उत्तमोत्तममप्राप्यमविवेको हि वाञ्छसि । सत्यं सुतस्त्वमप्यस्य किं तु न त्वं मया धृतः ॥ १,११.
तुला जे मिळणं अशक्य आहे, तेच हवं आहे; तुला समज नाही. खरं तर, तूही त्याचा मुलगाच आहेस, पण माझ्या पोटी जन्मलेला नाहीस.
एतद्राजासनं सर्व भूभृत्संश्रयकेतनम् । योग्यं ममैव पुत्रस्य किमात्मा क्लिश्यतेत्वया ॥ १,११.
हे राजसिंहासन, सर्व राजांचं आश्रयस्थान, फक्त माझ्या मुलालाच योग्य आहे. मग तू स्वतःला का त्रास देतोस?
उच्चैर्मनोरथस्तेयं मत्पुत्रस्येव किं वृथा । सुनीत्यामात्मनो जन्म किं त्वया नावगम्यते ॥ १,११.
तुझी इच्छा मोठी आहे, पण ती व्यर्थ आहे. तुला माहित नाही का, की तू सुनीतीच्या पोटी जन्मला आहेस?
श्रीपराशर वाच उत्सृज्य पितरं बालस्तच्छ्रुत्वा मातृभाषितम् । जगाम कुपितो मातुर्निजाया द्विजमन्दिरम् ॥ १,११.
श्री पराशर म्हणाले: सावत्र आईचं बोलणं ऐकून, ध्रुवा रागावला आणि वडिलांना सोडून आपल्या आईच्या घरी गेला.
तं दृष्ट्वा कुपितं पुत्रमीषत्प्रस्फुरिताधरम् । सुनीतिरङ्कमारोप्य मैत्रेयेदमभाषत ॥ १,११.
सुनीतीने पाहिलं की तिचा मुलगा रागावला आहे, ओठ थरथरत आहेत, तेव्हा तिनं त्याला मांडीवर घेतलं आणि म्हणाली, मैत्रेय.
वत्स कः कोपहेतुस्ते कश्च त्वां नाभि नन्दति । कोवजानाति पितरं वत्स यस्तेपराध्यति ॥ १,११.
बाळा, तुला राग येण्याचं कारण काय? कुणी तुझं स्वागत केलं नाही? बाळा, तुझ्या वडिलांनी तुला काय दुखावलं?
श्रीपराशर वाच इत्युक्तः सकलं मात्रे कथयामास तद्यथा । सुरुचिः प्राह भूपालप्रत्यक्षमतगर्विता ॥ १,११.
श्री पराशर म्हणाले: असं विचारल्यावर, ध्रुवा सगळं आईला सांगितलं—सुरुचीने राजासमोर अभिमानाने काय बोललं तेही.
विनिश्वस्येति कथिते तस्मिन्पुत्रेण दुर्मनाः । श्वसक्षामेक्षणा दीना सुनीतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १,११.
मुलानं असं सांगितल्यावर, सुनीतीला फार वाईट वाटलं, तिनं खोल श्वास घेतला, डोळ्यात पाणी आलं आणि ती म्हणाली.
सुनीतिरुवाच सुरुचिः सत्यमाहेदं मन्दभाग्योसिःपुत्रक । न हि पुण्यवतां वत्स सपत्नैरेव मुच्यते ॥ १,११.
सुनीती म्हणाली: सुरुचीने जे सांगितलं ते खरंच आहे, बाळा; तू दुर्दैवी आहेस. चांगल्या लोकांनाही सावत्र आईंपासून सुटका होत नाही.
नोद्वेगस्तात कर्तव्यः कृतं यद्भवता पुरा । तत्कोपहर्तु शक्नोति दातुं कश्चाकृतं त्वया ॥ १,११.
माझ्या बाळा, जे घडलं त्याचा त्रास करून घेऊ नकोस. तू जे केलं नाहीस, ते कुणी देऊ किंवा काढून घेऊ शकत नाही.
तत्त्वया नात्र कर्तव्यं दुःखं तद्वाक्यसम्भवम् ॥ १,११.
म्हणून, त्या बोलण्यामुळे तुझ्या मनात दुःख धरू नकोस.
राजासनं राजच्छत्रं वराश्चावरवारणाः । यस्य पुण्यानि तस्यैते मत्वैतच्छांम्य पुत्रक ॥ १,११.
राजसिंहासन, छत्र, वर आणि हत्ती—हे सगळं ज्याच्या पुण्याने मिळतं, त्यालाच मिळतं. हे लक्षात ठेव, बाळा, आणि शांत रहा.
अन्यजन्मकृतैः पुण्यैः सुरुच्या सुरुचिर्नृपः । भार्येति प्रोच्यते चान्यां मद्विधा पुण्यवर्जिता ॥ १,११.
पुर्वजन्मीच्या पुण्यामुळे सुरुची राजाची पत्नी झाली, आणि माझ्यासारख्या पुण्य नसलेल्या दुसऱ्या बाईला वेगळं नाव मिळालं.
पुण्योपचयसंपन्नस्तस्याः पुत्रस्तथोत्तमः । मम पुत्रस्तथा जातः स्वल्पपुण्यो ध्रुवो भवान् ॥ १,११.
तिच्या मुलाला मोठं पुण्य मिळालं म्हणून तो उत्तम झाला; माझा मुलगा ध्रुवा, तुला थोडंच पुण्य मिळालं.
तथापि दुःखं न भवान् कर्तुमर्हसि पुत्रक । यस्य यावत्स तेनैव स्वेन तुष्यति मानवः ॥ १,११.
तरीसुद्धा, मुला, तू स्वतःला दुःखी करू नकोस. माणसाने आपल्या वाट्याला जे मिळालं आहे, त्यात समाधान मानावं, तोपर्यंत ते त्याच्याकडे आहे.
यदि ते दुःखमत्यर्थं सुरुच्या वचसाभवत् । तत्पुण्योपचये यत्नं कुरु सर्वफलप्रदे ॥ १,११.
जर सुरुचिच्या बोलण्यामुळे तुला फार दुःख झालं असेल, तर सर्व फळं देणाऱ्या पुण्यसंचयासाठी प्रयत्न कर.
सुशीलो भव धर्मात्मा मैत्रः प्राणिहिते रतः । निम्नं यथापः प्रवणाः पात्रमायान्ति सम्पदः ॥ १,११.
नेहमी चांगला वाग, धर्माचं पालन कर, सर्वांसोबत मैत्री ठेव आणि सगळ्यांच्या भल्यासाठी मन लाव. जसं पाणी नेहमी खाली वाहतं, तसं संपत्तीही योग्य व्यक्तीकडेच येते.
ध्रुव उवाच अम्ब यत्त्वमिदं प्रात्थ प्रशमाय वचो मम । नैतद्दुर्वाचसा भिन्ने हृदये मम तिष्ठति ॥ १,११.
ध्रुव म्हणाला: आई, तू मला शांत करण्यासाठी हे बोललीस, पण कठोर बोलण्याने माझ्या मनाला जे लागलं आहे, ते तुझ्या शब्दांनी कमी होत नाही.
सोऽहं तथा यतिष्यामि यथा सर्वोत्तमोत्तमम् । स्थानं प्राप्स्याम्यशोषाणां जगतामभि पूजितम् ॥ १,११.
म्हणून मी असा प्रयत्न करीन की सर्व जगात सन्मान मिळेल आणि कधीही न संपणाऱ्या सर्वोच्च स्थानाला मी पोहोचेन.
सुरुचिर्दयिता राज्ञस्तस्या जातोस्मि नोदरात् । प्रभावं पश्य मेंब त्वं वृद्धस्यापि तवोदरे ॥ १,११.
सुरुचि राजाची आवडती आहे, पण मी तिच्या पोटी जन्मलो नाही. आई, मी तुझ्या म्हातारपणीच्या पोटी जन्मलो असलो तरी माझं सामर्थ्य बघ.
उत्तमः स मम भ्राता यो गर्भेण धृतस्तया । स राजासनमाप्नोतु पित्रा दत्तं तथास्तु तत् ॥ १,११.
माझा भाऊ उत्तम, जो तिच्या पोटी जन्मला, त्याला वडिलांनी दिलेलं राजसिंहासन मिळो, तसंच होवो.
नान्यदत्तमभीप्स्यामि स्तानमम्ब स्वकर्मणा । इच्छामि तदहं स्थानं यत्र प्राप पिता मम ॥ १,११.
आई, दुसऱ्याने दिलेलं कोणतंच स्थान मला नको आहे. माझ्या वडिलांनी आपल्या कर्तृत्वाने जे स्थान मिळवलं, तेच मला हवं आहे.
श्रीपराशर उवाच निर्जगाम गृहान्मातुरित्युक्त्वा मातरं ध्रुवः । पुराच्च निर्गम्य ततस्तद्बाह्योपवनं ययो ॥ १,११.
श्रीपराशर म्हणाले: ध्रुवाने असं आईला सांगितलं आणि मग तो घराबाहेर पडला. शहराबाहेर जाऊन तो त्या जंगलात गेला.
स ददर्श मुनींस्तत्र सप्तपूर्वागतान्ध्रुवः । कुष्माजिनोत्तरीयेषु विष्टरेषु समास्थितान् ॥ १,११.
ध्रुवाने तिथे सात पिढ्यांपूर्वीचे ऋषी बघितले, जे कुशाच्या आसनावर बसले होते आणि झाडाच्या सालीची वस्त्रं घातली होती.
स राजपुत्रस्तान्सर्वान्प्रणिपत्याभ्य भाषत । प्रश्रयावनतः सम्यगभिवादनपूर्वकम् ॥ १,११.
राजपुत्राने सर्व ऋषींना वंदन केलं आणि नम्रपणे, योग्य रीतीने त्यांना अभिवादन करून बोलायला सुरुवात केली.
ध्रुव उवाच उत्तानपादतनयं मां निबोधत सत्तमाः । जातं सुनीत्यां निर्वेदाद्युष्माकं प्राप्तमन्तिकम् ॥ १,११.
ध्रुव म्हणाला: हे श्रेष्ठजनांनो, मी उत्तानपादाचा मुलगा ध्रुव आहे. सुनीतीच्या पोटी जन्मलो आणि मनात वैराग्य आल्यामुळे तुमच्याकडे आलो आहे.
ऋषय ऊचुः चतुःपञ्चा ब्दसंभूतो बालस्त्वं तृपनन्दन । निर्वेदकारणं किञ्चित्तव नाद्यापि वर्तते ॥ १,११.
ऋषी म्हणाले: बाळा, तू फक्त चार-पाच वर्षांचा आहेस. तुझ्या वयात वैराग्य येण्यास काही कारणच नाही.
न चिन्त्यं भवतः किञ्चिद्ध्रयते भूपतिः पिता । न चैवैष्ट वियोगादि तव पश्याम बालक ॥ १,११.
तुला काहीच काळजी करण्यासारखं नाही. तुझे वडील, राजा, जिवंत आहेत आणि तुला हवं तसं काहीही दूर झालेलं आम्हाला दिसत नाही, बाळा.
शरीरे न च ते व्याधिरस्माभिरुपलक्ष्यते । निर्वेदः किन्निमित्तस्ते कथ्यतां यदि विद्यते ॥ १,११.
तुझ्या अंगात काही आजारही आम्हाला दिसत नाही. तरीही तुझ्या मनात वैराग्याचं काही कारण असेल तर, ते सांग, तुला माहीत असेल तर.
श्रीपराशर उवाच ततः स कथयामास सुरुच्या यदुदाहृतम् । तन्निशम्य ततः प्रोचुर्मुनयस्ते परस्परम् ॥ १,११.
श्रीपराशर म्हणाले: मग ध्रुवाने सुरुचिने काय बोललं ते सर्व ऋषींना सांगितलं. ते ऐकून ऋषी एकमेकांत बोलू लागले.