लाम!राम!महावाहो!क्षम्यतां क्षम्यतां त्वया । उपसंह्रियतां कोपः प्रसीद मुषलायुघ ।। ५-३५-
राम! राम! महाबाहो! आम्हाला क्षमा कर, आम्हाला क्षमा कर! तुझा राग आवर, दयाळू हो, मुसळधारी!
एष शाम्बः सपत्रीकस्तव निर्यातितो बल! अविज्ञातप्रभावाणां क्षम्यतामपराधिनाम ।। ५-३५-
हे बळा! शांब त्याच्या पत्नीसमवेत तुझ्यासाठी सोडला आहे; ज्यांची शक्ती आम्हाला माहीत नव्हती, त्या अपराध्यांना क्षमा कर.
ततो निर्यातयामासुः शाम्बं पत्रीसमन्वितम् । निष्कम्य नगरात्तूर्णां कौरवा मुनिपुङ्गव ।। ५-३५-
मग कौरवांनी शांब व त्याची पत्नी पटकन बाहेर आणली आणि लगेचच नगर सोडले, हे श्रेष्ठ मुनी.
भीष्म-द्रोण-कृपादीनां प्रणम्य वदतां प्रियम् । क्षान्तमेतन्मयेत्याह बलो बलवतां वरः ।। ५-३५-
भीष्म, द्रोण, कृप व इतरांना वंदन करून, गोड बोलून, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बळरामाने सांगितले, "हे मी क्षमिले आहे."
अद्याप्याघूर्णिताकारं लक्ष्यते तत् पुरं द्रिज! एष प्रवादो रामस्य बलशौर्य्योपलक्षणः ।। ५-३५-
आजही, हे ब्राह्मण, त्या नगरीवर हलल्याचे चिन्ह दिसते; हा रामाचा पराक्रम व बल दाखवणारा प्रसिद्ध प्रसंग आहे.
ततस्तु कौरवाः शाम्ब सम्पूज्य हलिना सह । प्रषयामासुरुद्राहधनभार्य्यासमन्वितम् ।। ५-३५-
मग कौरवांनी शांब व बळराम यांचा सन्मान केला आणि शांबाला त्याच्या पत्नी व संपत्तीसमवेत निरोप दिला.
मेत्रेय!श्रूयतां तस्य बलस्य बलशालिनः । कृतं यदन्यत्तेनाभूत्तदपि श्रूयतां द्रिज ।। ५-३६-
मैत्रेय, त्या बलशाली बळरामाने जे दुसरे काही केले, तेही ऐक; आणि दुसऱ्यामुळे काय घडले, तेही ऐक, हे ब्राह्मण.
नरकस्यासुरेन्द्रस्य देवपक्षविरोधिनः । सखाभवन्महावीर्य्यो द्रिविदो नाम वानरः ।। ५-३६-
नरक नावाच्या असुरराजाचा, जो देवांचा शत्रू होता, द्रविड नावाचा एक बलवान वानर मित्र होता.
वैरानुबन्ध बलवान् स चकार सुरान् प्रित । नरक हतवान् कृष्णो बलदर्पसमन्वितम् ।। ५-३६-
शत्रुत्वामुळे त्याने देवांवर जोरदार हल्ला केला; कृष्णाने त्या बलदर्प असलेल्या नरकाचा वध केला.
करिष्ये सर्व्वदेवानां तस्मादेतत्प्रतिक्रियाम् । यज्ञविध्वंसनं कुर्व्वन् मर्त्तलोकक्षयं तथा ।। ५-३६-
म्हणून मी सर्व देवांवर उपाय करीन—त्यांचे यज्ञ उद्ध्वस्त करीन आणि मर्त्यलोकाचा नाश करीन.
ततो विध्वसयामास यज्ञानज्ञानमोहितः । बिबेद साधुमर्य्यादां क्षयं चक्र च देहिनाम् ।। ५-३६-
मग अज्ञानामुळे मोहून, त्याने यज्ञ नष्ट केले, चांगुलपणाच्या मर्यादा मोडल्या आणि जीवांचा नाश केला.
ददाह च वनोद्देशान् पुरग्रामान्तराणि च । क्वचिज्व पर्व्वताक्षेपैर्ग्रामादीन् समचूणोयत् ।। ५-३६-
त्याने जंगलांचे प्रदेश, नगरे, गावे जाळले; काही ठिकाणी पर्वत फेकून गावे चुरडून टाकली.
शैलानुतूपाट्य तोयेषु मुमोचाम्बुनिधौ तथा । पुनञ्चार्णवमध्यस्थः क्षोभयामास सागरम् ।। ५-३६-
त्याने डोंगर आणि झाडं उपटून समुद्रात फेकली; मग समुद्राच्या मधोमध उभा राहून त्याने लाटांना जोरात हलवायला सुरुवात केली.
तेन विक्षोभितश्वाब्धिरुद्रेलोऽजायत द्रिज । प्लावयंस्तीरजान् ग्रामान् पुरादीनतिवेगवान् ।। ५-३६-
त्याच्या या गोंधळामुळे समुद्र खवळला आणि मोठा पूर आला, ज्यामुळे काठावरची गावं आणि शहरं पाण्यात वाहून गेली.
कामरूपी महारूपं कृत्वा संस्थानशेषतः । लुण्ठन् भ्रमणसंमर्द्देः सञ्चूर्णायति वानरः ।। ५-३६-
तो वानर इच्छेप्रमाणे मोठं रूप घेऊन इकडून तिकडे हिंडत, लुटमार करत आणि धडक देत सर्व वस्तूंचा चुराडा करू लागला.
तेन विप्रकृतं सर्व्वं जगदेतदूदुरात्मना । निः स्वाध्यायवषटूकारं मैत्रेयासीत् सुदुः खितम् ।। ५-३६-
मैत्रेय, त्याच्या या उन्मत्त वागण्यामुळे सगळं जग गोंधळून गेलं; वेदपठण आणि यज्ञातील उच्चार थांबले आणि सर्वत्र मोठं दुःख पसरलं.
एकदा रैवतोद्याने पपौ पानं हलायुधः । रेवती च महाभागा तथैवान्या वरस्त्रियः ।। ५-३६-
एकदा रैवताच्या बागेत हलायुधाने मद्यपान केलं; त्याच्यासोबत रेवती आणि इतर श्रेष्ठ स्त्रियांनीही मद्य घेतलं.
उपगीयमानो विलसल्ललनामौलिमध्यगः । रेमे यदुवरश्वष्ठः कुवेर इव मन्दरे ।। ५-३६-
तेव्हा तेजस्वी स्त्रिया गाणी गात त्याच्या आजूबाजूला होत्या, आणि यदुकुळातील श्रेष्ठ राम आनंदाने रमला, जणू काही कुबेर मंदार पर्वतावर आहे.
ततः स वानरोऽभ्येत्य गृहीत्वा सीरिणो हलम् । मुषलञ्च चकारास्य सम्मुख़्च बिड़म्बनम् ।। ५-३६-
मग तो वानर तिथे आला, सिरीणाचं हल उचललं आणि ते व मुसळ दोन्ही त्याच्या समोर फिरवू लागला.
तथैव योषितां तासां जहासाभिमुखं कपिः । पानपूर्णाश्व करकांश्विक्षेपाहत्य वै तदा ।। ५-३६-
त्याचप्रमाणे, त्या स्त्रियांसमोर वानर हसला आणि त्यांच्या हातातील मद्याने भरलेले प्याले खाली आपटून फेकले.
ततः कोपपरीतात्मा भर्तूसयामास तं बलः । तथापि तमवज्ञाय चक्र किलकिलाध्वनिम् ।। ५-३६-
तेव्हा बलराम रागाने पेटून त्याला शिक्षा द्यायला निघाला; पण वानर त्याची पर्वा न करता मोठा आवाज करू लागला.
ततः समुत्थाय बलो जग्राह मुषल रुषा । सोऽपि शैलशिलां भीमां जग्राह प्लवगोत्तमः ।। ५-३६-
मग बलराम उठून रागाने मुसळ उचलतो, आणि तो श्रेष्ठ वानर मोठी शिळा उचलतो.
चिक्षेप च स तां क्षिप्तां मुषलेन सहस्त्रधा । बिभेद यादवश्वेष्ठः सा पपात महीतले ।। ५-३६-
वानराने ती शिळा फेकली, पण बलरामाने मुसळाने तिला हजार तुकड्यांत फोडलं; ती शिळा मग जमिनीवर पडली.
आपतन्मुषलञ्चासौ समुल्लङ्घय प्लवङ्गमः । वेगेनागम्य रोषेण तलेनोरस्यताड़यत् ।। ५-३६-
मुसळ खाली पडताना वानर वेगाने उडी मारून, रागाने पुढे येऊन बलरामाच्या छातीवर आपल्या हाताचा जोरदार प्रहार केला.
ततो बलेन कोपेन मुष्टिना मूद्धि ताड़ितः । पपात रुधिरोदूगारी द्रिविदः क्षीणाजीवितः ।। ५-३६-
मग रागाने भरलेल्या बलरामाने त्याच्या डोक्यावर मुठीने जबरदस्त मार केला; त्यामुळे द्रविड रक्ताने भरून, प्राण गमावून खाली पडला.
पतता तच्छरीरेण गिरेः श्वृङ्गमदीर्य्यत । मैत्रेय!शतधा वज्रिवजणेव हि ताड़ितम् ।। ५-३६-
त्याचं शरीर खाली पडताना, पर्वताचं शिखर तुटून शंभर तुकड्यांत विभागलं, मैत्रेय, जणू वज्राने फोडल्यासारखं.
पुष्पवृष्टिं ततो देवा रामस्योपरि चिक्षिपुः । प्रशशंसुस्तथाभ्येत्य साध्वेतत्ते महत् कृतम् ।। ५-३६-
मग देवांनी रामाच्या अंगावर फुलांचा वर्षाव केला आणि जवळ येऊन त्याचं मोठं कौतुक केलं, 'शाबास! तू फार मोठं कार्य केलं आहेस.'
अनेन दुष्टकपिना दैत्यपक्षोपकारिणा । जगन्निराकृतं वीर! दिष्ट्यासौ क्षयमागतः ।। ५-३६-
या दुष्ट वानरामुळे, जो दैत्यांच्या बाजूने होता, जग त्रस्त झालं होतं, हे वीर! सुदैवाने तो आता नष्ट झाला.
इत्युक्त्वा दिवमाजग्मुर्देवा ह्टष्टाः सगुह्यकाः ।। ५-३६-
असं म्हणून आनंदित देव आणि गुह्यक पुन्हा स्वर्गात परतले.
एवंविधान्यनेकानि बलदेवस्य धीमतः । कर्म्माण्यपरिमेयाणि शेषस्य धरणीबृतः ।। ५-३६-
अशा प्रकारे, बुद्धिमान बलरामाने पृथ्वीचे पालन करत असताना केलेली असंख्य आणि अमाप कृत्ये सांगितली जातात.