वेदवादांस्तथा वेदान्यज्ञ कर्मादिकं च यत् । तत्सर्वं निन्दयामासुर्यज्ञव्यासेधकारिणः ॥ १,६.
त्यांनी वेदांचे उपदेश, वेद आणि सर्व यज्ञकर्मांची निंदा सुरू केली आणि यज्ञांचा नाश करणारे झाले.
प्रवृत्तिमार्गव्युच्छित्तिकारिणो वेदनिन्दकाः । दुरात्मानो दुराचारा बभूवुः कुटिलाशयाः ॥ १,६.
ते लोक वाईट मनाचे, वाईट वर्तनाचे, वेदांची निंदा करणारे आणि धर्ममार्ग बिघडवणारे, वाकड्या हेतूचे झाले.
संसिद्धायां तु वार्तायां प्रजाः सृष्ट्वा प्रजापतिः । सर्यादां स्थापयामास यथास्थानं यथागुणम् ॥ १,६.
जीविका नीट चालू लागल्यावर प्रजापतींनी प्रजांची निर्मिती केली आणि त्यांच्या गुणानुसार योग्य जागी त्यांना ठेवले.
वर्णा नामाश्रमाणां च धर्मधर्मभृतां वर । लोकांश्च सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मानुपालिनाम् ॥ १,६.
हे धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्यांनी वर्ण, आश्रम आणि धर्म पाळणाऱ्यांसाठी वेगवेगळ्या लोकांची स्थापना केली.
प्रजापत्यं ब्रह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम् । स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रमेष्वनिवर्तताम् ॥ १,६.
कर्म करणाऱ्या ब्राह्मणांसाठी ब्रह्मलोक, आणि रणांगणात न डगमगणाऱ्या क्षत्रियांसाठी इंद्रलोक असं स्थान सांगितलं आहे.
वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तिनाम् । गान्धर्वं शूद्रजातीनां.परिचर्यानुवर्तिनाम् ॥ १,६.
स्वधर्म पाळणाऱ्या वैश्यांसाठी वायुलोक, आणि सेवा करणाऱ्या शूद्रांसाठी गंधर्वलोक असं स्थान आहे.
अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम् ॥ १,६.
अठ्ठ्याऐंशी हजार उर्ध्वरेता ऋषी आणि गुरूंच्या सेवेत राहणाऱ्यांसाठी एकच स्थान मानलं जातं.
सप्तर्षिणां तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् । प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मसंज्ञितम् ॥ १,६.
सप्तर्षींसाठी जे स्थान आहे, तेच वनवास करणाऱ्यांसाठी आहे; गृहस्थांसाठी प्रजापतीचे स्थान, आणि संन्याशांसाठी ब्रह्मलोक आहे.
योगिनाममृतं स्थानं स्वात्मसंतोषकारिणाम् ॥ १,६.
स्वतःमध्ये समाधानी असणाऱ्या योग्यांसाठी अमरत्वाचं स्थान आहे.
एकान्तिनः सदा ब्रह्मध्यायिनो योगिनश्च ये । तेषां तु परमं स्थानं यत्तत्पश्यन्ति सूरयः ॥ १,६.
जे एकचित्ताने नेहमी ब्रह्माचा ध्यान करतात आणि योगी आहेत, त्यांचं सर्वात श्रेष्ठ स्थान ते आहे जे ज्ञानी लोक पाहतात.
गत्वागत्वा निवर्तन्ते चन्द्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तन्ते द्वादशाक्षरचिन्तकाः ॥ १,६.
चंद्र, सूर्य आणि इतर ग्रह येतात आणि जातात; पण जे द्वादशाक्षरी मंत्राचा विचार करतात, ते अजूनही परत येत नाहीत.
तामिस्त्रमन्धतामिस्त्रं महारौरवरौरवौ । असिपत्रवनं घोरं कालसूत्रमवीचिकम् ॥ १,६.
तामिस्र, अंधतामिस्र, महारौरव, रौरव, भयानक असिपत्रवन, कालसूत्र आणि अवीचि—
विनिन्दकानां वेदस्य यज्ञव्याघातकारिणाम् । स्थानमेतत्समाख्यातं स्वधर्मत्यागिनश्च ये ॥ १,६.
हे सर्व वेदाची निंदा करणाऱ्यांसाठी, यज्ञाचा नाश करणाऱ्यांसाठी आणि स्वतःचा धर्म सोडणाऱ्यांसाठी ठिकाणं सांगितली आहेत.
श्रीपराशर उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः । तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः करणैः सह । क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्य स्यः धीमतः ॥ १,७.
श्रीपराशर म्हणाले: त्याने ध्यान करताच त्याच्या मनातून प्रजा उत्पन्न झाली; त्याच्या शरीरातून निर्माण झालेल्या इंद्रियांसह आणि कर्मांसह, त्या ज्ञानी पुरुषाच्या अंगांमधून जीवात्मे प्रकट झाल्या.
ते सर्वे समावर्तन्त ये मया प्रागुदाहताः । देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषये स्थिताः ॥ १,७.
मी आधी सांगितलेल्या, देवांपासून स्थावरांपर्यंत सगळ्या त्रैगुणिक सृष्टीतील सर्व जीव पुन्हा जन्माला आले.
एवंभूतानि सृष्टानि चराणि स्थावराणि च ॥ १,७.
अशा प्रकारे, हालचाल करणारे आणि स्थिर असे दोन्ही प्रकारचे जीव निर्माण झाले.
यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । अथान्यान्मानसान्पुत्रान्सदृशानात्मनोऽसृजत् ॥ १,७.
त्या ज्ञानी पुरुषाच्या सर्व प्रजांचा विस्तार झाला नाही, तेव्हा त्याने स्वतःसारखे इतर मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र निर्माण केले.
भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुमङ्गिरसं तथा । मरीचिं दक्षमत्रिं च वसिष्ठं चैव मानसान् ॥ १,७.
भृगु, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, अङ्गिरस, मरीचि, दक्ष, अत्रि आणि वसिष्ठ हे सर्व मनातून उत्पन्न झालेले होते.
नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ॥ १,७.
पुराणांमध्ये हेच नव ब्रह्मा म्हणून निश्चित मानले गेले आहेत.
ख्यातिं भूतिं च संभूतिं क्षमां प्रीतिं तथैव च । सन्नतिं च तथैवोर्जमनसूयां तथैव च ॥ १,७.
त्याने पुढे ख्याती, भूति, संभवति, क्षमा, प्रीति, सन्नति, ऊर्जा आणि अनसूया याही निर्माण केल्या.
प्रसूतिं च ततः सृष्ट्वा ददौ तेषां महात्मनाम् । पत्न्यो भवध्व मित्युक्त्वा तेषामेव तु दत्तवान् ॥ १,७.
नंतर प्रसूतीही निर्माण करून, 'तुम्ही त्यांची पत्नी व्हा' असे सांगून त्या महान आत्म्यांना त्या सर्व स्त्रिया दिल्या.
सनन्दनादयो ये च पूर्वसृष्टास्तु वेधसा । न ते लोकेष्वसज्जन्त निरपेक्षाः प्रजासु ते ॥ १,७.
सृजनकर्त्याने आधी निर्माण केलेले सनंदन आणि इतर जे होते, ते सर्व प्रजेसंबंधी निरपेक्ष राहिले आणि लोकांमध्ये रमले नाहीत.
सर्वे तेऽभ्या गतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः । तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनाः ॥ १,७.
ते सर्व ज्ञानप्राप्त, रागरहित आणि मत्सररहित होते, म्हणून सृष्टीच्या कार्यात त्यांनी भाग घेतला नाही.
ब्रह्मणोभून्महान् क्रोधस्त्रैलोक्यदहनक्षमः । तस्य क्रोधात्स मुद्भूतज्वालामालातिदीपितम् । ब्रह्मणोभूत्तदा सर्वं त्रैलोक्यमखिलं मुने ॥ १,७.
तेव्हा ब्रह्माच्या मनात प्रचंड क्रोध उत्पन्न झाला, जो त्रैलोक्य जाळू शकणारा होता. त्या क्रोधातून प्रज्वलित ज्वाळांचा समूह निर्माण झाला आणि त्या वेळी ब्रह्माच्या तेजाने संपूर्ण त्रैलोक्य उजळून निघाले.
भ्रकुटीकुटिलात्तस्य ललाटात्क्रोधदीपितात् । समुत्पन्न स्तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः ॥ १,७.
त्या क्रोधाने वाकलेल्या भुवयांच्या कपाळातून, दुपारच्या सूर्यासारखा तेजस्वी रुद्र उत्पन्न झाला.
अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिशरीरवान् । विभजात्मानमित्युक्त्वा तं ब्रह्मान्तर्दधे ततः ॥ १,७.
तो अत्यंत बलवान आणि उग्र, अर्धा पुरुष व अर्धा स्त्री अशा रूपाचा होता. ब्रह्माने त्याला 'स्वतःचे विभाजन कर' असे सांगितले आणि मग अदृश्य झाला.
तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत् । विभेदपुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः ॥ १,७.
त्याच्या सांगण्यावरून त्याने स्वतःला स्त्री आणि पुरुष अशा दोन भागांत विभागले, नंतर पुन्हा दहा पुरुष रूपांत आणि पुन्हा एक रूपात विभागले.
सौम्यासौम्योस्तदाशान्ताशान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः । विभेद बहुधा देवाः स्वरूपैरसितैः सितैः ॥ १,७.
मग त्या प्रभूंनी सौम्य आणि उग्र, शांत आणि अशांत अशा विविध रूपांनी स्त्रीभाव अनेक प्रकारांनी, काळ्या आणि गोऱ्या अशा रूपांनी विभागला.
ततो ब्रह्मात्मसंभूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभु । आत्मानमेव कृत वान्प्रजापाल्ये मनुं द्विज ॥ १,७.
नंतर, ब्रह्माच्या स्वतःच्या अंगातून उत्पन्न झालेला स्वायंभुव प्रभू, जीवांची रक्षा करण्यासाठी स्वतःच मनु झाला.
शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्पषाम् । स्वायंभुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे प्रभुः ॥ १,७.
शतारूपा ही स्त्री, तपाने सर्व दोषांपासून शुद्ध झालेली, स्वायंभुव मनूंनी पत्नी म्हणून स्वीकारली.