ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ମନ୍ଥନ କରୁଥିଲେ, ତାହା ସମୟରେ ଭେଣାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଧନୁଷ୍ୟ ନାମ ଆଜଗବା ଓ ଦେବତାମୟ ବାଣ, କବଚ ତଳିପଡିଲା। ପୃଥୁଙ୍କର ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କର ପିତା ଭେଣା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିକଟକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଜଳ ନେଇ ଆସିଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ପୃଥୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ଚକ୍ର ଦେଖି, ପୃଥୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କଲେ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଧା ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପୃଥୁ, ଭେଣାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପିତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦମିତ ପ୍ରଜାମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ଦୟା ଓ ନ୍ୟାୟରେ ବନ୍ଧିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ ‘ରାଜା’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସେ ମହାସାଗର ନିକଟକୁ ଗଲେବେଳେ ଜଳ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ରାସ୍ତା ଦେଲେ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ମାଟି ଚାଷ ଛଡ଼ା ଅନ୍ନ ଦେଉଥିଲା, ଗାଈମାନେ ଚାହିଦାମୁତାବକ ସମସ୍ତ ଦେଉଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା। ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ପିତୃୟଜ୍ଞରେ, ସୁତ ନାମକ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଉଁଠାରେ ମଗଧ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ, "ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୃଥୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ତୁମେ ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଅଧିକାରୀ।" ତେବେ ସୁତ ଓ ମଗଧ ହାତ ଜୋଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ନୂତନ ରାଜାଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।" "ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇନାହିଁ। ଆମେ କେଉଁ ଆଧାରରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ?" ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଗୁଣ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କର।" ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, "ତା’ପରେ ରାଜା ଏହା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଗୁଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ।" ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆଜି ମୋ ପ୍ରଶଂସାରେ ଯେଉଁ ଗୁଣ କହିବେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଅନୁସରଣ କରିବି। ଯଦି କିଛି ତ୍ୟାଗ୍ୟ କଥା କହିବେ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି—ଏଭଳି ରାଜା ମନେ ଧାରଣ କଲେ। ତା’ପରେ ସୁତ ଓ ମଗଧ ମଧୁର ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୃଥୁଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କଲେ—"ଏହି ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରତିଞ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ନମ୍ର, ସ୍ନେହି, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସାହସୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା। ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଦୟାଳୁ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଓ ସଜ୍ଜନମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ।" ରାଜା ପ୍ରେମ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ନିର୍ପେକ୍ଷ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇବା ଦେଖିଲେ, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତା’ପରେ ପୃଥୁ ଏହି ଭୂମିକୁ ସୁରକ୍ଷା କରି, ବିଭିନ୍ନ ମହାୟଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜନମାନେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ଚାଷ ନ ହେଉଥିବାରୁ ଓ ରାଜା ନ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଭୂମିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ରାଜା ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷକ ଓ ଜୀବନଦାତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ; ଆମେ ଦୁଃଖିତ, ଆମକୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଦିଅ।" ପରାଶର କହିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୃଥୁ ଦେବଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭୂମିଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ଭୂମି ଗାଈର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ପଳାଇଲେ। ଯେଉଁଠି ଭୂମି ଗଲେ, ସେଠି ପୃଥୁ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଦେଖାଗଲେ। ଭୂମି ଭୟକମ୍ପିତ ହୋଇ ରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏ ରାଜା, ଜନାନୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ମହାପାପ, ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି କରୁଛ?" ପୃଥୁ କହିଲେ, "ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଅନେକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ଏହା ପୁଣ୍ୟ।" ଭୂମି କହିଲେ, "ମୋ ହତ୍ୟା କଲେ, ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ପାଇବେ?" ପୃଥୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରୁଛ, ତୁମକୁ ବଧ କରି ମୋ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି।" ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଭୂମି ନମ୍ର ହୋଇ ପୁନି କହିଲେ, "ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ କାମ ହେଉଛି, ଏହିପରି ଏକ ଉପାୟ ଆମେ କହିବି—ତୁମେ ଚାହୁଁଥିଲେ କର। ଏହି ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ମୁଁ ହଜମ କରିଛି, ତୁମେ ଚାହୁଁଥିଲେ ମୁଁ ଦୁଧ ରୂପେ ଦେଉଥିବି। ଏହିପାଇଁ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ବଛା ବନାଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବି। ଏହି ଦୁଧ ସମସ୍ତଠାରେ ସମାନ ହେଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ।