आधारभूतं जगतः सर्वेषामुत्तमोत्तमम् । प्रार्थयामि प्रभो स्थानं त्वत्प्रसादादतोव्ययम् ॥ १,१२.
म्हणून, हे प्रभो, मी तुमच्याकडून तुमच्या कृपेने या जगाचा आधार असलेले, सर्वांत श्रेष्ठ आणि कधीही नष्ट न होणारे स्थान मागतो.
श्रीभगवानुवाच यत्त्वया प्रार्थ्यते स्थानमेतत्प्राप्स्यति वै भवान् । त्वयाहं तोषितः पूर्वमन्यजन्मनि वालक ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तू जे स्थान मागतोस ते तुला नक्की मिळेल; बालका, तू मागील जन्मात मला संतुष्ट केले होतेस.
त्वमासीर्ब्रह्मणः पूर्वं मय्येकाग्रमतिः सदा । मातापित्रोश्च शुश्रषुर्निजधर्मानुपालकः ॥ १,१२.
पूर्वी तू ब्रह्माचा पुत्र होतास, नेहमी एकचित्ताने माझ्यात तल्लीन होतास, आईवडिलांची सेवा करत होतास आणि आपला धर्म पाळत होतास.
कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस्तवाभवत् । योवनेखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः ॥ १,१२.
काळ जसा गेला तसा एक राजकुमार तुझा मित्र झाला—तो तरुण, सर्व भोगांनी परिपूर्ण, देखणा आणि तेजस्वी होता.
तत्सङ्गात्तस्य तामृद्धिमवलोक्यादिदुर्लभाम् । भवेयं राजपुत्रोहमिति वाञ्छा त्वया कृता ॥ १,१२.
त्याच्या संगतीने आणि त्याची दुर्मिळ संपत्ती पाहून, तुझ्या मनात 'मी राजपुत्र व्हावे' अशी इच्छा निर्माण झाली.
ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता । उत्तानपादस्य गृहे जातोसि ध्रुव दुर्लभे ॥ १,१२.
म्हणून, तुझ्या इच्छेनुसार तुला राजपुत्रत्व प्राप्त झाले; ध्रुव, तू उत्तानपादाच्या घरी जन्मास आला, जे अत्यंत दुर्मिळ आहे.
अन्येषां दुर्लभं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ॥ १,१२.
स्वायंभुवांच्या कुळात तुला मिळालेले स्थान इतरांसाठी अत्यंत दुर्मिळ आहे.
तस्यैतदपरं बाल येनाहं परितोषितः । मामाराध्य नरो मुक्तिमवाप्नोत्यविलम्बिताम् ॥ १,१२.
याशिवाय, बालका, त्या पूर्वजन्मात ज्याने मला संतुष्ट केले—जो कोणी माझी भक्ती करतो त्याला विलंब न होता मुक्ती मिळते.
मय्यर्पितमना बाल किमु स्वर्गादिकं पदम् ॥ १,१२.
बालका, ज्याचे मन माझ्यात एकरूप झाले आहे त्याला स्वर्गादी कोणत्याही स्थानाची गरजच उरत नाही.
त्रैलोक्यादधिके स्थाने सर्वताराग्रहाश्रयः । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादाद्भावन्ध्रुव ॥ १,१२.
माझ्या कृपेने, ध्रुव, तुला त्रैलोक्याहूनही श्रेष्ठ, सर्व ताऱ्यांचे आणि ग्रहांचे निवासस्थान मिळेल—याबद्दल काहीच शंका नाही.
सूर्यात्सोमात्तथा भौमात्सोमपुत्राद्बृहस्पतेः । सितार्कतनयादीनां सर्वर्क्षाणां तथा ध्रुवः ॥ १,१२.
सूर्य, चंद्र, मंगळ, सोमाचा मुलगा, बृहस्पती, शुक्राचा मुलगा आणि सगळ्या ताऱ्यांमध्ये ध्रुव सर्वांत उंच स्थानी आहे.
सप्तर्षिणामशेषाणां ये च वैमानिकाः सुराः । सर्वेषामुपरि स्थानं तव दत्तं मया ध्रुव ॥ १,१२.
सप्तर्षी आणि आकाशात विहरणारे सर्व देव यांच्याही वरचं स्थान मी तुला दिलं आहे, ध्रुवा.
केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वन्तरं सुराः । तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः ॥ १,१२.
काही देव चार युगांपर्यंत, काही मन्वंतरापर्यंत राहतात; पण मी तुला दिलेलं स्थान संपूर्ण कल्पभर टिकतं.
सुनीतिरपि ते माता त्वदासन्नातिनिर्मला । विमाने तारका भूत्वा तावत्कालं निवत्स्यति ॥ १,१२.
तुझी आई सुनिती, जी तुझ्याजवळ आणि अत्यंत शुद्ध आहे, ती देखील ताऱ्याच्या रूपात विमानात राहील.
ये च त्वां मानवाः प्रातः सायं च सुसमाहि ताः । कीर्तयिष्यन्ति तेषां च महत्पुण्यं भविष्यति ॥ १,१२.
जे माणसं सकाळ-संध्याकाळ एकाग्र मनाने तुझं कीर्तन करतील, त्यांना मोठं पुण्य मिळेल.
श्रीपराशर उवाच एवं पूर्वं जगन्नाथाद्देवदेवाज्जनार्दनात् । वरं प्राप्य ध्रुवः स्थान मध्यास्ते स महामते ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: अशा प्रकारे जगाचा स्वामी जनार्दन याच्याकडून वर मिळवून ध्रुव, हा अत्यंत बुद्धिमान, मध्यस्थानी राहतो.
स्वयं शुश्रूषणाद्धर्म्यान्मातापित्रोश्च वै तथा । द्धादशाक्षरमाहत्म्यात्तपसश्च प्रभावतः ॥ १,१२.
त्याने स्वतः आई-वडिलांची सेवा केली, बारा अक्षरी मंत्राचं महत्त्व आणि तपश्चर्येच्या सामर्थ्यामुळे,
तस्याभिमानमृद्धिं च महिमानं निरिक्ष्य हि । देवासुराणामाचार्यः श्लोकमत्रोशना जगौ ॥ १,१२.
त्याचा अभिमान, वैभव आणि महिमा पाहून देव-दानवांचा गुरु उशनाने हा श्लोक म्हटला.
अहोस्य तपसो वीर्यमहोस्य तपसः फलम् । यदेनं पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥ १,१२.
वा! या तपश्चर्येचं सामर्थ्य! वा! या तपश्चर्येचं फळ! म्हणूनच सप्तर्षी ध्रुवाच्या पुढे उभे आहेत.
ध्रुवस्य जननी चेयं सुनीतिर्नाम सूनृता । अस्याश्च महिमानं कः शक्तो वर्णयितुं भुवि ॥ १,१२.
हीच ध्रुवाची आई, सुनिती नावाची, सुस्वभावी आणि सद्गुणी आहे; तिचा महिमा पृथ्वीवर कोण वर्णन करू शकेल?
त्रैलोक्यश्रयतां प्राप्तं परं स्थानं स्तिरायति । स्थानं प्राप्ता परं धृत्वा या कुक्षिविवरे ध्रुवम् ॥ १,१२.
जिने ध्रुवाला आपल्या पोटी धारण केलं, तिने तीनही लोकांचं आश्रयस्थान असलेलं, सर्वोच्च आणि अढळ स्थान मिळवलं.
यश्चैतत्कीर्तयेन्नित्यं ध्रुवस्यारोहणं दिवि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते ॥ १,१२.
जो कोणी दररोज ध्रुवाच्या स्वर्गारोहणाचं कीर्तन करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि स्वर्गात सन्मान मिळवतो.
स्थानभ्रंशं न चाप्नोति दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वकल्याणसंयुक्तो दीर्घकालं स जीवति ॥ १,१२.
त्याचं स्थान कधीच डळमळत नाही, मग ते स्वर्गात असो किंवा पृथ्वीवर; तो सर्व शुभांनी युक्त होऊन दीर्घायुष्य जगतो.
श्रीपराशर उवाच। 1.13 ध्रुवाच्छिष्टिं च भव्यं च भव्याच्छम्भुर्व्यजायत। शिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्चपुत्रानकल्मषान्
श्रीपराशर म्हणाले: ध्रुवापासून शिष्टि आणि भव्या हे दोघे, भव्यातून शंभू, आणि शिष्टिच्या पत्नी सुच्छायेमुळे पाच निखळ पुत्र झाले.
रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम्। रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्
रिपु, रिपुंजय, विप्र, वृकल आणि वृकतेजस; रिपुपासून बृहती आणि तिच्यापासून सर्व तेजाने युक्त चाक्षुष जन्मला.
अजीजनत्पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम्। प्रजापतेरात्मजायां वीरणस्य महात्मनः
चाक्षुषाने प्रजापती वीरणाच्या कन्या पुष्करिणी आणि वारुणी यांच्यातून मनु उत्पन्न केला.
मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः
मनुच्या नड्वला या महाबलवान कन्येतून आणि वैराज प्रजापतीच्या तपस्वी कन्येतून दहा पुत्र जन्मले.
कुरुः पुरुः शत द्युम्नस्तपस्वी सत्यवाञ्छुचिः। अग्निष्टोमोतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति ते नव। अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां महौजसः
कुरु, पुरु, शत, द्युम्न, तपस्वी, सत्यवान, शुचि, अग्निष्टोम, ओतिरात्र आणि सुद्युम्न — हे नऊ, आणि नड्वला या महाबलवान कन्येतून अभिमन्यू दहावा.
कुरोरजनयत्पुत्रान् षडाग्नेयी महाप्रभान्। अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं शिबिम्
कुरूची पत्नी, जी अग्नीची मुलगी होती, तिने सहा तेजस्वी मुलांना जन्म दिला — अंग, सुमनस, ख्याती, क्रतु, अंगिरस आणि शिबी.
अङ्गात्सुनीथापत्यं वै वेनमेकमजायत। प्रजार्थमृषयस्तस्य ममन्थुर्दक्षिणं करम्
अंगाच्या पत्नी सुनिथेपासून एकच मुलगा जन्माला आला, त्याचे नाव वेन होते. पुढे संतांनी वंश वाढवण्यासाठी त्याचा उजवा हात मळला.