳନାରେ ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆସିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଥମ ରାଜା ହେଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ— ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଓ ହବିର୍ଦ୍ଧାନ; ଏମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କ ଏବଂ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରୀ ଧିଷଣାଙ୍କୁ ଛଅଟି ପୁଅ ହେଲେ— ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍, ଶୁକ୍ର, ଗୟ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମହାପୁରୁଷ ଥିଲେ, ଯିଏ ହବିର୍ଦ୍ଧାନଙ୍କ ଶୁଭ ସନ୍ତାନମାନେ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବମୁଖୀ କୁଶ ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହିପରି ସେ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ସାଗରକନ୍ୟା ସାବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ମହାନ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ନିଜ ପରିବାର ଗଠନ କଲେ। ସାବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ହେଲେ— ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି ପ୍ରଚେତସମାନେ ସମାନ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସାଗର ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ ମୈତ୍ରେୟ ଋଷି ପଚାରିଲେ, “ଏହି ମହାତ୍ମା ପ୍ରଚେତସମାନେ କାହିଁକି ସାଗର ଜଳରେ ଏପରି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ?” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଆସିଥିଲା ଯେ ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ, ତାହା ପାଇଁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଆପଣମାନେ ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତୁ, ଏହି ମୋର ଆଶା; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ମାନିବା ଆପଣମାନେର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଚେତସମାନେ ‘ଯଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁନି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କଥା ପ୍ରବାହ ରୂପେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।