जहि कृत्यामिमामुग्रां वह्निज्वालाजटालकाम् । चक्रमुत्सृष्टमक्षेषु क्रीड़ासक्तेन लीलया ।। ५-३४-
ही भयंकर, ज्वाळांनी पेटलेली कृत्या नष्ट कर, कारण तुझ्या हातून सहजपणे सोडलेले चक्र नेहमीच दुष्टांचा विनाश करते.
तदग्रिमालाजटिलज्वालोदूगारातिभीषणाम् । कृत्यामनुजगामाशु विष्णुचक्र सुदर्शनम् ।। ५-३४-
नंतर विष्णूचे सुदर्शन चक्र, ज्वाळांची माळ घातलेली आणि जटा ज्वाळांनी पेटलेली ती भीषण कृत्या हिला वेगाने पाठलाग करू लागले.
चक्रगतापविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा । ननाश वेगिनी वेगात् तदप्यनुजगाम ताम् ।। ५-३४-
चक्राच्या आघाताने महेश्वराची ती कृत्या तुकडे तुकडे झाली, पण वेगाच्या जोरावर ती पुढे गेली आणि चक्रही तिच्या मागे राहिले.
कृत्.या वाराणसीमेव प्रविवेश त्वरान्विता । विष्णचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तम ।। ५-३४-
ती कृत्या घाईघाईने वारणसीमध्ये शिरली, पण विष्णूच्या चक्रामुळे तिची शक्ती कमी झाली होती, हे श्रेष्ठ मुनी.
ततः काशिबलं भूरि प्मथानां तथा बलम् । समस्तशस्त्रस्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ ।। ५-३४-
मग काशीचे मोठे सैन्य आणि पिशाच्चांची फौज, सर्व शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन, त्या चक्राच्या दिशेने चाल करून आले.
शस्त्रस्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तदूबलमोजसा । कृत्यागर्भामशेषां तां दग्ध्वा वाराणसीं पुरीम् ।। ५-३४-
शस्त्रास्त्र चालवण्यात कुशल असलेल्या त्या चक्राने आपल्या तेजाने ते संपूर्ण सैन्य जाळून टाकले, आणि मग कृत्या व वारणसी नगरीही भस्म केली.
सभूभृदूभृत्यपौरान्तु साश्वमातङ्गमानवाम् । अशेषकोषकोष्ठां तां दुनिंरीक्ष्यां सुरैरपि ।। ५-३४-
राजा, त्याचे सेवक, प्रजाजन, घोडे, हत्ती, माणसे, सर्व धनदौलत आणि कोठारे असलेली ती नगरी, अशी झाली की, तिला देवताही पाहू शकत नव्हते.
ज्वालापरिप्लुताशेष-गृहृ-प्राकारचत्वराम् । ददाह तद्धरेश्वक्रं सकलामेव तां पुरीम् ।। ५-३४-
सर्व घरे, भिंती आणि अंगणे ज्वाळांनी वेढली गेली; हरिच्या चक्राने ती संपूर्ण नगरी जाळून टाकली.
अक्षीणामर्षमत्युग्रसाध्यसाधनसस्पृहम् । तज्वक्र प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोरभ्याययौ करम् ।। ५-३४-
ते चक्र, ज्याची शक्ती कमी झाली नव्हती, अत्यंत क्रोधी, कठीण कार्य साध्य करण्यास उत्सुक आणि तेजाने चमकत, पुन्हा विष्णूच्या हातात परतले.
मैत्रेय उवाच । भूय एवाहमिच्छामि बलभद्रस्य धीमतः । श्रोतु पराक्रमं ब्रह्मन् ! तन्ममाख्यातुमर्हसि ।। ५-३५-
मैत्रेय म्हणाला: पुन्हा एकदा मला बलभद्राच्या शौर्याची कथा ऐकायची आहे, हे ब्राह्मण, कृपया ती मला सांग.
यमुनाकर्षणादीनि श्रुतानि भगवन्मया । तत् कथ्यतां महाभाग! यदन्यत् कृतवान् बलः ।। ५-३५-
हे महाभाग, यमुनाला खेचणे आणि इतर पराक्रम मी ऐकले आहेत; पण बळाने अजून काय केले, तेही मला सांग.
पराशर उवाच । मैत्रेय!श्रूयतां कर्म्म यदू रोमेणाभवत् कृतम् । अनन्तेनाप्रमेयेण शेषेणा धरणीभृता ।। ५-३५-
पराशर म्हणाले: मैत्रेय, यदुवंशात अनंताने, जो पृथ्वीचा आधार आहे आणि ज्याची तुलना नाही, त्याने केलेले एक कर्म ऐक.
दुर्य्योधनस्य तनयां खयंवरकृतक्षणाम् । बलादादत्तवान् वीरः शाम्बो जाम्बवतीसुतः ।। ५-३५-
वीर जांबवतीचा पुत्र शांब याने दुर्योधनाच्या कन्येला स्वयंवरात जबरदस्तीने पळवून नेले.
ततः क्रुद्धा महावीर्य्याः कर्ण-दुर्य्योधनादयः । भीष्म-ग्रोणादयश्चैव बबुन्धर्यघि निर्ज्जितम् ।। ५-३५-५?।। तच्छ्रत्वा यादवाः सर्व्वे क्रोधं दुर्य्योधनादिषु । मैत्रेय! चक्रुश्व ततो तिहन्तु ते महोद्यमम् ।। ५-३५-
तेव्हा कर्ण, दुर्योधन आणि इतर बलवान योद्धे, भीष्म व द्रोणासह, रागावून, जिंकलेल्या शांबाला पकडून ठेवले.
तान् निवार्य्य बलः प्राह मदलोलाकुलाक्षरम् । मोक्ष्यन्ति ते मद्धचनादू यास्याम्येको हि कौरवान् ।। ५-३५-
हे मैत्रेय, हे ऐकून सर्व यादवांना दुर्योधन व इतरांवर राग आला आणि त्यांनी शांबाला सोडवण्यासाठी मोठा प्रयत्न करायचे ठरवले.
बलदेवस्तातो गत्वा नगरं नागसाह्वयम् । बाह्योपवनमध्येऽभूदू न विवेश च ततूपुरम् ।। ५-३५-
बलरामाने त्यांना थांबवले आणि गर्वाने भरलेल्या शब्दांत म्हणाला, 'ते माझ्या सांगण्यावरून शांबाला सोडतील; मी एकटाच कौरवांकडे जाईन.'
बलमागतमाज्ञाय भूपा दुर्य्योधनादयः । गामर्घ्यमुदकञ्चैव रामाय प्रत्यवेदयन् ।। ५-३५-
बलराम आले आहेत हे ओळखून, दुर्योधन आणि इतर राजांनी त्यांना आदराने गाई, अर्घ्य आणि पाणी अर्पण केले.
गृहीत्वा विधिवत् सर्व्वं ततस्तानाह कौरवान् । आज्ञापयत्युग्रसेनः शाम्बमाशु विमुञ्चत ।। ५-३५-
हे सर्व विधीपूर्वक स्वीकारून, बलरामांनी कौरवांना सांगितले, 'उग्रसेन आज्ञा देतात—शांबाला ताबडतोब सोडा.'
ततस्ते तदूचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणादये द्रिज । कर्णादुर्य्योधनाद्याश्व चक्रुधुर्द्रिजसत्तम ।। ५-३५-
हे ऐकून भीष्म, द्रोण, कर्ण, दुर्योधन आणि त्यांचे साथीदार, हे सर्व संतापले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
ऊचुश्व कुपिताः सर्व्वे वाह्लीकाद्याश्व कौरवाः । अराज्यार्हं यदोर्व्वशमवेक्ष्य मुसलायुधम् ।। ५-३५-
वहालिक आणि इतर कौरव सगळे रागाने म्हणाले, 'मुसळधारी यादवाकडे, जो राज्याला योग्य नाही, आपण मान द्यायचा?'
भो भोः !किमेतद्भवता बलभद्रेरितं बचः । आज्ञां कुरुकुलोत्थानां यादवः कः प्रदास्यति ।। ५-३५-
'अहो! बलराम, हे काय आज्ञा तुम्ही दिलीत? कुरुकुळाला यादव कोण आदेश देईल?' असे त्यांनी विचारले.
उग्रसेनोऽपि यद्याज्ञां कौरवाणां प्रदास्यति । तदलं पाण्डुरच्छत्रैर्नृ पयोग्यैर्विड़म्बितैः ।। ५-३५-
उग्रसेन जर कौरवांना आज्ञा देणार असेल, तर मग हे पांढरे छत्र आणि राजांना मिळणारा सन्मान आपल्याला नको!
तदूगच्छ बल!पापाढ्य शाम्बमन्यायचेष्टितम् । विमोक्ष्यामो न भवतो नोग्रसेनस्य शासनात् ।। ५-३५-
'जा बलराम! शांबाने चुकीचे वागले, त्याला शिक्षा मिळायलाच हवी. आम्ही ना तुमच्या, ना उग्रसेनाच्या आज्ञेने त्याला सोडणार नाही.'
प्रणतिर्या कृतास्माकमार्य्याणां कुकुरान्धकैः । ननाम सा कृता केयमाज्ञा स्वामिनि भृत्यतः ।। ५-३५-
'कुकुर आणि अंधकांनी आपल्याला जो नमस्कार केला, तो आपल्या मोठेपणामुळे होता. आता ही आज्ञा म्हणजे मालकाने नोकराला दिल्यासारखी कशी?'
गर्व्वमारोपिता युयं समानासनभोजनैः । को दोषो भवतां नितिर्यत् प्रीत्या नावलोकिता ।। ५-३५-
'तुम्ही आमच्याबरोबर एकाच आसनावर बसलात, जेवलात, म्हणून गर्व वाढलाय. प्रेमापोटी आम्ही तुम्हाला कमी लेखले नाही, त्यात आमचा काय दोष?'
अस्माभिरर्घो भवतो योऽयं बल! निवेदितः । प्र मूणैतन्नैतदस्माक कुल्यं युष्मत्कुलोचितम् ।। ५-३५-
'बलराम, आम्ही तुम्हाला अर्घ्य दिला तो केवळ औपचारिकता म्हणून. हे आमच्या घराण्याचं रीत नाही, ना तुमच्या घराण्याला शोभणारे आहे.'
इत्युक्त्वा कुरवः सर्व्वे न मुञ्चामो हरेः सुतम् । कृतैकनिश्वयास्तूर्णं विविशुर्गजसाह्वयम् ।। ५-३५-
असं म्हणून सगळे कुरु म्हणाले, 'आम्ही हरीपुत्राला सोडणार नाही!' आणि ठाम निश्चय करून पटकन गजसाह्वय सभागृहात गेले.
मत्तःकोपेन चाघूर्णंस्तदधिक्षेपजन्मना । अत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः ।। ५-३५-
मग हलायुध, अपमानामुळे संतापून आणि थरथरत, आपल्या टाचांनी पृथ्वीवर जोरात मारले.
ततो विदारिता पृथ्वी पार्ष्णिघातान्महात्मनः । आस्फोटयामास तथा दिशः शब्देन पूरयन् ।। ५-३५-
त्या महात्म्याच्या टाचेमुळे पृथ्वी फाटली आणि त्या आवाजाने सगळ्या दिशा भरून गेल्या.
स उवाचातिताम्राक्षो भ्रु कुटीकुटिलाननः । अहो मदापलेपोऽयमसाराणां द्ररात्मनाम ।। ५-३५-
डोळे लाल झालेले, चेहरा रागाने वाकलेला, तो म्हणाला, 'अरे! हा गर्व रिकाम्या मनाच्या लोकांचा आहे.'