ततः सर्वासु मायासु विलीनासु पुनः सुराः । संक्षोभं परमं जग्मुस्तत्पराभवशङ्किताः ॥ १,१२.
मग त्या सगळ्या मायाजाळं नाहीशी झाल्यावर, देवांना परत मोठी भीती वाटू लागली, कारण त्यांना पराभवाची भीती वाटू लागली.
ते समेत्य जगद्योनिमनादिनिधनं हरिम् । शरण्यं शरणं यातास्तपसा तस्य तापिताः ॥ १,१२.
ते सर्व एकत्र जमले आणि जगाचा मूळ कारण, अनादी-अनंत, सर्वांचा आधार असलेल्या हरिकडे गेले, कारण त्या मुलाच्या तपामुळे ते व्याकुळ झाले होते.
देवा ऊचुः देवदेव जगन्नाथ परेश पुरुषोत्तम । ध्रुवस्य तपसा तप्तास्त्वां वयं शरणं गताः ॥ १,१२.
देव म्हणाले: देवांचा देव, जगाचा स्वामी, श्रेष्ठ परमेश्वर, उत्तम पुरुष, ध्रुवाच्या तपामुळे आम्ही त्रस्त झालो आहोत, म्हणून तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
दिने दिने कलालेशैः शशाङ्क पूर्यते यथा । तथायं तपसा देव प्रयात्यृद्धिमहर्निंशम् ॥ १,१२.
जसं चंद्र दररोज थोड्या थोड्या कलांनी वाढत जातो, तसंच, हे देव, तो मुलगा दिवसेंदिवस आपल्या तपामुळे अधिकाधिक सामर्थ्यवान होत चालला आहे.
औतानपादितपसा वयमित्थं जनार्दन । भीतास्त्वां शरणं यातास्तपसस्तं निवर्तय ॥ १,१२.
उत्तानपादाच्या मुलाच्या तपामुळे आम्हाला भीती वाटू लागली आहे, म्हणून जनार्दना, आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत; त्याचं तप थांबव.
नविद्मः किं स शक्रत्वं सूर्यत्वं किमभीप्सति । वित्तपाम्बुपसोमानां साभिलाषः पदेषु किम् ॥ १,१२.
तो इंद्रपदाची इच्छा करतो का, की सूर्यपदाची, की धन, पाणी किंवा चंद्र यांचं राज्य हवं आहे, हे आम्हाला कळत नाही.
तदस्माकं प्रसीदेश हृदयाच्छल्यमुद्धर । उत्तानपादतनयं तपसः सन्निवर्तय ॥ १,१२.
हे प्रभो, आमच्यावर कृपा करा, आमच्या हृदयातील वेदना दूर करा आणि उत्तानपादाचा मुलगा तपश्चर्येतून परावृत्त होईल अशी कृपा करा.
श्रीभगवानुवाच नेन्द्रत्वं न च सूर्यत्वं नैवाम्बुपधनेशताम् । प्रार्थयत्येष यं कामं तं करोम्यखिलं सुरा ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तो ना इंद्रपदाची इच्छा करतो, ना सूर्यपदाची, ना पाण्याच्या अधिपत्याची; त्याला जो काही मनापासून हवाय, तो मी पूर्णपणे देईन, हे देवांनो.
यात देवा यथाकाम स्वस्थानं विगतज्वराः । निवर्तयाम्यहं बालं तपस्यासक्तमानसम् ॥ १,१२.
देवांनो, तुम्ही सर्वजण तुमच्या इच्छेप्रमाणे, चिंता सोडून, तुमच्या-तुमच्या स्थानी परत जा; मी स्वतः त्या मुलाला, ज्याचे मन तपात गुंतले आहे, त्याला तपश्चर्येतून परावृत्त करीन.
श्रीपराशर उवाच इत्युक्ता देवदेवेन प्रणम्य त्रिदशास्ततः । प्रययुः स्वानि धिष्ण्यानि शतक्रतुपुरोगमाः ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणतात: देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर, शतक्रतूच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी नमस्कार केला आणि आपापल्या लोकांना परत गेले.
भगवानपि सर्वात्मा तन्मयत्वेन तोषितः । गत्वा ध्रुवमुवाचेदं चतुर्भुजवपुर्हरिः ॥ १,१२.
सर्वांचा आत्मा असलेला भगवान, ध्रुवाच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन, चार भुजा असलेल्या स्वरूपात त्याच्याकडे गेला आणि त्याला बोलला.
श्रीभगवानुवाच औत्तानपादे भद्रं ते तपसा परितोषितः । वरदोहमनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: उत्तानपादपुत्रा, तुला शुभ होवो; तुझ्या तपामुळे मी अत्यंत प्रसन्न झालो आहे. मी वर देण्यासाठी आलो आहे, तू मनाप्रमाणे वर माग.
ब्राह्यार्थनिरपेक्षं ते मयि चित्तं यदा हितम् । तुष्टोहं भवतस्तेन तद्वृणीष्व वरं परम् ॥ १,१२.
तुझे मन संसाराच्या इच्छांपासून मुक्त होऊन माझ्यात स्थिर झाले आहे, म्हणून मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; म्हणूनच तू सर्वोच्च असा वर माग.
पराशर उवाच श्रुत्वेत्थं गदितं तस्य देवदेवस्य बालकः । उन्मीलिताक्षो ददृशे ध्यानदृष्टं हरिं पुरः ॥ १,१२.
पराशर म्हणतात: देवाधिदेवाने असे बोलल्यावर, त्या मुलाने डोळे उघडले आणि ध्यानात ज्याला पाहिले होता, तो हरि समोर उभा आहे हे पाहिले.
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवरासिधरमच्युतम् । किरीटिनं समालोक्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १,१२.
शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि तलवार धारण केलेला, मुकुट घातलेला अच्युत पाहून, ध्रुवाने डोकं झुकवून पृथ्वीला वंदन केलं.
रोमाञ्चिताङ्गः सहसा साध्वसं परमं गतः । स्तवाय देवदेवस्य स चक्रे मानसं ध्रुवः ॥ १,१२.
संपूर्ण अंग रोमांचित झाले, मनात मोठा आदरभाव निर्माण झाला, आणि ध्रुवाने देवाधिदेवाची मनोभावे स्तुती करायला सुरुवात केली.
किं वदामि स्तुतावस्य केनोक्तेनास्य संस्तुतिः । इत्याकुल मतिर्देवं तमेव शरणं ययौ ॥ १,१२.
मी काय बोलू? कोणत्या शब्दांनी मी त्याची स्तुती करू? अशा संभ्रमित मनाने त्याने त्या देवालाच शरण जाऊन विनंती केली.
ध्रुव उवाच भगवन्यदि मे तोषं तपसा परमं गतः । स्तोतुं तदहमिच्छामि वरमेनं प्रयच्छ मे ॥ १,१२.
ध्रुव म्हणतो: भगवंत, जर माझ्या तपामुळे तुम्ही खरोखरच प्रसन्न झाला असाल, तर मला हा वर द्या—माझ्या तोंडून तुमची स्तुती व्हावी.
(ब्रह्माद्यौर्यस्य वेदज्ञैर्ज्ञायते यस्य नो गतिः । तं त्वां कथमहं देव स्तोतुं शक्रोमि बालकः । त्वद्भक्तिप्रवणं ह्येतत्परमेश्वर मे मनः । स्तोतुं प्रवृत्तं त्वत्पादौ तत्र प्रज्ञां प्रयच्च मे) श्रीपराशर उवाच शङ्खप्रान्तेन गोविन्दस्तं पस्पर्श कृताञ्जलिम् । उत्तानपादतनयं द्विजवर्य जगत्पतिः ॥ १,१२.
अथ प्रसन्नवदनः स क्षणान्नृपनन्दनः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भूतधातारमच्युतम् ॥ १,१२.
नंतर, आनंदी चेहरा असलेला तो राजकुमार, वाकून, सर्व जगाचा आधार असलेल्या अच्युताची स्तुती करू लागला.
ध्रुव उवाच भूमिरापोनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च । भूतादिरादि प्रकृतिर्यस्य रूपं नतोस्मि तम् ॥ १,१२.
ध्रुव म्हणतो: पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, मन, बुद्धी, आणि पंचमहाभूतांची मूळ तत्त्वं—ज्याचं हे सर्व रूप आहे, त्या परमेश्वराला मी वंदन करतो.
शुद्धः सूक्ष्मोखिलव्यापी प्रधानात्परतः पुमान् । यस्य रूपं नमस्तस्मै पुरुषाय गुणात्मने ॥ १,१२.
जो शुद्ध, अत्यंत सूक्ष्म, सर्वत्र व्यापलेला, आणि प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ आहे, त्या गुणांचा मूर्तिमंत असलेल्या पुरुषाला मी वंदन करतो.
भूतादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः । बुध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः ॥ १,१२.
सर्व भूतांचे आणि त्यांच्या गुणांचे, बुद्धीचे आणि मूळ प्रकृतीचे, तसेच पुरुषाच्या पलीकडचा जो शाश्वत आहे, तोच खरा परमेश्वर आहे.
तं ब्रह्मभूतमात्मानमशेषजगतः पतिम् । प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ १,१२.
हे परमेश्वरा, तुझं रूप शुद्ध आहे, तू ब्रह्माचा आत्मा आणि सर्व जगाचा स्वामी आहेस; मी तुझ्या शरण येतो.
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च यद्रूपं ब्रह्मसंज्ञितम् । तस्मै नमस्ते सर्वात्मन्योगिचिन्त्याविकारिणे ॥ १,१२.
जी सर्वव्यापक, विस्तार करणारी, योग्यांना ध्यानात येणारी आणि कधीही न बदलणारी अशी ब्रह्मरूप आहे, त्या सर्वांच्या अंतरात्म्यास मी वंदन करतो.
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । सर्वव्यापी भुवः स्पर्शादत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १,१२.
त्या पुरुषाचे हजारो डोके, हजारो डोळे आणि हजारो पाय आहेत; तो सर्वत्र व्यापून आहे आणि पृथ्वीपेक्षा दहा बोटांनी अधिक पसरलेला आहे.
यद्भूतं यच्च वै भव्यं पुरूषोत्तम तद्भवान् । त्वत्तौ विराट्स्वराट्सम्राट्त्वत्तश्चप्यधिपूरुषः ॥ १,१२.
हे श्रेष्ठ पुरुष, जे काही झाले आहे आणि जे होणार आहे, ते सर्व तुम्हीच आहात; तुमच्यापासून विराट, स्वराट, सम्राट आणि सर्वश्रेष्ठ अधिपती उत्पन्न होतात.
अत्यरिच्यत सोधश्च तिर्यगूर्ध्वं च वै भुवः । त्वत्तो विश्वमिदं जातं त्वत्तौ भूतं भविष्यति ॥ १,१२.
तुम्ही पृथ्वीला सर्व दिशांनी, वरखाली आणि आडवे पेलून ठेवता; या विश्वाची उत्पत्ती तुमच्यापासून झाली आणि भविष्यातही ते तुमच्यापासूनच होईल.
त्वद्रूपधारिणश्चान्तः सर्वभूतमिदं जगत् । त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर्द्विधा ॥ १,१२.
सर्व जग आणि त्यातील सर्व जीव तुमच्या विविध रूपांत राहतात; यज्ञ, त्यातील सर्व हवन, तुप आणि दोन प्रकारचे पशू हे सर्व तुमच्यापासूनच निर्माण झाले.
त्वत्तो ऋचोथ सामानि त्वत्तश्छन्दांसि जज्ञिरे । त्वत्तो यजूंष्यजायन्त त्वत्तोश्वाश्चैकतो दतः ॥ १,१२.
ऋच आणि साम ही स्तोत्रे, विविध छंद, यजुर्वेदातील मंत्र आणि एकाच वेळी घोडे हे सर्व तुमच्यापासून निर्माण झाले.
ब्रह्मा आणि इतरांना ज्याला वेदांनी ओळखता येतं, पण ज्याचा मार्ग कुणालाच कळत नाही, त्या देवाची मी, एक लहान मुलगा, कशी स्तुती करू? माझं मन तुझ्या भक्तीत रंगलेलं आहे आणि तुझ्या पायांची स्तुती करायची इच्छा आहे; म्हणून मला हे ज्ञान दे. पराशर म्हणतात: गोविंदाने, उत्तानपादपुत्राने हात जोडले असताना, आपल्या शंखाच्या टोकाने त्याला स्पर्श केला.