सिनीवाली कुहूशचैव राका चानुमतिस्तथा । अनुसूया तथैवात्रेर्जज्ञ पुत्रानकल्मषान्
सिनीवाळी, कुहू, राका आणि अनुमती या जन्माला आल्या. तसेच, अनुसूया हिने अत्रींच्या निष्पाप मुलांना जन्म दिला.
प्रीत्यां पुलस्त्यभार्य्ययां दत्तोलिस्तत्सुतोऽभवत्
पुलस्त्य यांच्या पत्नी प्रीती हिच्या पोटी दतोलि नावाचा मुलगा झाला.
पूर्व्वजन्मनि योऽगस्त्यः स्मृतः स्वायम्भुवेऽन्तरे । कर्दमश्वावरीयांश्व सहिष्णुश्व सूतत्रयम्
पूर्वजन्मी, स्वायंभुव मन्वंतरात अगस्त्य होते असे सांगितले जाते. त्यांच्या तीन मुलांची नावे होती: कर्दम, श्वावरीय आणि सहिष्णु.
क्षमा तु सुषुवे भार्य्या पुलहस्य प्रजापतेः । क्रतोश्व सन्नतिर्भार्य्या बालखिल्यानसूयत
पुलह या प्रजापतींच्या पत्नी क्षमा हिने संतती दिली. क्रतु यांच्या पत्नी सन्नती हिने बालखिल्यांना जन्म दिला.
षष्टिर्यानि सहस्त्राणि यतीनामूद्ध्व रेतसाम् । अङ्गुष्ठपर्व्वमात्राणां जलदूभास्करतेजसाम्
साठ हजार योगी, ज्यांचे वीर्य वरच्या दिशेने जाते, अंगठ्याच्या पोराएवढे, पाण्याप्रमाणे, धुरासारखे आणि सूर्यासारखे तेजस्वी, असे जन्मले.
ऊर्ज्जायाञ्च विशिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः । रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्व वसनश्वानघस्तथा
वशिष्ठ यांच्या पत्नी ऊर्ज्जा हिच्या पोटी सात मुलगे जन्मले: रजोगात्र, ऊर्ध्वबाहु, वसन आणि अनघ.
सुतपाः शुक्र इत्येते सर्व्वे सप्तर्षयोऽमलाः । योऽसावग्निरभिमानी ब्रह्मणस्तनयोऽग्रजः
सुतपा आणि शुक्र, हे सर्व सात निष्कलंक ऋषी आहेत. त्यात जो अग्निचा अधिपती आहे, तो ब्रह्माचा ज्येष्ठ पुत्र आहे.
तस्मात् स्वाहा सुतांल्लेभे त्रीणुदारौजसो द्रिज । पावकं पावमानञ्च शुचिञ्चापि जलाशिनम्
त्याच्यापासून, स्वाहा यांच्या पोटी तीन पुत्र जन्मले: पावक, पावमान आणि शुचि, जो पाणी पितो.
तेषान्तु सन्ततावन्ये चत्वारिंशज्व पञ्च च । एवमेकोनपञ्चाशद् वह्नयः परिकीर्तिताः
त्यांच्यापासून पुढे एकूण पंचेचाळीस अग्नि जन्मले. अशा प्रकारे एकुण एकोणपन्नास अग्नि सांगितले आहेत.
कथ्यन्ते वह्नयश्चैते पिता पुत्रत्रयञ्च यत् । पितरो ब्रह्मणा सृष्टा व्याख्याता ये मया तव
हे अग्नि वडील आणि त्यांचे तीन पुत्र असे सांगितले जातात. ब्रह्माने निर्माण केलेले पितर, मी तुला समजावून सांगितले.
अग्रिष्वात्ता बहिर्षदोऽनग्रयः साग्नयश्व ये । तेभेयः स्वधा सुते जज्ञ मैनां वैधारिणीं तथा
अग्निष्वात्त, बहिर्षद, अनग्नि आणि साग्नि, तसेच स्वधा यांच्या पोटी मैना आणि वैधारिणी जन्मल्या.
ते उबे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्युभे द्रिज । उत्तमज्ञानसम्पन्ने सर्व्वैः समुदितैर्गुणौः
त्या दोघी ब्रह्मविद्या जाणणाऱ्या आणि योगिनी होत्या, द्विजा. त्या सर्वश्रेष्ठ ज्ञान आणि गुणांनी संपन्न होत्या.
इत्येषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसन्ततिः । श्वद्धावान् संस्मरन्नेताम् अनपत्यो न जायते
अशी ही दक्षाच्या कन्यांची संतती सांगितली. जो कोणी श्रद्धेने हा वंश आठवतो, त्याला कधीही अपत्याचा अभाव राहत नाही.
श्रीपराशर उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायंभुवस्य तु । द्वौ पुत्रौ तु महावीर्यौ धर्मज्ञौ कथितौ तव ॥ १,११.
श्री पराशर म्हणाले: प्रियव्रत आणि उत्तानपाद, स्वायंभुव मनूचे दोन पराक्रमी आणि धर्मज्ञ पुत्र, मी तुला सांगितले आहेत.
तयोरुत्तानपादस्य सुरुच्यामुत्तमः सुतः । अभीष्टायामभूद्ब्रह्यन्पितुरत्यन्तवल्लभः ॥ १,११.
त्यापैकी उत्तानपाद यांना सुरुचि या पत्नीपासून उत्तम नावाचा मुलगा झाला, जो वडिलांना अत्यंत प्रिय होता.
सुनीतिर्नाम या राज्ञस्तस्यासीन्महिषी द्विज । स नाति प्रीतिमांस्तस्यामभूद्यस्या ध्रुवः सुतः ॥ १,११.
राजाची दुसरी राणी सुनीती नावाची होती, द्विजा. ती वडिलांना फारशी प्रिय नव्हती; तिचा मुलगा म्हणजे ध्रुव.
राजासनस्थितस्याङ्कं पितुर्भ्रतरमाश्रितम् । दृष्ट्वोत्तमं ध्रुव श्चक्रे तमारोढुं मनोरथम् ॥ १,११.
ध्रुवाने पाहिलं की त्याच्या वडिलांच्या मांडीवर त्याचा चुलत भाऊ उत्तम बसला आहे, आणि त्यालाही तिथे बसायचं मनात आलं.
प्रत्यक्षं भूपतिस्तस्याः सुरुच्या नाभ्यनन्दत । प्रणयेनागतं पुत्रमुत्संगारोहणोत्सुकम् ॥ १,११.
राजा तिथे असतानाही, ध्रुवा आपुलकीने आणि उत्सुकतेने वडिलांच्या मांडीवर बसायला गेला, तरीही त्याचं स्वागत केलं नाही.
सपत्नी तनयं दृष्ट्वा तमङ्कारोहणोत्सुकम् । स्वपुत्रं च तथारूढं सुरुचिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १,११.
सुरुचीनं पाहिलं की सावत्र बाईचा मुलगा मांडीवर बसायला उत्सुक आहे आणि तिचा स्वतःचा मुलगा आधीच तिथे बसला आहे, तेव्हा तिनं बोलायला सुरुवात केली.
क्रियते किं वृथा वत्स महानेष मनोरथः । अन्यस्त्रीगर्भजातेन ह्यसंभूय ममोदरे ॥ १,११.
बाळा, असा मोठा हट्ट का करतोस? दुसऱ्या बाईच्या पोटी जन्मलेल्याला, माझ्या पोटी न जन्मता, हे मिळणार नाही.
उत्तमोत्तममप्राप्यमविवेको हि वाञ्छसि । सत्यं सुतस्त्वमप्यस्य किं तु न त्वं मया धृतः ॥ १,११.
तुला जे मिळणं अशक्य आहे, तेच हवं आहे; तुला समज नाही. खरं तर, तूही त्याचा मुलगाच आहेस, पण माझ्या पोटी जन्मलेला नाहीस.
एतद्राजासनं सर्व भूभृत्संश्रयकेतनम् । योग्यं ममैव पुत्रस्य किमात्मा क्लिश्यतेत्वया ॥ १,११.
हे राजसिंहासन, सर्व राजांचं आश्रयस्थान, फक्त माझ्या मुलालाच योग्य आहे. मग तू स्वतःला का त्रास देतोस?
उच्चैर्मनोरथस्तेयं मत्पुत्रस्येव किं वृथा । सुनीत्यामात्मनो जन्म किं त्वया नावगम्यते ॥ १,११.
तुझी इच्छा मोठी आहे, पण ती व्यर्थ आहे. तुला माहित नाही का, की तू सुनीतीच्या पोटी जन्मला आहेस?
श्रीपराशर वाच उत्सृज्य पितरं बालस्तच्छ्रुत्वा मातृभाषितम् । जगाम कुपितो मातुर्निजाया द्विजमन्दिरम् ॥ १,११.
श्री पराशर म्हणाले: सावत्र आईचं बोलणं ऐकून, ध्रुवा रागावला आणि वडिलांना सोडून आपल्या आईच्या घरी गेला.
तं दृष्ट्वा कुपितं पुत्रमीषत्प्रस्फुरिताधरम् । सुनीतिरङ्कमारोप्य मैत्रेयेदमभाषत ॥ १,११.
सुनीतीने पाहिलं की तिचा मुलगा रागावला आहे, ओठ थरथरत आहेत, तेव्हा तिनं त्याला मांडीवर घेतलं आणि म्हणाली, मैत्रेय.
वत्स कः कोपहेतुस्ते कश्च त्वां नाभि नन्दति । कोवजानाति पितरं वत्स यस्तेपराध्यति ॥ १,११.
बाळा, तुला राग येण्याचं कारण काय? कुणी तुझं स्वागत केलं नाही? बाळा, तुझ्या वडिलांनी तुला काय दुखावलं?
श्रीपराशर वाच इत्युक्तः सकलं मात्रे कथयामास तद्यथा । सुरुचिः प्राह भूपालप्रत्यक्षमतगर्विता ॥ १,११.
श्री पराशर म्हणाले: असं विचारल्यावर, ध्रुवा सगळं आईला सांगितलं—सुरुचीने राजासमोर अभिमानाने काय बोललं तेही.
विनिश्वस्येति कथिते तस्मिन्पुत्रेण दुर्मनाः । श्वसक्षामेक्षणा दीना सुनीतिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १,११.
मुलानं असं सांगितल्यावर, सुनीतीला फार वाईट वाटलं, तिनं खोल श्वास घेतला, डोळ्यात पाणी आलं आणि ती म्हणाली.
सुनीतिरुवाच सुरुचिः सत्यमाहेदं मन्दभाग्योसिःपुत्रक । न हि पुण्यवतां वत्स सपत्नैरेव मुच्यते ॥ १,११.
सुनीती म्हणाली: सुरुचीने जे सांगितलं ते खरंच आहे, बाळा; तू दुर्दैवी आहेस. चांगल्या लोकांनाही सावत्र आईंपासून सुटका होत नाही.
नोद्वेगस्तात कर्तव्यः कृतं यद्भवता पुरा । तत्कोपहर्तु शक्नोति दातुं कश्चाकृतं त्वया ॥ १,११.
माझ्या बाळा, जे घडलं त्याचा त्रास करून घेऊ नकोस. तू जे केलं नाहीस, ते कुणी देऊ किंवा काढून घेऊ शकत नाही.