परित्यजति वत्साध्य यध्येतन्न भवांस्तपः । त्यक्ष्याम्यहमिह प्राणांस्ततो वै पश्यतस्तव ॥ १,१२.
माझ्या लाडक्या, जर तू हे तप सोडशील, तर मी तुझ्या डोळ्यांसमोर इथे प्राण सोडणार नाही.
श्रीपराशर उवाच तां प्रलापवतीमेवं बाष्पाकुलविलोचनाम् । समाहितमना विष्णौ पश्यन्नपि न दृष्टवान् ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: ती रडत होती, डोळे पाण्याने भरले होते, आणि काहीतरी बोलत होती. तरीसुद्धा, त्याचं मन विष्णूवर एकाग्र असल्यामुळे, तो तिच्याकडे पाहूनही तिला पाहिलं नाही.
वत्स वत्स सुघोराणि रक्षांस्येतानि भीषणे । वनेऽभ्युद्यतशस्त्राणीः समायान्त्यपगम्यताम् ॥ १,१२.
बाळा, बाळा, हे भयंकर आणि भीतीदायक राक्षस, हातात शस्त्र घेऊन, या जंगलात येत आहेत; तू इथून निघून जा.
इत्युक्त्वा प्रययौ साथ रक्षांस्याविर्बभुस्ततः । अभ्युद्यतोग्रशस्त्राणि ज्वालामालाकुलैर्मुखैः ॥ १,१२.
असं सांगून ती निघून गेली, आणि मग ते राक्षस प्रकट झाले, त्यांनी उग्र शस्त्रं उचलली होती, आणि त्यांच्या तोंडातून ज्वाळांचा प्रकाश निघत होता.
ततो नादानतीवोग्रन्राजपुत्रस्य ते पुरः । मुमुचुर्दीप्तशस्त्राणि भ्रामयन्तो निशाचराः ॥ १,१२.
मग त्या राजपुत्रासमोर, रात्री हिंडणारे राक्षस जोरात गर्जना करत, त्यांच्या जळत्या शस्त्रांचा भयंकर फेर धरून, ती शस्त्रं सोडू लागले.
शिवाश्च शतशो नेदुः सज्वालाः कवलैर्मुखैः । त्रासाय तस्य बालस्य योगयुक्तस्य सर्वदा ॥ १,१२.
शेकडो कोल्हे, तोंडातून ज्वाळा निघत, नेहमी योगात मग्न असलेल्या त्या मुलाला घाबरवण्यासाठी डरकाळ्या फोडू लागले.
हन्यतां दन्यतामेष छिद्यतां छिद्यतामयम् । भक्ष्यतां भक्ष्यतां चाय मित्युचुस्ते निशाचराः ॥ १,१२.
त्याला मारा, त्याला ठेचून काढा! त्याला कापा, त्याला तुकडे करा! त्याला खा, त्याला गिळा! असं रात्री हिंडणारे राक्षस ओरडू लागले.
ततो नानाविधान्नादान् सिंहोष्ट्रमकराननाः । त्रासाय राजपुत्रस्य नेदुस्ते रजनीचराः ॥ १,१२.
मग त्या राक्षसांनी, सिंह, उंट आणि मगरीसारखी तोंडं घेऊन, राजपुत्राला घाबरवण्यासाठी वेगवेगळ्या भयंकर आवाजात डरकाळ्या फोडल्या.
रक्षांसि तानि ते नादाः शिवास्तान्यायुधानि च । गोविन्दासक्तचित्तस्य ययुर्नन्द्रियगोचरम् ॥ १,१२.
पण ज्या मुलाचं मन गोविंदात पूर्णपणे मग्न होतं, त्याला त्या राक्षसांचे आवाज, कोल्ह्यांचे डरकाळ्या आणि शस्त्रं, काहीच जाणवली नाहीत.
एकाग्रचेताः सततं विष्णुमेवात्मसंश्रयम् । दृष्टवान् पृथिवीनाथपुत्रो नान्यं कथञ्चन ॥ १,१२.
त्याचं मन नेहमी एकाग्र होतं, आणि त्याने फक्त विष्णूला आपला आधार मानला होता, त्यामुळे त्याला दुसरं काहीच दिसलं नाही.
ततः सर्वासु मायासु विलीनासु पुनः सुराः । संक्षोभं परमं जग्मुस्तत्पराभवशङ्किताः ॥ १,१२.
मग त्या सगळ्या मायाजाळं नाहीशी झाल्यावर, देवांना परत मोठी भीती वाटू लागली, कारण त्यांना पराभवाची भीती वाटू लागली.
ते समेत्य जगद्योनिमनादिनिधनं हरिम् । शरण्यं शरणं यातास्तपसा तस्य तापिताः ॥ १,१२.
ते सर्व एकत्र जमले आणि जगाचा मूळ कारण, अनादी-अनंत, सर्वांचा आधार असलेल्या हरिकडे गेले, कारण त्या मुलाच्या तपामुळे ते व्याकुळ झाले होते.
देवा ऊचुः देवदेव जगन्नाथ परेश पुरुषोत्तम । ध्रुवस्य तपसा तप्तास्त्वां वयं शरणं गताः ॥ १,१२.
देव म्हणाले: देवांचा देव, जगाचा स्वामी, श्रेष्ठ परमेश्वर, उत्तम पुरुष, ध्रुवाच्या तपामुळे आम्ही त्रस्त झालो आहोत, म्हणून तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
दिने दिने कलालेशैः शशाङ्क पूर्यते यथा । तथायं तपसा देव प्रयात्यृद्धिमहर्निंशम् ॥ १,१२.
जसं चंद्र दररोज थोड्या थोड्या कलांनी वाढत जातो, तसंच, हे देव, तो मुलगा दिवसेंदिवस आपल्या तपामुळे अधिकाधिक सामर्थ्यवान होत चालला आहे.
औतानपादितपसा वयमित्थं जनार्दन । भीतास्त्वां शरणं यातास्तपसस्तं निवर्तय ॥ १,१२.
उत्तानपादाच्या मुलाच्या तपामुळे आम्हाला भीती वाटू लागली आहे, म्हणून जनार्दना, आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत; त्याचं तप थांबव.
नविद्मः किं स शक्रत्वं सूर्यत्वं किमभीप्सति । वित्तपाम्बुपसोमानां साभिलाषः पदेषु किम् ॥ १,१२.
तो इंद्रपदाची इच्छा करतो का, की सूर्यपदाची, की धन, पाणी किंवा चंद्र यांचं राज्य हवं आहे, हे आम्हाला कळत नाही.
तदस्माकं प्रसीदेश हृदयाच्छल्यमुद्धर । उत्तानपादतनयं तपसः सन्निवर्तय ॥ १,१२.
हे प्रभो, आमच्यावर कृपा करा, आमच्या हृदयातील वेदना दूर करा आणि उत्तानपादाचा मुलगा तपश्चर्येतून परावृत्त होईल अशी कृपा करा.
श्रीभगवानुवाच नेन्द्रत्वं न च सूर्यत्वं नैवाम्बुपधनेशताम् । प्रार्थयत्येष यं कामं तं करोम्यखिलं सुरा ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तो ना इंद्रपदाची इच्छा करतो, ना सूर्यपदाची, ना पाण्याच्या अधिपत्याची; त्याला जो काही मनापासून हवाय, तो मी पूर्णपणे देईन, हे देवांनो.
यात देवा यथाकाम स्वस्थानं विगतज्वराः । निवर्तयाम्यहं बालं तपस्यासक्तमानसम् ॥ १,१२.
देवांनो, तुम्ही सर्वजण तुमच्या इच्छेप्रमाणे, चिंता सोडून, तुमच्या-तुमच्या स्थानी परत जा; मी स्वतः त्या मुलाला, ज्याचे मन तपात गुंतले आहे, त्याला तपश्चर्येतून परावृत्त करीन.
श्रीपराशर उवाच इत्युक्ता देवदेवेन प्रणम्य त्रिदशास्ततः । प्रययुः स्वानि धिष्ण्यानि शतक्रतुपुरोगमाः ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणतात: देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर, शतक्रतूच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी नमस्कार केला आणि आपापल्या लोकांना परत गेले.
भगवानपि सर्वात्मा तन्मयत्वेन तोषितः । गत्वा ध्रुवमुवाचेदं चतुर्भुजवपुर्हरिः ॥ १,१२.
सर्वांचा आत्मा असलेला भगवान, ध्रुवाच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन, चार भुजा असलेल्या स्वरूपात त्याच्याकडे गेला आणि त्याला बोलला.
श्रीभगवानुवाच औत्तानपादे भद्रं ते तपसा परितोषितः । वरदोहमनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: उत्तानपादपुत्रा, तुला शुभ होवो; तुझ्या तपामुळे मी अत्यंत प्रसन्न झालो आहे. मी वर देण्यासाठी आलो आहे, तू मनाप्रमाणे वर माग.
ब्राह्यार्थनिरपेक्षं ते मयि चित्तं यदा हितम् । तुष्टोहं भवतस्तेन तद्वृणीष्व वरं परम् ॥ १,१२.
तुझे मन संसाराच्या इच्छांपासून मुक्त होऊन माझ्यात स्थिर झाले आहे, म्हणून मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; म्हणूनच तू सर्वोच्च असा वर माग.
पराशर उवाच श्रुत्वेत्थं गदितं तस्य देवदेवस्य बालकः । उन्मीलिताक्षो ददृशे ध्यानदृष्टं हरिं पुरः ॥ १,१२.
पराशर म्हणतात: देवाधिदेवाने असे बोलल्यावर, त्या मुलाने डोळे उघडले आणि ध्यानात ज्याला पाहिले होता, तो हरि समोर उभा आहे हे पाहिले.
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवरासिधरमच्युतम् । किरीटिनं समालोक्य जगाम शिरसा महीम् ॥ १,१२.
शंख, चक्र, गदा, धनुष्य आणि तलवार धारण केलेला, मुकुट घातलेला अच्युत पाहून, ध्रुवाने डोकं झुकवून पृथ्वीला वंदन केलं.
रोमाञ्चिताङ्गः सहसा साध्वसं परमं गतः । स्तवाय देवदेवस्य स चक्रे मानसं ध्रुवः ॥ १,१२.
संपूर्ण अंग रोमांचित झाले, मनात मोठा आदरभाव निर्माण झाला, आणि ध्रुवाने देवाधिदेवाची मनोभावे स्तुती करायला सुरुवात केली.
किं वदामि स्तुतावस्य केनोक्तेनास्य संस्तुतिः । इत्याकुल मतिर्देवं तमेव शरणं ययौ ॥ १,१२.
मी काय बोलू? कोणत्या शब्दांनी मी त्याची स्तुती करू? अशा संभ्रमित मनाने त्याने त्या देवालाच शरण जाऊन विनंती केली.
ध्रुव उवाच भगवन्यदि मे तोषं तपसा परमं गतः । स्तोतुं तदहमिच्छामि वरमेनं प्रयच्छ मे ॥ १,१२.
ध्रुव म्हणतो: भगवंत, जर माझ्या तपामुळे तुम्ही खरोखरच प्रसन्न झाला असाल, तर मला हा वर द्या—माझ्या तोंडून तुमची स्तुती व्हावी.
(ब्रह्माद्यौर्यस्य वेदज्ञैर्ज्ञायते यस्य नो गतिः । तं त्वां कथमहं देव स्तोतुं शक्रोमि बालकः । त्वद्भक्तिप्रवणं ह्येतत्परमेश्वर मे मनः । स्तोतुं प्रवृत्तं त्वत्पादौ तत्र प्रज्ञां प्रयच्च मे) श्रीपराशर उवाच शङ्खप्रान्तेन गोविन्दस्तं पस्पर्श कृताञ्जलिम् । उत्तानपादतनयं द्विजवर्य जगत्पतिः ॥ १,१२.
अथ प्रसन्नवदनः स क्षणान्नृपनन्दनः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भूतधातारमच्युतम् ॥ १,१२.
नंतर, आनंदी चेहरा असलेला तो राजकुमार, वाकून, सर्व जगाचा आधार असलेल्या अच्युताची स्तुती करू लागला.
ब्रह्मा आणि इतरांना ज्याला वेदांनी ओळखता येतं, पण ज्याचा मार्ग कुणालाच कळत नाही, त्या देवाची मी, एक लहान मुलगा, कशी स्तुती करू? माझं मन तुझ्या भक्तीत रंगलेलं आहे आणि तुझ्या पायांची स्तुती करायची इच्छा आहे; म्हणून मला हे ज्ञान दे. पराशर म्हणतात: गोविंदाने, उत्तानपादपुत्राने हात जोडले असताना, आपल्या शंखाच्या टोकाने त्याला स्पर्श केला.