सूर्यात्सोमात्तथा भौमात्सोमपुत्राद्बृहस्पतेः । सितार्कतनयादीनां सर्वर्क्षाणां तथा ध्रुवः ॥ १,१२.
सूर्य, चंद्र, मंगळ, सोमाचा मुलगा, बृहस्पती, शुक्राचा मुलगा आणि सगळ्या ताऱ्यांमध्ये ध्रुव सर्वांत उंच स्थानी आहे.
सप्तर्षिणामशेषाणां ये च वैमानिकाः सुराः । सर्वेषामुपरि स्थानं तव दत्तं मया ध्रुव ॥ १,१२.
सप्तर्षी आणि आकाशात विहरणारे सर्व देव यांच्याही वरचं स्थान मी तुला दिलं आहे, ध्रुवा.
केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वन्तरं सुराः । तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः ॥ १,१२.
काही देव चार युगांपर्यंत, काही मन्वंतरापर्यंत राहतात; पण मी तुला दिलेलं स्थान संपूर्ण कल्पभर टिकतं.
सुनीतिरपि ते माता त्वदासन्नातिनिर्मला । विमाने तारका भूत्वा तावत्कालं निवत्स्यति ॥ १,१२.
तुझी आई सुनिती, जी तुझ्याजवळ आणि अत्यंत शुद्ध आहे, ती देखील ताऱ्याच्या रूपात विमानात राहील.
ये च त्वां मानवाः प्रातः सायं च सुसमाहि ताः । कीर्तयिष्यन्ति तेषां च महत्पुण्यं भविष्यति ॥ १,१२.
जे माणसं सकाळ-संध्याकाळ एकाग्र मनाने तुझं कीर्तन करतील, त्यांना मोठं पुण्य मिळेल.
श्रीपराशर उवाच एवं पूर्वं जगन्नाथाद्देवदेवाज्जनार्दनात् । वरं प्राप्य ध्रुवः स्थान मध्यास्ते स महामते ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: अशा प्रकारे जगाचा स्वामी जनार्दन याच्याकडून वर मिळवून ध्रुव, हा अत्यंत बुद्धिमान, मध्यस्थानी राहतो.
स्वयं शुश्रूषणाद्धर्म्यान्मातापित्रोश्च वै तथा । द्धादशाक्षरमाहत्म्यात्तपसश्च प्रभावतः ॥ १,१२.
त्याने स्वतः आई-वडिलांची सेवा केली, बारा अक्षरी मंत्राचं महत्त्व आणि तपश्चर्येच्या सामर्थ्यामुळे,
तस्याभिमानमृद्धिं च महिमानं निरिक्ष्य हि । देवासुराणामाचार्यः श्लोकमत्रोशना जगौ ॥ १,१२.
त्याचा अभिमान, वैभव आणि महिमा पाहून देव-दानवांचा गुरु उशनाने हा श्लोक म्हटला.
अहोस्य तपसो वीर्यमहोस्य तपसः फलम् । यदेनं पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥ १,१२.
वा! या तपश्चर्येचं सामर्थ्य! वा! या तपश्चर्येचं फळ! म्हणूनच सप्तर्षी ध्रुवाच्या पुढे उभे आहेत.
ध्रुवस्य जननी चेयं सुनीतिर्नाम सूनृता । अस्याश्च महिमानं कः शक्तो वर्णयितुं भुवि ॥ १,१२.
हीच ध्रुवाची आई, सुनिती नावाची, सुस्वभावी आणि सद्गुणी आहे; तिचा महिमा पृथ्वीवर कोण वर्णन करू शकेल?
त्रैलोक्यश्रयतां प्राप्तं परं स्थानं स्तिरायति । स्थानं प्राप्ता परं धृत्वा या कुक्षिविवरे ध्रुवम् ॥ १,१२.
जिने ध्रुवाला आपल्या पोटी धारण केलं, तिने तीनही लोकांचं आश्रयस्थान असलेलं, सर्वोच्च आणि अढळ स्थान मिळवलं.
यश्चैतत्कीर्तयेन्नित्यं ध्रुवस्यारोहणं दिवि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते ॥ १,१२.
जो कोणी दररोज ध्रुवाच्या स्वर्गारोहणाचं कीर्तन करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि स्वर्गात सन्मान मिळवतो.
स्थानभ्रंशं न चाप्नोति दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वकल्याणसंयुक्तो दीर्घकालं स जीवति ॥ १,१२.
त्याचं स्थान कधीच डळमळत नाही, मग ते स्वर्गात असो किंवा पृथ्वीवर; तो सर्व शुभांनी युक्त होऊन दीर्घायुष्य जगतो.
श्रीपराशर उवाच। 1.13 ध्रुवाच्छिष्टिं च भव्यं च भव्याच्छम्भुर्व्यजायत। शिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्चपुत्रानकल्मषान्
श्रीपराशर म्हणाले: ध्रुवापासून शिष्टि आणि भव्या हे दोघे, भव्यातून शंभू, आणि शिष्टिच्या पत्नी सुच्छायेमुळे पाच निखळ पुत्र झाले.
रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम्। रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्
रिपु, रिपुंजय, विप्र, वृकल आणि वृकतेजस; रिपुपासून बृहती आणि तिच्यापासून सर्व तेजाने युक्त चाक्षुष जन्मला.
अजीजनत्पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम्। प्रजापतेरात्मजायां वीरणस्य महात्मनः
चाक्षुषाने प्रजापती वीरणाच्या कन्या पुष्करिणी आणि वारुणी यांच्यातून मनु उत्पन्न केला.
मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः
मनुच्या नड्वला या महाबलवान कन्येतून आणि वैराज प्रजापतीच्या तपस्वी कन्येतून दहा पुत्र जन्मले.
कुरुः पुरुः शत द्युम्नस्तपस्वी सत्यवाञ्छुचिः। अग्निष्टोमोतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति ते नव। अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां महौजसः
कुरु, पुरु, शत, द्युम्न, तपस्वी, सत्यवान, शुचि, अग्निष्टोम, ओतिरात्र आणि सुद्युम्न — हे नऊ, आणि नड्वला या महाबलवान कन्येतून अभिमन्यू दहावा.
कुरोरजनयत्पुत्रान् षडाग्नेयी महाप्रभान्। अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं शिबिम्
कुरूची पत्नी, जी अग्नीची मुलगी होती, तिने सहा तेजस्वी मुलांना जन्म दिला — अंग, सुमनस, ख्याती, क्रतु, अंगिरस आणि शिबी.
अङ्गात्सुनीथापत्यं वै वेनमेकमजायत। प्रजार्थमृषयस्तस्य ममन्थुर्दक्षिणं करम्
अंगाच्या पत्नी सुनिथेपासून एकच मुलगा जन्माला आला, त्याचे नाव वेन होते. पुढे संतांनी वंश वाढवण्यासाठी त्याचा उजवा हात मळला.
वेनस्य पाणौ मथिते सम्बभूव महामुने। वैन्यो नाम महीपालो यः पृथुः परिकीर्त्तितः
महान ऋषींनी वेनाचा हात मळल्यावर, रे महर्षी, त्यातून एक राजा उत्पन्न झाला, ज्याचे नाव वैन्य होते आणि जो पृथु म्हणून प्रसिद्ध आहे.
येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात्
ह्याच पृथु राजाने, लोकांच्या कल्याणासाठी, सर्वप्रथम पृथ्वीचे दूध काढले.
मैत्रेय उवाच किमर्थं मथितः पाणिर्वेनस्य परमर्षिभिः। यत्र जज्ञे महावीर्यः स पृथुर्मुनिसत्तम
मैत्रेय म्हणाला — हे श्रेष्ठ ऋषी, त्या महान पृथुचा जन्म ज्या वेनाच्या हातातून झाला, त्या वेनाचा हात ऋषींनी का मळला, हे कशासाठी केले?
श्रीपराशर उवाच सुनीथा नाम या कन्या मृत्यो प्रथमतोऽभवत्। अङ्गस्य भार्या सा दत्ता तस्यां वेनो व्यजायत
श्रीपराशर म्हणाले — सुनिथा ही प्रथम मृत्यूची कन्या होती. तिला अंगाची पत्नी म्हणून दिले, आणि तिच्या पोटी वेन जन्माला आला.
स मातामहदोषेण तेन मृत्योः सुतात्मजः। निसर्गादेष मैत्रेय दुष्ट एव व्यजायत
मृत्यूच्या मुलीचा मुलगा असल्यामुळे, आणि आजोबांच्या दोषामुळे, मैत्रेय, हा वेन जन्मतःच वाईट स्वभावाचा झाला.
अभिषिक्तो यदा राज्ये स वेनः परमर्षिभिः। घोषयामास स तदा पृथिव्यां पृथिवीपतिः
जेव्हा वेनाला श्रेष्ठ ऋषींनी राज्याभिषेक केला, तेव्हा त्याने संपूर्ण भूमीवर आपले सार्वभौमत्व जाहीर केले.
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं कथञ्चन। भोक्ता यज्ञस्य कस्त्वन्योऽह्यहं यज्ञपतिः प्रभुः
"कोणीही यज्ञ करू नये, दान देऊ नये, किंवा होम करू नये. यज्ञाचा भोगकर्ता दुसरा कोण आहे? आज मीच यज्ञाचा स्वामी आणि अधिपती आहे."
ततस्तमृषयः पूर्वं संपूज्यं पृथिवीपतिम्। ऊचुः सामाकलं वाक्यं मैत्रेय समपस्थिताः
तेव्हा त्या ऋषींनी आधी राजाचा सन्मान केला, आणि मग, हे मैत्रेय, त्याच्याजवळ जाऊन शांतपणे असे बोलले.
ऋषय ऊचुः। भोभो राजन् शृणुष्व त्वं यद्वदाम महीपते। राज्यं देहोपकाराय प्रजानां च हितं परम्
ऋषी म्हणाले — "राजा, आमचे बोलणे ऐक. हे पृथ्वीचे अधिपती, राज्य हे शरीराच्या उपकारासाठी आणि प्रजांच्या कल्याणासाठी असते."
दीर्घसत्रेण देवेशं सर्वयज्ञेश्वरं हरिम्। पूजयिष्याम भद्रं। ते तस्यांशस्ते भविष्यति। १७ यज्ञेन यज्ञपुरुषो विष्णुः संप्रीणितो नृप। अस्माभिर्भवतः कामान्सर्वानेव प्रदास्यति
आम्ही दीर्घ यज्ञाने सर्व यज्ञांचे स्वामी आणि देवांचा देव असलेल्या हरिची पूजा करू. तुझ्या कल्याणासाठी, त्यातील एक भाग तुलाही मिळेल. यज्ञाने यज्ञपुरुष विष्णू प्रसन्न होतो, राजन, आणि तो आमच्याद्वारे तुझे सर्व इच्छित फळ देईल.