ଏହିପରି ଘଟଣା ହେଲା— ଯେତେବେଳେ ସେଇ ରାଜା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ମହାର୍ଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ କୁଶ ଶଳକ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଏହାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧୂଳି ଉଠୁଥିବା ଦେଖି ମହାର୍ଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆସି ପଚାରିଲେ— “ଏହା କ’ଣ ଘଟୁଛି?” ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ, ରାଜା ନଥିବାରୁ ଦେଶରେ ଚୋରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଲୋଭି ଲୋକମାନେ ଦଳେଇ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଚୋରମାନେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ଉପଦ୍ରବରେ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠୁଥିଲା। ଏହାପରେ, ଶିଶୁ ନଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଉରୁ ମଥନ କଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ଏକ ଅଜଣା ପୁରୁଷ ବାହାରିଲେ— ସେ କଳା ପାଉଁଥିବା ମଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡ ପରି, ମୁଣ୍ଡ ଚୁଲି ନଥିବା, ଅତି ଛୋଟ ଦେହରେ। ସେ ଚତୁର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଲେ, “ବସ।” ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମ ‘ନିଷାଦ’ ହେଲା। ଏହି ନିଷାଦଠାରୁ ନିଷାଦ ଜନମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଉପାୟରେ ରାଜାଙ୍କର ପାପ ବାହାରିଗଲା; ଏହିପରି ନିଷାଦମାନେ ଭିନ୍ନ ହେଲେ, ଭେନାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ। ତାପରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ରାଜାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥନ କଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଥୁ ଜନ୍ମିଲେ— ସେ ନିଜ ରୂପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ‘ଆଜଗବ’ ଏବଂ ଦେବୀୟ ବାଣ, କବଚ ତଳିଲା। ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମରେ, ଭେନା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କାରଣ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମଶୀଳ ପୁତ୍ର ପ୍ରଥୁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ପରେ, ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ରତ୍ନ ଓ ଜଳ ନେଇ ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଗଣ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ବଂଶଜ ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏକଠି ହୋଇ ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପିତାମହ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ଥାଏ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରଥୁ, ଭେନାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଦୟା, ନ୍ୟାୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ରାଜା’ ବୋଲି ନାମ ମିଳିଲା। ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଅଗ୍ରଗମନରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳ ଅଚଳ ହେଇ ରହିଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ କେବେ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ଧରିତ୍ରୀ ଅନାବୃତ ଭାବରେ ଫଳ ଦେଲା, ଚାଷ ଛଡ଼ା ଅନ୍ନ ମିଳୁଥିଲା; ଗାଁଠି ଚାହିଁଲେ ସବୁ ଦେଉଥିଲେ, ପାତ୍ର ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା। ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଆୟୋଜିତ ପୈତୃକ ଯଜ୍ଞରେ, ସୁତ ଓ ମଗଧ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସାର ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଥୁ ଭେନାପୁତ୍ର ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।” ସୁତ ଓ ମଗଧ ହାତ ମିଶାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ନୂତନ ରାଜାଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣା ନାହିଁ, ଆମେ କ’ଣ ଆଧାରରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା?” ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଲେ— “ଏହି ମହାବଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କର।” ଏହି ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; କାହିଁକିନା ଶୁଭ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟତା ମିଳେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ— “ଆଜି ସୁତ ଓ ମଗଧ ମୋ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି; ଯଦି କିଛି ତ୍ୟାଗ୍ୟ କଥା କହିବେ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବି ତ୍ୟାଗ କରିବି।” ତେବେ, ସୁତ ଓ ମଗଧ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ— “ଏହି ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦାନଶୀଳ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ମିତ୍ରପ୍ରେମୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସାହସୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ଦୟାଳୁ, ମୃଦୁବାଦୀ, ଗୁଣୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ସଦ୍ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପ୍ରଥୁ ନ୍ୟାୟରେ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଏକ ସମ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ, ଚାରିଓଁ ଦିଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ ଓ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ମହାୟଜ୍ଞ କରିଲେ, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏସାରିଲେ— ତକ୍ଷଣାତ୍ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ରାଜା ନଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେମାନେ ବନ୍ଧନା କରି କହିଲେ— “ହେ ରାଜା, ରାଜା ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଇଯାଇଛି, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତୁମକୁ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଆମକୁ ଜୀବିକା ଦିଅ; ଆମେ ଭୂଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛୁ, ଆମକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଦିଅ।” ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ପ୍ରଥୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ବାଣ ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଧରିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଧରିତ୍ରୀ ଗାଈ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସହିତ ପଳାଇଲେ।