गावस्त्वत्तः समुद्भूतास्त्व त्तोजा अवयो मृगाः । त्वमन्मुखाद्ब्राह्मणा बाह्वोस्त्वत्तो क्षत्रमजायत ॥ १,१२.
गायी, बळ, पक्षी आणि वन्य प्राणी हे सर्व तुमच्यापासून उत्पन्न झाले; तुमच्या तोंडातून ब्राह्मण आणि तुमच्या हातांपासून क्षत्रिय जन्मले.
वैश्वास्तवोरुजाः शूद्रास्तव पद्भ्यां समुद्गताः । आक्ष्णोः सूर्योऽनिलः प्राणाच्चन्द्रमा मनसस्तव ॥ १,१२.
तुमच्या मांड्यांपासून वैश्य, पायांपासून शूद्र उत्पन्न झाले; डोळ्यांतून सूर्य, श्वासातून वारा आणि मनातून चंद्र निर्माण झाला.
प्राणोन्तः मुषिराज्जातो मुखादग्निरजायत । नाभितो गगनं द्यौश्च शिरसः समवर्तत ॥ १,१२.
तुमच्या श्वासातून प्राण, तोंडातून अग्नी, नाभीतून आकाश आणि डोक्यातून स्वर्ग निर्माण झाला.
दिशः श्रोत्रात्क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वमभूदिदिम् ॥ १,१२.
तुमच्या कानांपासून दिशा, पायांपासून पृथ्वी आणि सर्व काही तुमच्यापासूनच निर्माण झाले.
न्यग्रोधः सुमहानल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः । संयमे विस्वमखिलं बीजभूते तथात्वायि ॥ १,१२.
जसा मोठा वडाचा झाड एका लहान बियामध्ये असतो, तसंच हे अख्खं विश्व बीजासारखं संकुचित होऊन तुमच्यात सामावलेलं आहे.
बीजादङ्कुरसम्भूते न्यग्रोधस्तु समुत्थितः । विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत् ॥ १,१२.
जशी वडाची बीजातून अंकुर येतो आणि मग झाड विस्तारते, तसंच या सृष्टीची निर्मिती तुमच्यापासून होते आणि ती विस्तारते.
यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रादपि दृस्यते । एवं विश्वस्य नान्यस्त्वं त्वस्थयीश्वर दृश्येत ॥ १,१२.
जसा केळीच्या झाडात साल आणि पानांशिवाय दुसरं काहीही दिसत नाही, तसंच, हे स्थिर प्रभो, या विश्वात तुमच्याशिवाय दुसरं काहीही दिसत नाही.
ह्लादिनी संधिनी संवित्त्वय्येका सर्वसंस्थितौ । ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ १,१२.
आनंद, एकत्रितपणा आणि चेतना या सर्व शक्ती तुमच्यात एकरूप आहेत; सुख, दुःख आणि त्यांचा संयोग हे सर्व तुमच्यात असूनही, तुम्ही गुणांपासून मुक्त आहात.
पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः । प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः ॥ १,१२.
वेगळं आणि एक असणार्या, सर्व सृष्टीचं मूळ असणार्या तुम्हाला नमस्कार; सर्व जीवांचा आत्मा आणि सर्वांचा आधार असलेल्या तुम्हाला वंदन.
व्यक्तं प्रधानपुरुषौ विराट्सम्राट्स्वराट्तथा । विभाव्यतेन्तःकरणे पुरुषेष्वक्षयो भवान् ॥ १,१२.
व्यक्त, प्रधान, पुरुष, विराट, सम्राट आणि स्वराट हे सर्व अंतःकरणात जाणवतात, पण तुम्ही सर्व जीवांत अविनाशी आहात.
सर्वस्मिन्सर्वभूतस्त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् । सर्वं त्वत्तस्ततश्च त्वं नमः सर्वात्मनेऽस्तु ते ॥ १,१२.
तुम्ही सर्वत्र, सर्व जीवांत आहात, सर्व रूपे धारण करता; सर्व काही तुमच्यापासून येतं आणि पुन्हा तुमच्यातच विलीन होतं—सर्वांच्या आत्म्यास तुम्हाला नमस्कार असो.
सर्वात्मकोसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः । कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृति स्थितम् ॥ १,१२.
तुम्ही सर्वांचा आत्मा, सर्वांचे स्वामी आणि प्रत्येक जीवात वास करणारे आहात; मी तुम्हाला आणखी काय सांगू, कारण तुम्ही हृदयातील सर्व गुपित जाणता.
सर्वात्मन्सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव । सर्वभूतो भवान्वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम् ॥ १,१२.
हे सर्वांच्या अंतर्यामी, सर्व जीवांचे स्वामी, सर्व सत्त्वांचे उत्पत्तीस्थान, तुम्ही प्रत्येक जीवामध्ये वास करता आणि सर्वांच्या मनातील इच्छा जाणता.
यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः । तपश्च तप्तं सफलं यद्दृष्टोऽसि जगत्पते ॥ १,१२.
हे प्रभो, माझी जी मनोकामना होती ती तुम्ही पूर्ण केलीत; मी केलेले तप फळाला आले, कारण मी तुम्हाला, हे जगाच्या स्वामी, प्रत्यक्ष पाहिले.
श्रीभगवानुवाच तपसस्तत्फलं यद्दृष्टोऽहं त्वया ध्रुव । मदृर्शनं हि विफलं राजपुत्र न जायते ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: ध्रुव, तुझ्या तपाचे फळ म्हणजे तू मला पाहिले आहेस; राजकुमार, माझे दर्शन कधीच व्यर्थ जात नाही.
वरं वरय तस्मात्त्वं यथाभिमतमात्मनः । सर्वं संपद्यते पुंसां मयि दृष्टिपथं गते ॥ १,१२.
म्हणून, तू आपल्या मनाप्रमाणे वर माग, कारण जो कोणी माझ्या दृष्टीपथात येतो त्याला सर्व काही शक्य होते.
ध्रुव उवाच भगवन्भूतभव्येश सर्वस्यास्ते भवान् हृदि । किमज्ञातं तव ब्रह्मन्मनसा यन्मयेक्षितम् ॥ १,१२.
ध्रुव म्हणाला: हे प्रभो, भूतकाळ आणि भविष्यातील सर्वांचा स्वामी, तुम्ही प्रत्येकाच्या हृदयात वास करता; मी मनात जे विचार केले ते तुमच्यासाठी अज्ञात काय आहे?
तथापि तुभ्यं देवेश कथयिष्यामि यन्मया । प्रार्थ्यते दुर्विनीतेन हृदयेनातिदुर्लभम् ॥ १,१२.
तरीही, हे देवाधिदेव, मी माझ्या चुकीच्या आणि अयोग्य हृदयाने जी अत्यंत दुर्मिळ गोष्ट इच्छिली आहे ती मी तुम्हाला सांगतो.
किं वा सर्वजगत्स्त्रष्टः प्रसन्ने त्वयि दुर्लभम् । त्वत्प्रसादफलं भुङ्क्ते त्रैलोक्यं मघ वानपि ॥ १,१२.
हे सर्व जगाचे सर्जनहार, तुम्ही प्रसन्न असता तेव्हा काय अशक्य आहे? तुमच्या कृपेने तर इंद्रसुद्धा त्रैलोक्याचा भोग घेतो.
नैतद्राजासनं योग्यमजातस्य ममोदरात् । इति गर्वदवोचन्मां सपत्नीमातुरुच्चकैः ॥ १,१२.
हे राजसिंहासन माझ्या पोटी जन्मलेल्या मुलासाठी योग्य नाही—अशी गर्वाने आणि मोठ्या आवाजात माझ्या सावत्र आईने मला सांगितले.
आधारभूतं जगतः सर्वेषामुत्तमोत्तमम् । प्रार्थयामि प्रभो स्थानं त्वत्प्रसादादतोव्ययम् ॥ १,१२.
म्हणून, हे प्रभो, मी तुमच्याकडून तुमच्या कृपेने या जगाचा आधार असलेले, सर्वांत श्रेष्ठ आणि कधीही नष्ट न होणारे स्थान मागतो.
श्रीभगवानुवाच यत्त्वया प्रार्थ्यते स्थानमेतत्प्राप्स्यति वै भवान् । त्वयाहं तोषितः पूर्वमन्यजन्मनि वालक ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तू जे स्थान मागतोस ते तुला नक्की मिळेल; बालका, तू मागील जन्मात मला संतुष्ट केले होतेस.
त्वमासीर्ब्रह्मणः पूर्वं मय्येकाग्रमतिः सदा । मातापित्रोश्च शुश्रषुर्निजधर्मानुपालकः ॥ १,१२.
पूर्वी तू ब्रह्माचा पुत्र होतास, नेहमी एकचित्ताने माझ्यात तल्लीन होतास, आईवडिलांची सेवा करत होतास आणि आपला धर्म पाळत होतास.
कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस्तवाभवत् । योवनेखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः ॥ १,१२.
काळ जसा गेला तसा एक राजकुमार तुझा मित्र झाला—तो तरुण, सर्व भोगांनी परिपूर्ण, देखणा आणि तेजस्वी होता.
तत्सङ्गात्तस्य तामृद्धिमवलोक्यादिदुर्लभाम् । भवेयं राजपुत्रोहमिति वाञ्छा त्वया कृता ॥ १,१२.
त्याच्या संगतीने आणि त्याची दुर्मिळ संपत्ती पाहून, तुझ्या मनात 'मी राजपुत्र व्हावे' अशी इच्छा निर्माण झाली.
ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता । उत्तानपादस्य गृहे जातोसि ध्रुव दुर्लभे ॥ १,१२.
म्हणून, तुझ्या इच्छेनुसार तुला राजपुत्रत्व प्राप्त झाले; ध्रुव, तू उत्तानपादाच्या घरी जन्मास आला, जे अत्यंत दुर्मिळ आहे.
अन्येषां दुर्लभं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ॥ १,१२.
स्वायंभुवांच्या कुळात तुला मिळालेले स्थान इतरांसाठी अत्यंत दुर्मिळ आहे.
तस्यैतदपरं बाल येनाहं परितोषितः । मामाराध्य नरो मुक्तिमवाप्नोत्यविलम्बिताम् ॥ १,१२.
याशिवाय, बालका, त्या पूर्वजन्मात ज्याने मला संतुष्ट केले—जो कोणी माझी भक्ती करतो त्याला विलंब न होता मुक्ती मिळते.
मय्यर्पितमना बाल किमु स्वर्गादिकं पदम् ॥ १,१२.
बालका, ज्याचे मन माझ्यात एकरूप झाले आहे त्याला स्वर्गादी कोणत्याही स्थानाची गरजच उरत नाही.
त्रैलोक्यादधिके स्थाने सर्वताराग्रहाश्रयः । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादाद्भावन्ध्रुव ॥ १,१२.
माझ्या कृपेने, ध्रुव, तुला त्रैलोक्याहूनही श्रेष्ठ, सर्व ताऱ्यांचे आणि ग्रहांचे निवासस्थान मिळेल—याबद्दल काहीच शंका नाही.