श्रीपराशर उवाच निशम्यैतदशेषेण मैत्रेय नृपते सुतः । निर्जगाम वनात्तस्मात्प्रणिपत्य स तानृषीन् ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले — हे मैत्रेय, राजााचा मुलगा सर्व काही पूर्णपणे ऐकून, त्या वनातून बाहेर आला आणि त्या ऋषींना वंदन केले.
कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानस्ततो द्विज । मधुसंज्ञं महापुण्यं जगाम यमुनातटम् ॥ १,१२.
आपले कर्तव्य पूर्ण झाल्याचे समजून, त्या द्विजाने मग यमुनाच्या काठी असलेल्या मधु नावाच्या पवित्र स्थळी गेला.
पुनश्च मधुसंज्ञेन दैत्येनाधिष्ठितं यतः । ततो मधुवनं नाम्ना ख्यातमत्र महीतले ॥ १,१२.
कारण त्या जागेवर पूर्वी मधु नावाच्या दैत्याने राज्य केले होते, म्हणून ती जागा पृथ्वीवर मधुवन म्हणून प्रसिद्ध झाली.
हत्वा च लवणं रक्षो मधुपुत्रं महाबलम् । शत्रुघ्नो मधुरां नाम पुरीं यत्र चकार वै ॥ १,१२.
शत्रुघ्नाने मधुचा बलवान पुत्र लवण राक्षसाचा वध केला आणि तिथेच मधुरा नावाचे नगर वसवले.
यत्र वै देवदेवस्य सान्निध्यं हरिमेधसः । सर्वपापहरे तस्मिंस्तपस्तीर्थे चकार सः ॥ १,१२.
जिथे देवांचा देव हरि उपस्थित आहे, आणि सर्व पापे नाहीशी होतात, त्या पवित्र स्थळी त्याने तपस्या केली.
मरीचिमुख्यैर्मुनिभिर्यथोद्दिष्टमभूत्तथा । आत्मन्यशेपदेवेशं स्थितं विष्णुममन्यत ॥ १,१२.
मारीच आणि इतर ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे, त्याने आपल्या मनात देवांचा स्वामी विष्णू स्थिर आहे असे मानले.
अनन्यचेतसस्तस्य ध्यायतो भगवान्हरिः । सर्वभूतगतो विप्र सर्वभावगतोऽभवत् ॥ १,१२.
एकाग्रचित्ताने भगवंत हरिचे ध्यान करत असताना, हे ब्राह्मण, तो प्रभू सर्व जीवांमध्ये आणि सर्व ठिकाणी प्रकट झाला.
मनस्यवस्थिते तस्मिन्विष्णौ मैत्रेय योगिनः । न शशाक धरा भारमुद्वोढुं भूतधारिणी ॥ १,१२.
विष्णू त्याच्या मनात स्थिर झाल्यावर, हे मैत्रेय, जीवांना धारण करणारी पृथ्वी आपला भार सहन करू शकली नाही.
वामपादस्थिते तस्मिन्ननामार्धेन मेदिनी । द्वितीयं च ननामार्धं क्षितेर्दक्षिणतः स्थिते ॥ १,१२.
तो डाव्या पायावर उभा राहिला तेव्हा पृथ्वीचा अर्धा भाग खाली वाकला; आणि उजव्या पायावर उभा राहिला तेव्हा उरलेला अर्धा भाग वाकला.
पादांगुष्ठेन संपीड्य यथा स वसुधां स्थितः । तदा समस्ता वसुधा चचाल सह पर्वतैः ॥ १,१२.
तो जेव्हा आपल्या पायाच्या अंगठ्याने पृथ्वी दाबून उभा राहिला, तेव्हा संपूर्ण पृथ्वी पर्वतांसह थरथरू लागली.
नद्यो नदाः समुद्राश्च संक्षोभं परमं ययुः । तत्क्षोभादमराः क्षोभं परं जग्मुर्महामुने ॥ १,१२.
नद्या, ओढे आणि समुद्र फारच अस्वस्थ झाले; आणि त्या हलक्यामुळे, हे महर्षे, देवताही घाबरून गेल्या.
यामा नाम तदा देवा मैत्रेय परमाकुलाः । इन्द्रेण सह संमन्त्र्य ध्यानभङ्गं प्रचक्रमुः ॥ १,१२.
त्या वेळी, याम नावाच्या देवता आणि इंद्र यांनी एकत्र येऊन, हे मैत्रेय, त्याच्या ध्यानात व्यत्यय आणण्याचा विचार केला, कारण ते फारच अस्वस्थ झाले होते.
कूष्माण्डा विविधै रूपैर्महेन्द्रेण महामुने । समाधिभङ्गमत्यन्तमारब्धाः कर्तुमातुराः ॥ १,१२.
कुश्मांडांनी विविध रूपे धारण करून, महेंद्रासह, हे महर्षे, त्याच्या ध्यानात व्यत्यय आणण्यासाठी धडपडू लागले.
सुनीतिर्नाम तन्माता सास्त्रा तत्पुरतः स्थिता । पुत्रेति करुणां वाचमाह मायामयी तदा ॥ १,१२.
त्याची आई, सुनिती नावाची, त्या वेळी समोर उभी राहिली आणि मायेमुळे करुणेने म्हणाली — 'माझ्या मुला...'
पुत्रकास्मान्निवर्तस्व शरीरात्ययदारुणात् । निर्बन्धतो मया लब्धो बहुभिस्त्वं मनोरथै ॥ १,१२.
'मुला, या कठीण शरीरनाशापासून परत ये; मी तुला अनेक इच्छा आणि प्रयत्नांनी मिळवले आहे.'
दीनामेकां परित्यक्तुमनाथां न त्वमर्हसि । सपत्नीवचनाद्वत्स अगतेस्त्वं गतिर्मम ॥ १,१२.
'माझ्या मुला, तू मला अशी एकटी, दीन, आणि आधार नसलेली सोडू नकोस; दुसऱ्या पत्नीच्या शब्दांमुळे, माझ्या आधाराला, तू मला सोडशील का?'
क्व च त्वं पञ्चवर्षीयः क्वचैतद्दारूणं तपः । निवर्ततां मनः कष्टान्निर्बन्धात्फलवर्जितात् ॥ १,१२.
'तू फक्त पाच वर्षांचा आहेस, आणि इतकी कठीण तपस्या कशी करशील? या कठीण आणि निष्फळ प्रयत्नांपासून तुझं मन परत येऊ दे.'
कालः क्रीडनकानान्ते तदन्तेऽध्ययनस्य ते । ततः समस्तभोगानां तदन्ते चेष्यते तपः ॥ १,१२.
'खेळण्याचा एक काळ असतो, त्यानंतर अभ्यासाचा काळ येतो; आणि सर्व सुखांचा अनुभव घेतल्यावरच तप करावे.'
कालः क्रीडनकानां यस्तव बालस्य पुत्रक । तस्मिंस्त्वमिच्छसि तपः किं नाशायात्मनो रतः ॥ १,१२.
बाळा, तुझं वय खेळण्याचं आहे, तू अजून लहान आहेस. मग स्वतःचं दुःख करून घेऊन, हे कठोर तप करण्याची इच्छा तुला का झाली?
मत्प्रीतिः परमो धर्मो वयोवस्थाक्रियाक्रमम् । अनुवर्तस्व मा मोहान्निवर्तास्मादधर्मतः ॥ १,१२.
माझं प्रेम हाच सर्वात मोठा धर्म आहे. आपल्या वयाला योग्य अशा कर्तव्यांचा क्रम पाळ. मोहामुळे या मार्गापासून वळू नकोस आणि चुकीचं वागू नकोस.
परित्यजति वत्साध्य यध्येतन्न भवांस्तपः । त्यक्ष्याम्यहमिह प्राणांस्ततो वै पश्यतस्तव ॥ १,१२.
माझ्या लाडक्या, जर तू हे तप सोडशील, तर मी तुझ्या डोळ्यांसमोर इथे प्राण सोडणार नाही.
श्रीपराशर उवाच तां प्रलापवतीमेवं बाष्पाकुलविलोचनाम् । समाहितमना विष्णौ पश्यन्नपि न दृष्टवान् ॥ १,१२.
श्रीपराशर म्हणाले: ती रडत होती, डोळे पाण्याने भरले होते, आणि काहीतरी बोलत होती. तरीसुद्धा, त्याचं मन विष्णूवर एकाग्र असल्यामुळे, तो तिच्याकडे पाहूनही तिला पाहिलं नाही.
वत्स वत्स सुघोराणि रक्षांस्येतानि भीषणे । वनेऽभ्युद्यतशस्त्राणीः समायान्त्यपगम्यताम् ॥ १,१२.
बाळा, बाळा, हे भयंकर आणि भीतीदायक राक्षस, हातात शस्त्र घेऊन, या जंगलात येत आहेत; तू इथून निघून जा.
इत्युक्त्वा प्रययौ साथ रक्षांस्याविर्बभुस्ततः । अभ्युद्यतोग्रशस्त्राणि ज्वालामालाकुलैर्मुखैः ॥ १,१२.
असं सांगून ती निघून गेली, आणि मग ते राक्षस प्रकट झाले, त्यांनी उग्र शस्त्रं उचलली होती, आणि त्यांच्या तोंडातून ज्वाळांचा प्रकाश निघत होता.
ततो नादानतीवोग्रन्राजपुत्रस्य ते पुरः । मुमुचुर्दीप्तशस्त्राणि भ्रामयन्तो निशाचराः ॥ १,१२.
मग त्या राजपुत्रासमोर, रात्री हिंडणारे राक्षस जोरात गर्जना करत, त्यांच्या जळत्या शस्त्रांचा भयंकर फेर धरून, ती शस्त्रं सोडू लागले.
शिवाश्च शतशो नेदुः सज्वालाः कवलैर्मुखैः । त्रासाय तस्य बालस्य योगयुक्तस्य सर्वदा ॥ १,१२.
शेकडो कोल्हे, तोंडातून ज्वाळा निघत, नेहमी योगात मग्न असलेल्या त्या मुलाला घाबरवण्यासाठी डरकाळ्या फोडू लागले.
हन्यतां दन्यतामेष छिद्यतां छिद्यतामयम् । भक्ष्यतां भक्ष्यतां चाय मित्युचुस्ते निशाचराः ॥ १,१२.
त्याला मारा, त्याला ठेचून काढा! त्याला कापा, त्याला तुकडे करा! त्याला खा, त्याला गिळा! असं रात्री हिंडणारे राक्षस ओरडू लागले.
ततो नानाविधान्नादान् सिंहोष्ट्रमकराननाः । त्रासाय राजपुत्रस्य नेदुस्ते रजनीचराः ॥ १,१२.
मग त्या राक्षसांनी, सिंह, उंट आणि मगरीसारखी तोंडं घेऊन, राजपुत्राला घाबरवण्यासाठी वेगवेगळ्या भयंकर आवाजात डरकाळ्या फोडल्या.
रक्षांसि तानि ते नादाः शिवास्तान्यायुधानि च । गोविन्दासक्तचित्तस्य ययुर्नन्द्रियगोचरम् ॥ १,१२.
पण ज्या मुलाचं मन गोविंदात पूर्णपणे मग्न होतं, त्याला त्या राक्षसांचे आवाज, कोल्ह्यांचे डरकाळ्या आणि शस्त्रं, काहीच जाणवली नाहीत.
एकाग्रचेताः सततं विष्णुमेवात्मसंश्रयम् । दृष्टवान् पृथिवीनाथपुत्रो नान्यं कथञ्चन ॥ १,१२.
त्याचं मन नेहमी एकाग्र होतं, आणि त्याने फक्त विष्णूला आपला आधार मानला होता, त्यामुळे त्याला दुसरं काहीच दिसलं नाही.