सर्वस्मिन्सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् । सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ १,१२.
तुम्ही सर्वत्र, सर्व जीवांत आहात, सर्व रूपे धारण करता; सर्व काही तुमच्यापासून येतं आणि पुन्हा तुमच्यातच विलीन होतं—सर्वांच्या आत्म्यास तुम्हाला नमस्कार असो.
सर्वात्मकोसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः । कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृति स्थितम् ॥ १,१२.
तुम्ही सर्वांचा आत्मा, सर्वांचे स्वामी आणि प्रत्येक जीवात वास करणारे आहात; मी तुम्हाला आणखी काय सांगू, कारण तुम्ही हृदयातील सर्व गुपित जाणता.
सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव । सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ १,१२.
हे सर्वांच्या अंतर्यामी, सर्व जीवांचे स्वामी, सर्व सत्त्वांचे उत्पत्तीस्थान, तुम्ही प्रत्येक जीवामध्ये वास करता आणि सर्वांच्या मनातील इच्छा जाणता.
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः । तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ १,१२.
हे प्रभो, माझी जी मनोकामना होती ती तुम्ही पूर्ण केलीत; मी केलेले तप फळाला आले, कारण मी तुम्हाला, हे जगाच्या स्वामी, प्रत्यक्ष पाहिले.
श्रीभगवानुवाच तपसस्तत्फलं यद्दृष्टोऽहं त्वया ध्रुव । मदृर्शनं हि विफलं राजपुत्र न जायते ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: ध्रुव, तुझ्या तपाचे फळ म्हणजे तू मला पाहिले आहेस; राजकुमार, माझे दर्शन कधीच व्यर्थ जात नाही.
वरं वरय तस्मात्त्वं यथाभिमतमात्मनः । सर्वं संपद्यते पुंसां मयि दृष्टिपथं गते ॥ १,१२.
म्हणून, तू आपल्या मनाप्रमाणे वर माग, कारण जो कोणी माझ्या दृष्टीपथात येतो त्याला सर्व काही शक्य होते.
ध्रुव उवाच भगवन्भूतभव्येश सर्वस्यास्ते भवान् हृदि । किमज्ञातं तव ब्रह्मन्मनसा यन्मयेक्षितम् ॥ १,१२.
ध्रुव म्हणाला: हे प्रभो, भूतकाळ आणि भविष्यातील सर्वांचा स्वामी, तुम्ही प्रत्येकाच्या हृदयात वास करता; मी मनात जे विचार केले ते तुमच्यासाठी अज्ञात काय आहे?
तथापि तुभ्यं देवेश कथयिष्यामि यन्मया । प्रार्थ्यते दुर्विनीतेन हृदयेनातिदुर्लभम् ॥ १,१२.
तरीही, हे देवाधिदेव, मी माझ्या चुकीच्या आणि अयोग्य हृदयाने जी अत्यंत दुर्मिळ गोष्ट इच्छिली आहे ती मी तुम्हाला सांगतो.
किं वा सर्वजगत्स्त्रष्टः प्रसन्ने त्वयि दुर्लभम् । त्वत्प्रसादफलं भुङ्क्ते त्रैलोक्यं मघ वानपि ॥ १,१२.
हे सर्व जगाचे सर्जनहार, तुम्ही प्रसन्न असता तेव्हा काय अशक्य आहे? तुमच्या कृपेने तर इंद्रसुद्धा त्रैलोक्याचा भोग घेतो.
नैतद्राजासनं योग्यमजातस्य ममोदरात् । इति गर्वदवोचन्मां सपत्नीमातुरुच्चकैः ॥ १,१२.
हे राजसिंहासन माझ्या पोटी जन्मलेल्या मुलासाठी योग्य नाही—अशी गर्वाने आणि मोठ्या आवाजात माझ्या सावत्र आईने मला सांगितले.
आधारभूतं जगतः सर्वेषामुत्तमोत्तमम् । प्रार्थयामि प्रभो स्थानं त्वत्प्रसादादतोव्ययम् ॥ १,१२.
म्हणून, हे प्रभो, मी तुमच्याकडून तुमच्या कृपेने या जगाचा आधार असलेले, सर्वांत श्रेष्ठ आणि कधीही नष्ट न होणारे स्थान मागतो.
श्रीभगवानुवाच यत्त्वया प्रार्थ्यते स्थानमेतत्प्राप्स्यति वै भवान् । त्वयाहं तोषितः पूर्वमन्यजन्मनि वालक ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तू जे स्थान मागतोस ते तुला नक्की मिळेल; बालका, तू मागील जन्मात मला संतुष्ट केले होतेस.
त्वमासीर्ब्रह्मणः पूर्वं मय्येकाग्रमतिः सदा । मातापित्रोश्च शुश्रषुर्निजधर्मानुपालकः ॥ १,१२.
पूर्वी तू ब्रह्माचा पुत्र होतास, नेहमी एकचित्ताने माझ्यात तल्लीन होतास, आईवडिलांची सेवा करत होतास आणि आपला धर्म पाळत होतास.
कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस्तवाभवत् । योवनेखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः ॥ १,१२.
काळ जसा गेला तसा एक राजकुमार तुझा मित्र झाला—तो तरुण, सर्व भोगांनी परिपूर्ण, देखणा आणि तेजस्वी होता.
तत्सङ्गात्तस्य तामृद्धिमवलोक्यादिदुर्लभाम् । भवेयं राजपुत्रोहमिति वाञ्छा त्वया कृता ॥ १,१२.
त्याच्या संगतीने आणि त्याची दुर्मिळ संपत्ती पाहून, तुझ्या मनात 'मी राजपुत्र व्हावे' अशी इच्छा निर्माण झाली.
ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता । उत्तानपादस्य गृहे जातोसि ध्रुव दुर्लभे ॥ १,१२.
म्हणून, तुझ्या इच्छेनुसार तुला राजपुत्रत्व प्राप्त झाले; ध्रुव, तू उत्तानपादाच्या घरी जन्मास आला, जे अत्यंत दुर्मिळ आहे.
अन्येषां दुर्लभं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ॥ १,१२.
स्वायंभुवांच्या कुळात तुला मिळालेले स्थान इतरांसाठी अत्यंत दुर्मिळ आहे.
तस्यैतदपरं बाल येनाहं परितोषितः । मामाराध्य नरो मुक्तिमवाप्नोत्यविलम्बिताम् ॥ १,१२.
याशिवाय, बालका, त्या पूर्वजन्मात ज्याने मला संतुष्ट केले—जो कोणी माझी भक्ती करतो त्याला विलंब न होता मुक्ती मिळते.
मय्यर्पितमना बाल किमु स्वर्गादिकं पदम् ॥ १,१२.
बालका, ज्याचे मन माझ्यात एकरूप झाले आहे त्याला स्वर्गादी कोणत्याही स्थानाची गरजच उरत नाही.
त्रैलोक्यादधिके स्थाने सर्वताराग्रहाश्रयः । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादाद्भावन्ध्रुव ॥ १,१२.
माझ्या कृपेने, ध्रुव, तुला त्रैलोक्याहूनही श्रेष्ठ, सर्व ताऱ्यांचे आणि ग्रहांचे निवासस्थान मिळेल—याबद्दल काहीच शंका नाही.
सूर्यात्सोमात्तथा भौमात्सोमपुत्राद्बृहस्पतेः । सितार्कतनयादीनां सर्वर्क्षाणां तथा ध्रुवः ॥ १,१२.
सूर्य, चंद्र, मंगळ, सोमाचा मुलगा, बृहस्पती, शुक्राचा मुलगा आणि सगळ्या ताऱ्यांमध्ये ध्रुव सर्वांत उंच स्थानी आहे.
सप्तर्षिणामशेषाणां ये च वैमानिकाः सुराः । सर्वेषामुपरि स्थानं तव दत्तं मया ध्रुव ॥ १,१२.
सप्तर्षी आणि आकाशात विहरणारे सर्व देव यांच्याही वरचं स्थान मी तुला दिलं आहे, ध्रुवा.
केचिच्चतुर्युगं यावत्केचिन्मन्वन्तरं सुराः । तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः ॥ १,१२.
काही देव चार युगांपर्यंत, काही मन्वंतरापर्यंत राहतात; पण मी तुला दिलेलं स्थान संपूर्ण कल्पभर टिकतं.
सुनीतिरपि ते माता त्वदासन्नातिनिर्मला । विमाने तारका भूत्वा तावत्कालं निवत्स्यति ॥ १,१२.
तुझी आई सुनिती, जी तुझ्याजवळ आणि अत्यंत शुद्ध आहे, ती देखील ताऱ्याच्या रूपात विमानात राहील.
ये च त्वां मानवाः प्रातः सायं च सुसमाहि ताः । कीर्तयिष्यन्ति तेषां च महत्पुण्यं भविष्यति ॥ १,१२.
जे माणसं सकाळ-संध्याकाळ एकाग्र मनाने तुझं कीर्तन करतील, त्यांना मोठं पुण्य मिळेल.
श्रीपराशर उवाच एवं पूर्वं जगन्नाथाद्देवदेवाज्जनार्दनात् । वरं प्राप्य ध्रुवः स्थान मध्यास्ते स महामते ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: अशा प्रकारे जगाचा स्वामी जनार्दन याच्याकडून वर मिळवून ध्रुव, हा अत्यंत बुद्धिमान, मध्यस्थानी राहतो.
स्वयं शुश्रूषणाद्धर्म्यान्मातापित्रोश्च वै तथा । द्धादशाक्षरमाहत्म्यात्तपसश्च प्रभावतः ॥ १,१२.
त्याने स्वतः आई-वडिलांची सेवा केली, बारा अक्षरी मंत्राचं महत्त्व आणि तपश्चर्येच्या सामर्थ्यामुळे,
तस्याभिमानमृद्धिं च महिमानं निरिक्ष्य हि । देवासुराणामाचार्यः श्लोकमत्रोशना जगौ ॥ १,१२.
त्याचा अभिमान, वैभव आणि महिमा पाहून देव-दानवांचा गुरु उशनाने हा श्लोक म्हटला.
अहोस्य तपसो वीर्यमहोस्य तपसः फलम् । यदेनं पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः ॥ १,१२.
वा! या तपश्चर्येचं सामर्थ्य! वा! या तपश्चर्येचं फळ! म्हणूनच सप्तर्षी ध्रुवाच्या पुढे उभे आहेत.
ध्रुवस्य जननी चेयं सुनीतिर्नाम सूनृता । अस्याश्च महिमानं कः शक्तो वर्णयितुं भुवि ॥ १,१२.
हीच ध्रुवाची आई, सुनिती नावाची, सुस्वभावी आणि सद्गुणी आहे; तिचा महिमा पृथ्वीवर कोण वर्णन करू शकेल?