एव संस्तूयमानस्तु भगवाञ्छरङ्वचक्रधूक् । जगाम दर्शनं तेषां मैत्रेय परमेश्वरः
मैत्रेय, अशा प्रकारे स्तुती होत असताना, शार्ङ्ग धनुष्य आणि चक्र धारण केलेले परमेश्वर त्यांच्या समोर प्रकट झाले.
तं दृष्ट्वा ते तदा देवाः शर्ङ्वचक्रगदाधरम् । अपूर्व्वरूपसंस्थानं तेजसां राशिमूर्ज्जितम्
त्यावेळी देवांनी त्यांना धनुष्य, चक्र आणि गदा धरलेले, अद्भुत रूप आणि तेजाचा प्रचंड समूह असलेले पाहिले.
प्रणम्य प्रणताः पूर्व्वं संक्षोभस्तिमितेक्षणाः । तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षं पितामहपुरोगमाः
सर्व देवता, ब्रह्मा यांच्या पुढाकाराने, प्रथम वंदन करून, आश्चर्याने डोळे मोठे करून, कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्या प्रभूचे स्तवन करू लागले.
नमो नमोऽविशेषस्त्वं त्वं ब्रह्मा त्वं पिनाकधृक् । इन्द्रस्त्वमग्रिः पवनो वरुणः सविता यमः
नमस्कार, नमस्कार! तूच सर्वत्र एकसमान आहेस; तूच ब्रह्मा, तूच पिनाकधारी (शिव), तूच इंद्र, अग्नी, वायू, वरुण, सूर्य आणि यम आहेस.
वसवो मरुतः साध्या विश्वे देवगणा भवान् । योऽयं तवागतो देव समीपं देवतागणः
तूच वसु, मरुत, साध्य आणि सर्व देवतांचा समूह आहेस; हे सर्व देव तुझ्या सान्निध्यात आले आहेत, हे प्रभो.
स त्वमेव जगत्स्त्रष्टा यतः सर्व्वगतो भवान् । त्वं यज्ञस्त्वं वषटूकारस्त्वमोङ्करः प्रजापतिः
तूच या सृष्टीचा एकमेव कर्ता आहेस, कारण तू सर्वत्र व्यापलेला आहेस; तूच यज्ञ, 'वषट्' हा शब्द, 'ॐ' आणि प्रजापती आहेस.
वेद्यावेद्यञ्च सर्व्वात्मंस्त्वन्मयञ्चाखिलं जगत् । त्वामत्र शरणां विष्णो प्रयाता दैत्यनिर्ज्जिताः
तूच जाणणारा आणि जाणला जाणारा, सर्वांचा आत्मा आहेस; हे विश्व तुझ्यानेच व्यापले आहे. हे विष्णू, आम्ही दैत्यांनी पराभूत होऊन तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
वयं प्रसीद सर्वात्मंस्तेजस्याप्याययस्व नः । तावदर्त्तिस्तथा वाञ्छा तावन्मोहस्तथासुखम्
हे सर्वांचा आत्मा, आमच्यावर कृपा कर; तुझ्या तेजाने आम्हाला बळ दे. आमची दु:खे, इच्छा, मोह आणि शोक — हे सर्व तुझ्या आश्रय मिळेपर्यंतच असू देत.
यावन्नायाति शरणं त्वामशेषाघनाशनम् । त्वं प्रसादं प्रसन्नात्मन् प्रपन्नानां कुरुष्व नः
जोपर्यंत आम्ही तुझ्या शरण येत नाही, जो सर्व पापांचा नाश करणारा आहेस, तोपर्यंत, हे प्रसन्नचित्त प्रभो, आम्हा शरण आलेल्यांवर कृपा कर.
तेजसां नाथ सर्वेषां स्वशत्त्याप्यायनं कुरु
हे सर्व तेजाचा स्वामी, तुझ्या शक्तीने सर्वांचा बळ वाढव.
एवं संस्तूयमानस्तु प्रणतैरमरैर्हरिः । प्रसन्नदृष्टिर्भगवानिदमाह स विश्वकृत्
अशा प्रकारे वंदन करणाऱ्या अमरांनी स्तुती केल्यावर, विश्वाचा कर्ता हरि, प्रसन्न दृष्टीने, हे शब्द बोलला.
तेजसो भवतां देवाः करिष्याम्युपबृ हणम् । वदाम्यहं यत् क्रियतां भवद्भिस्तदिद सुराः
देवतांनो, मी तुमचे तेज पुन्हा वाढवीन; सांगा, तुम्ही कोणते कार्य करावे असे वाटते.
आनीय सहिता दत्यैः क्षीराब्धौ सकलौषधीः । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम्
दैत्यांसह सर्व औषधी गोळा करून, त्या क्षीरसागरात आणा; मंदार पर्वताला मंथनासाठी वापरा आणि वासुकीला दोरी म्हणून घ्या.
मथ्यतामभृतं देवाः सहाये मय्यवस्थिते । सामपूर्व्वञ्च दैतेयास्तत्र साहाय्यकर्मणि
माझ्या मदतीने देवांनी समुद्र मंथन करावे; आणि दैत्यांनीही सौम्यतेने या कार्यात सहभागी व्हावे.
सामान्यफलभोक्तारो यूयं वाच्या भविष्यथ मथ्यमाने च तत्राब्धौ यतू समुत्पद्यतेऽमृतम्
तुम्हाला सर्वांना समान फळ मिळेल असे सांगितले जाईल; आणि समुद्र मंथनातून जे अमृत निर्माण होईल—
तत्पानाद् बलिनो यूयममराश्व भविष्यथ । तथा चाहं करिष्यामि यथा त्रिदशाविद्रिषः । न प्राप्स्यन्त्यमृतं देवाः केवलं क्लेशभागिनः
ते अमृत पिल्यावर तुम्ही देवता बलवान आणि अमर व्हाल; आणि मी असे करीन की केवळ देवतांनाच अमृत मिळेल, दैत्यांना केवळ कष्टच मिळतील.
इत्युत्तवा देवदेवेन सर्व्व एव ततः सुराः । सन्धानमसुरैः कृत्वा यत्नवन्तोऽमृतेऽभवन्
देवांच्या अधिपतीने असे सांगितल्यावर, सर्व देवांनी असुरांशी संधी केली आणि अमृत मिळवण्यासाठी एकत्रितपणे प्रयत्न करू लागले.
नानौषधीः समानीय देव-दैतेयदानवाः । क्षिप्त्वा क्षिराब्धीपयसि शरदभ्रामलत्विषि
विविध औषधी गोळा करून, देव, दैत्य आणि दानव यांनी त्या सर्व दूधाच्या समुद्रात, शरद ऋतूतील ढग व वेलीसारख्या चमकणाऱ्या पाण्यात टाकल्या.
मन्थानं मन्दरं नेत्रं कृत्वा च वासुकिम् । ततो मथितुमारब्धा मैत्रैय तरसामृतम्
मंथनासाठी मंदर पर्वताला दांडा आणि वासुकीला दोरी करून, त्यांनी जोरात अमृतासाठी मंथन सुरू केले, हे मैत्रेय.
विबुधाः सहिताः सर्व्वे यतः पुच्छं ततःकृताः । कृष्णेन वासुकेर्दैत्याः पूर्व्वकाये निवेशिताः
सर्व देवांनी मिळून वासुकीच्या शेपटीला धरले, आणि कृष्णाच्या योजनेने दैत्यांना त्याच्या तोंडाजवळ उभे केले.
ते तस्य फणनिः श्वास- वह्निनापहतत्विषः । निस्तेजसोऽसुराः सर्वे बभुवुरमितद्यु ते
वासुकीच्या फण्यांमधून निघणाऱ्या श्वासाच्या ज्वाळांनी सर्व असुरांची कांत हरपली आणि त्या दिवशी ते सगळे थकले व निरुत्साही झाले.
तेनैव मुखनिःशास-वायुनास्तबलाहकैः पुच्छप्रदेशे वर्षद्भिस्तथा चाप्यायिताः सुराः
वासुकीच्या तोंडातून निघणाऱ्या वाऱ्यामुळे जाड ढग तयार झाले आणि शेपटीच्या बाजूला पाऊस पडू लागला, त्यामुळे देवांना ताजेतवाने वाटले.
क्षीरोदमध्ये भगवान् कूर्म्मरूपो स्वयं हरिः । मन्थनाद्रे रधिष्ठानं भ्रमतोऽभून्महामुने
दूधाच्या समुद्राच्या मध्यभागी, भगवंत हरि यांनी स्वतः कासवाचे रूप घेऊन मंथन पर्वताला आधार दिला, हे महर्षे.
रूपेणान्येन देवानां मध्ये चक्रगदाधरः । चकर्ष भोगिराजानं दैत्यमध्येऽपरेण च
देवतांच्या मध्ये दुसरे रूप घेऊन, चक्र व गदा धारण करून, त्यांनी सर्पराजाला ओढले; आणि दैत्यांच्या मध्येही दुसरे रूप घेतले.
उपर्य्यक्रान्तवान् शैलं बृहदूरूपेण केशवः । तथापरेण मैत्रय यन्न दृष्टं सुरासुरैः
मोठ्या आकाराने केशवाने पर्वतावरून वरून आधार दिला; आणि, हे मैत्रेय, देव व असुरांना न दिसणारे आणखी एक रूप घेतले.
तेजसा नागराजानं तथाप्यायितवान् हरिः । अन्येन तेजसा देवान् उपबृं हितवान् विभुः
हरिने आपल्या तेजाने सर्पराजाला ताजेतवाने केले आणि दुसऱ्या तेजाने देवांना बळ दिले.
मथ्यमाने ततस्तस्मिन् क्षीराब्धौ देव-दानवैः । हविर्धामाभवत् पूर्व्व सुरभिः सुरपूजिता
मग देव व दानवांनी दूधाचा समुद्र मथताना, सर्वप्रथम हवीर देणारी, देवांनी पूजलेली सुरभी प्रकट झाली.
जग्मुर्म्मुदं ततो देवा दानवाश्च महामुने । व्याक्षिप्तचेतसश्चैव बभूवुस्तिमितेक्षणाः
मग देव आनंदित झाले आणि दानवही, हे महर्षे; पण त्यांचे मन अस्वस्थ झाले आणि डोळे विस्फारले गेले.
किमेतदिति सद्धानां दिवि चिन्तयतां ततः । बभूव वारुणो देवी मदाधूर्णितलोचना
स्वच्छ श्रद्धा असणाऱ्यांनी 'हे काय?' असे आकाशात विचार करत असताना, नंतर मदाने डोळे फिरलेली वारुणी देवी प्रकट झाली.
कृतावर्त्तातू ततस्तस्मात् क्षीरोदादू वासयन् जगत् । गन्धेन पारिजातोऽभूदू देवस्त्रीनन्दस्तरुः
मग समुद्र मथल्यावर, सुगंधाने संपूर्ण जगात दरवळ पसरवणारा, देवांचा त्रिसुखद पारिजात वृक्ष उत्पन्न झाला.