नद्यो नदाः समुद्राश्च संक्षोभं परमं ययुः । तत्क्षोभादमराः क्षोभं परं जग्मुर्महामुने ॥ १,१२.
नद्या, ओढे आणि समुद्र फारच अस्वस्थ झाले; आणि त्या हलक्यामुळे, हे महर्षे, देवताही घाबरून गेल्या.
यामा नाम तदा देवा मैत्रेय परमाकुलाः । इन्द्रेण सह संमन्त्र्य ध्यानभङ्गं प्रचक्रमुः ॥ १,१२.
त्या वेळी, याम नावाच्या देवता आणि इंद्र यांनी एकत्र येऊन, हे मैत्रेय, त्याच्या ध्यानात व्यत्यय आणण्याचा विचार केला, कारण ते फारच अस्वस्थ झाले होते.
कूष्माण्डा विविधै रूपैर्महेन्द्रेण महामुने । समाधिभङ्गमत्यन्तमारब्धाः कर्तुमातुराः ॥ १,१२.
कुश्मांडांनी विविध रूपे धारण करून, महेंद्रासह, हे महर्षे, त्याच्या ध्यानात व्यत्यय आणण्यासाठी धडपडू लागले.
सुनीतिर्नाम तन्माता सास्त्रा तत्पुरतः स्थिता । पुत्रेति करुणां वाचमाह मायामयी तदा ॥ १,१२.
त्याची आई, सुनिती नावाची, त्या वेळी समोर उभी राहिली आणि मायेमुळे करुणेने म्हणाली — 'माझ्या मुला...'
पुत्रकास्मान्निवर्तस्व शरीरात्ययदारुणात् । निर्बन्धतो मया लब्धो बहुभिस्त्वं मनोरथै ॥ १,१२.
'मुला, या कठीण शरीरनाशापासून परत ये; मी तुला अनेक इच्छा आणि प्रयत्नांनी मिळवले आहे.'
दीनामेकां परित्यक्तुमनाथां न त्वमर्हसि । सपत्नीवचनाद्वत्स अगतेस्त्वं गतिर्मम ॥ १,१२.
'माझ्या मुला, तू मला अशी एकटी, दीन, आणि आधार नसलेली सोडू नकोस; दुसऱ्या पत्नीच्या शब्दांमुळे, माझ्या आधाराला, तू मला सोडशील का?'
क्व च त्वं पञ्चवर्षीयः क्वचैतद्दारूणं तपः । निवर्ततां मनः कष्टान्निर्बन्धात्फलवर्जितात् ॥ १,१२.
'तू फक्त पाच वर्षांचा आहेस, आणि इतकी कठीण तपस्या कशी करशील? या कठीण आणि निष्फळ प्रयत्नांपासून तुझं मन परत येऊ दे.'
कालः क्रीडनकानान्ते तदन्तेऽध्ययनस्य ते । ततः समस्तभोगानां तदन्ते चेष्यते तपः ॥ १,१२.
'खेळण्याचा एक काळ असतो, त्यानंतर अभ्यासाचा काळ येतो; आणि सर्व सुखांचा अनुभव घेतल्यावरच तप करावे.'
कालः क्रीडनकानां यस्तव बालस्य पुत्रक । तस्मिंस्त्वमिच्छसि तपः किं नाशायात्मनो रतः ॥ १,१२.
बाळा, तुझं वय खेळण्याचं आहे, तू अजून लहान आहेस. मग स्वतःचं दुःख करून घेऊन, हे कठोर तप करण्याची इच्छा तुला का झाली?
मत्प्रीतिः परमो धर्मो वयोवस्थाक्रियाक्रमम् । अनुवर्तस्व मा मोहान्निवर्तास्मादधर्मतः ॥ १,१२.
माझं प्रेम हाच सर्वात मोठा धर्म आहे. आपल्या वयाला योग्य अशा कर्तव्यांचा क्रम पाळ. मोहामुळे या मार्गापासून वळू नकोस आणि चुकीचं वागू नकोस.
परित्यजति वत्साध्य यध्येतन्न भवांस्तपः । त्यक्ष्याम्यहमिह प्राणांस्ततो वै पश्यतस्तव ॥ १,१२.
माझ्या लाडक्या, जर तू हे तप सोडशील, तर मी तुझ्या डोळ्यांसमोर इथे प्राण सोडणार नाही.
श्रीपराशर उवाच तां प्रलापवतीमेवं बाष्पाकुलविलोचनाम् । समाहितमना विष्णौ पश्यन्नपि न दृष्टवान् ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: ती रडत होती, डोळे पाण्याने भरले होते, आणि काहीतरी बोलत होती. तरीसुद्धा, त्याचं मन विष्णूवर एकाग्र असल्यामुळे, तो तिच्याकडे पाहूनही तिला पाहिलं नाही.
वत्स वत्स सुघोराणि रक्षांस्येतानि भीषणे । वनेऽभ्युद्यतशस्त्राणीः समायान्त्यपगम्यताम् ॥ १,१२.
बाळा, बाळा, हे भयंकर आणि भीतीदायक राक्षस, हातात शस्त्र घेऊन, या जंगलात येत आहेत; तू इथून निघून जा.
इत्युक्त्वा प्रययौ साथ रक्षांस्याविर्बभुस्ततः । अभ्युद्यतोग्रशस्त्राणि ज्वालामालाकुलैर्मुखैः ॥ १,१२.
असं सांगून ती निघून गेली, आणि मग ते राक्षस प्रकट झाले, त्यांनी उग्र शस्त्रं उचलली होती, आणि त्यांच्या तोंडातून ज्वाळांचा प्रकाश निघत होता.
ततो नादानतीवोग्रन्राजपुत्रस्य ते पुरः । मुमुचुर्दीप्तशस्त्राणि भ्रामयन्तो निशाचराः ॥ १,१२.
मग त्या राजपुत्रासमोर, रात्री हिंडणारे राक्षस जोरात गर्जना करत, त्यांच्या जळत्या शस्त्रांचा भयंकर फेर धरून, ती शस्त्रं सोडू लागले.
शिवाश्च शतशो नेदुः सज्वालाः कवलैर्मुखैः । त्रासाय तस्य बालस्य योगयुक्तस्य सर्वदा ॥ १,१२.
शेकडो कोल्हे, तोंडातून ज्वाळा निघत, नेहमी योगात मग्न असलेल्या त्या मुलाला घाबरवण्यासाठी डरकाळ्या फोडू लागले.
हन्यतां दन्यतामेष छिद्यतां छिद्यतामयम् । भक्ष्यतां भक्ष्यतां चाय मित्युचुस्ते निशाचराः ॥ १,१२.
त्याला मारा, त्याला ठेचून काढा! त्याला कापा, त्याला तुकडे करा! त्याला खा, त्याला गिळा! असं रात्री हिंडणारे राक्षस ओरडू लागले.
ततो नानाविधान्नादान् सिंहोष्ट्रमकराननाः । त्रासाय राजपुत्रस्य नेदुस्ते रजनीचराः ॥ १,१२.
मग त्या राक्षसांनी, सिंह, उंट आणि मगरीसारखी तोंडं घेऊन, राजपुत्राला घाबरवण्यासाठी वेगवेगळ्या भयंकर आवाजात डरकाळ्या फोडल्या.
रक्षांसि तानि ते नादाः शिवास्तान्यायुधानि च । गोविन्दासक्तचित्तस्य ययुर्नन्द्रियगोचरम् ॥ १,१२.
पण ज्या मुलाचं मन गोविंदात पूर्णपणे मग्न होतं, त्याला त्या राक्षसांचे आवाज, कोल्ह्यांचे डरकाळ्या आणि शस्त्रं, काहीच जाणवली नाहीत.
एकाग्रचेताः सततं विष्णुमेवात्मसंश्रयम् । दृष्टवान् पृथिवीनाथपुत्रो नान्यं कथञ्चन ॥ १,१२.
त्याचं मन नेहमी एकाग्र होतं, आणि त्याने फक्त विष्णूला आपला आधार मानला होता, त्यामुळे त्याला दुसरं काहीच दिसलं नाही.
ततः सर्वासु मायासु विलीनासु पुनः सुराः । संक्षोभं परमं जग्मुस्तत्पराभवशङ्किताः ॥ १,१२.
मग त्या सगळ्या मायाजाळं नाहीशी झाल्यावर, देवांना परत मोठी भीती वाटू लागली, कारण त्यांना पराभवाची भीती वाटू लागली.
ते समेत्य जगद्योनिमनादिनिधनं हरिम् । शरण्यं शरणं यातास्तपसा तस्य तापिताः ॥ १,१२.
ते सर्व एकत्र जमले आणि जगाचा मूळ कारण, अनादी-अनंत, सर्वांचा आधार असलेल्या हरिकडे गेले, कारण त्या मुलाच्या तपामुळे ते व्याकुळ झाले होते.
देवा ऊचुः देवदेव जगन्नाथ परेश पुरुषोत्तम । ध्रुवस्य तपसा तप्तास्त्वां वयं शरणं गताः ॥ १,१२.
देव म्हणाले: देवांचा देव, जगाचा स्वामी, श्रेष्ठ परमेश्वर, उत्तम पुरुष, ध्रुवाच्या तपामुळे आम्ही त्रस्त झालो आहोत, म्हणून तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
दिने दिने कलालेशैः शशाङ्क पूर्यते यथा । तथायं तपसा देव प्रयात्यृद्धिमहर्निंशम् ॥ १,१२.
जसं चंद्र दररोज थोड्या थोड्या कलांनी वाढत जातो, तसंच, हे देव, तो मुलगा दिवसेंदिवस आपल्या तपामुळे अधिकाधिक सामर्थ्यवान होत चालला आहे.
औतानपादितपसा वयमित्थं जनार्दन । भीतास्त्वां शरणं यातास्तपसस्तं निवर्तय ॥ १,१२.
उत्तानपादाच्या मुलाच्या तपामुळे आम्हाला भीती वाटू लागली आहे, म्हणून जनार्दना, आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत; त्याचं तप थांबव.
नविद्मः किं स शक्रत्वं सूर्यत्वं किमभीप्सति । वित्तपाम्बुपसोमानां साभिलाषः पदेषु किम् ॥ १,१२.
तो इंद्रपदाची इच्छा करतो का, की सूर्यपदाची, की धन, पाणी किंवा चंद्र यांचं राज्य हवं आहे, हे आम्हाला कळत नाही.
तदस्माकं प्रसीदेश हृदयाच्छल्यमुद्धर । उत्तानपादतनयं तपसः सन्निवर्तय ॥ १,१२.
हे प्रभो, आमच्यावर कृपा करा, आमच्या हृदयातील वेदना दूर करा आणि उत्तानपादाचा मुलगा तपश्चर्येतून परावृत्त होईल अशी कृपा करा.
श्रीभगवानुवाच नेन्द्रत्वं न च सूर्यत्वं नैवाम्बुपधनेशताम् । प्रार्थयत्येष यं कामं तं करोम्यखिलं सुरा ॥ १,१२.
श्रीभगवान म्हणाले: तो ना इंद्रपदाची इच्छा करतो, ना सूर्यपदाची, ना पाण्याच्या अधिपत्याची; त्याला जो काही मनापासून हवाय, तो मी पूर्णपणे देईन, हे देवांनो.
यात देवा यथाकाम स्वस्थानं विगतज्वराः । निवर्तयाम्यहं बालं तपस्यासक्तमानसम् ॥ १,१२.
देवांनो, तुम्ही सर्वजण तुमच्या इच्छेप्रमाणे, चिंता सोडून, तुमच्या-तुमच्या स्थानी परत जा; मी स्वतः त्या मुलाला, ज्याचे मन तपात गुंतले आहे, त्याला तपश्चर्येतून परावृत्त करीन.
श्रीपराशर उवाच इत्युक्ता देवदेवेन प्रणम्य त्रिदशास्ततः । प्रययुः स्वानि धिष्ण्यानि शतक्रतुपुरोगमाः ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणतात: देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर, शतक्रतूच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी नमस्कार केला आणि आपापल्या लोकांना परत गेले.