तं ददर्श हरिर्द्दूरादुदारस्यन्दने स्थितम् । चक्रहस्तं गदाखड़ गबाहु पाणिगताम्बुजम् ।। ५-३४-
हरिने दूरवरून त्याला एक तेजस्वी रथात बसलेला पाहिला. त्याच्या हातात चक्र आणि गदा होती, त्याचे भुजदंड बलवान होते आणि एका हातात कमळ धरले होते.
स्त्रग्धरं धृतशाङ्गञ्च सुपर्णारचितध्वजम् । वक्षःस्थले कृतञ्चास्य श्रीवत्सं ददृशे हिरः ।। ५-३४-
त्याने गळ्यात माळ घातली होती, शंख हातात धरला होता आणि गरुडाने शोभविलेला ध्वज त्याच्याकडे होता. त्याच्या छातीवर श्रीवत्साचा तेजस्वी चिन्ह दिसत होते.
किरीटकूणडलधरं पीतवासःसमन्वितम् । दृष्ट्वा तं भावगम्भरं जहास गरुडध्वजः ।। ५-३४-
त्याच्या डोक्यावर मुकुट आणि कानात कुंडले होती, अंगावर पिवळे वस्त्र होते. त्याचा गंभीर भाव पाहून गरुडध्वज असलेल्या भगवानाने हसले.
युयुध च बलेनास्य हस्त्यश्वबहलिना द्रिज ! निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्म्मुकशालिना ।। ५-३४-
त्याने आपल्या सैन्यासह, हत्ती आणि घोड्यांच्या मोठ्या तुकडीसह, तलवारी, भाले, गदा, त्रिशूळ, शूल आणि धनुष्य घेऊन युद्ध केले.
क्षणेन शार्ह्गनिर्म्मुक्तैः शरैरिषुविदारणैः । गदाचक्रनिपातैश्व सूदयामास तदूबलम् ।। ५-३४-
क्षणातच, शार्ङ्गधनुष्यातून सोडलेल्या बाणांनी आणि गदा-चक्राच्या प्रहारांनी त्याने त्या सैन्याचा संहार केला.
काशिराजबलञ्चैव क्षर्यं नित्वा जनार्द्दनः । उवाच पौण्ड्रकं मूद़मात्मचिह्नोपलक्ष्णम् ।। ५-३४-
जनार्दनाने काशीच्या राजाचे सैन्य नष्ट केल्यावर, आपल्या स्वतःच्या चिन्हांनी मिरवणाऱ्या मूर्ख पौंड्रकाला तो म्हणाला.
पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत्तु दूतवक्तूणे मां प्रति । समुतूसृजेति चिह्नानि तत्ते सम्पादयाम्यहम ।।५-३४-
तू आपल्या दूतामार्फत मला सांगितले होते की, ही चिन्हे मी सोडावीत, ते मी आता तुझ्यासाठी पूर्ण करतो.
चक्रमेतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता । गरुत्मानेष निर्द्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम् ।। ५-३४-
हे चक्र मी आता टाकतो, ही गदा तुझ्यासाठी सोडली आहे; गरुडालाही मी तुझ्या ध्वजावर चढवतो.
इत्युज्वार्य्य विमुक्तेन चक्रणोसौ विदारितः । पोथितो गदया भग्रो गरुत्माश्व गरुत्मता ।। ५-३४-
असे म्हणून, त्याने सोडलेल्या चक्राने त्याला छिन्नविच्छिन्न केले, गदाने त्याला फोडले आणि बलाढ्य गरुडाने त्याचा ध्वज मोडून टाकला.
ततो हाहाकृते लोके काशिपुर्य्यधिपो बली । युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः ।। ५-३४-
मग, सगळीकडे हाहाकार होत असताना, बलवान काशीचा राजा आपल्या मित्राच्या सन्मानासाठी उभा राहून वासुदेवाशी युद्ध करू लागला.
ततः शार्ङ्गधनुर्मुक्तैश्छित्त्वा तस्य शरैः शिरः । काशिपुर्य्याञ्च चिक्षेप कुर्व्वन् सोकस्य विस्मयम् ।। ५-३४-
नंतर, शार्ङ्गधनुष्यातून सोडलेल्या बाणांनी त्याचे डोके छाटून, ते काशी नगरीत फेकले, ज्यामुळे शोकाकुल लोकांना आश्चर्य वाटले.
हत्वा च पौणड्रकं शौरिः काखिराजञ्च सानुगम् । पुनर्द्रारवतीं प्राप्तो रेमे स्वर्गगतो यथा ।। ५-३४-
शौरिने पौंड्रक आणि काशीच्या राजासह त्याच्या सैन्याचा वध करून पुन्हा द्वारवतीला परतला आणि स्वर्गात गेल्याप्रमाणे आनंद केला.
तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा तत्र काशिपतेः पुरे । जनः किमेतदित्याह केनत्यत्यन्तविस्मितः ।। ५-३४-
काशीच्या राजाच्या नगरीत ते पडलेले डोके पाहून लोक अत्यंत आश्चर्यचकित होऊन विचारू लागले, 'हे काय आहे?'
ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस्ततः । पुरोहितेन सहितस्तो।यामास शङ्करम् ।। ५-३४-
तो वासुदेवाने मारल्याचे समजल्यावर, त्याचा मुलगा आणि पुरोहित दोघे मिळून शंकराकडे गेले.
अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस्तन शङ्करः । वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम् ।। ५-३४-
अविमुक्त या पवित्र स्थळी, प्रसन्न झालेल्या शंकरांनी त्या राजपुत्राला म्हणाले, 'वर माग.'
स वब्र भगवान् कृत्या पितृहन्तुर्वधाय मे । समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान्महेश्वर ।। ५-३४-
त्याने मागितले, 'भगवान, आपल्या कृपेने माझ्या वडिलांचा वध करणाऱ्या कृष्णाचा वध करण्यासाठी एक कृत्या निर्माण होवो.'
एवं भविष्यतीत्युक्ते दक्षिणाग्नेरनन्तरम् । महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्नेर्विन्मशिनी ।। ५-३४-
‘तसेच होईल’ असे सांगितल्यावर, लगेच दक्षिण अग्नीतून त्या अग्नीपासून एक महान कृत्या प्रकट झाली.
ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका । कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्या द्रारवतीं ययौ ।। ५-३४-
मग, ज्वाळांसारखा तोंड आणि जळणारे केस असलेली, 'कृष्ण! कृष्ण!' असे ओरडत रागाने पेटलेली ती कृत्या द्वारवतीकडे गेली.
तामवेक्ष्य जनस्त्रासविचल्लोचनो मुने! ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम् ।। ५-३४-
तीला पाहून लोक घाबरून, डोळ्यांत भीती घेऊन, हे मुनी, जगाचा आधार असलेल्या मधुसूदनाकडे धावले आणि त्याच्याकडे आश्रय मागितला.
काशिराजसुतेनेयमाराध्य वृषभध्वजम् । उत्पादिता महाकृत्येत्यवगम्याथ चक्रिणा ।। ५-३४-
ही महाकृत्या म्हणजे काशीराजाच्या कन्येने वृषभध्वजाची पूजा करून निर्माण केली आहे, हे चक्रधारी विष्णूने ओळखले.
जहि कृत्यामिमामुग्रां वह्निज्वालाजटालकाम् । चक्रमुत्सृष्टमक्षेषु क्रीड़ासक्तेन लीलया ।। ५-३४-
ही भयंकर, ज्वाळांनी पेटलेली कृत्या नष्ट कर, कारण तुझ्या हातून सहजपणे सोडलेले चक्र नेहमीच दुष्टांचा विनाश करते.
तदग्रिमालाजटिलज्वालोदूगारातिभीषणाम् । कृत्यामनुजगामाशु विष्णुचक्र सुदर्शनम् ।। ५-३४-
नंतर विष्णूचे सुदर्शन चक्र, ज्वाळांची माळ घातलेली आणि जटा ज्वाळांनी पेटलेली ती भीषण कृत्या हिला वेगाने पाठलाग करू लागले.
चक्रगतापविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा । ननाश वेगिनी वेगात् तदप्यनुजगाम ताम् ।। ५-३४-
चक्राच्या आघाताने महेश्वराची ती कृत्या तुकडे तुकडे झाली, पण वेगाच्या जोरावर ती पुढे गेली आणि चक्रही तिच्या मागे राहिले.
कृत्.या वाराणसीमेव प्रविवेश त्वरान्विता । विष्णचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तम ।। ५-३४-
ती कृत्या घाईघाईने वारणसीमध्ये शिरली, पण विष्णूच्या चक्रामुळे तिची शक्ती कमी झाली होती, हे श्रेष्ठ मुनी.
ततः काशिबलं भूरि प्मथानां तथा बलम् । समस्तशस्त्रस्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ ।। ५-३४-
मग काशीचे मोठे सैन्य आणि पिशाच्चांची फौज, सर्व शस्त्रास्त्रांनी सज्ज होऊन, त्या चक्राच्या दिशेने चाल करून आले.
शस्त्रस्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तदूबलमोजसा । कृत्यागर्भामशेषां तां दग्ध्वा वाराणसीं पुरीम् ।। ५-३४-
शस्त्रास्त्र चालवण्यात कुशल असलेल्या त्या चक्राने आपल्या तेजाने ते संपूर्ण सैन्य जाळून टाकले, आणि मग कृत्या व वारणसी नगरीही भस्म केली.
सभूभृदूभृत्यपौरान्तु साश्वमातङ्गमानवाम् । अशेषकोषकोष्ठां तां दुनिंरीक्ष्यां सुरैरपि ।। ५-३४-
राजा, त्याचे सेवक, प्रजाजन, घोडे, हत्ती, माणसे, सर्व धनदौलत आणि कोठारे असलेली ती नगरी, अशी झाली की, तिला देवताही पाहू शकत नव्हते.
ज्वालापरिप्लुताशेष-गृहृ-प्राकारचत्वराम् । ददाह तद्धरेश्वक्रं सकलामेव तां पुरीम् ।। ५-३४-
सर्व घरे, भिंती आणि अंगणे ज्वाळांनी वेढली गेली; हरिच्या चक्राने ती संपूर्ण नगरी जाळून टाकली.
अक्षीणामर्षमत्युग्रसाध्यसाधनसस्पृहम् । तज्वक्र प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोरभ्याययौ करम् ।। ५-३४-
ते चक्र, ज्याची शक्ती कमी झाली नव्हती, अत्यंत क्रोधी, कठीण कार्य साध्य करण्यास उत्सुक आणि तेजाने चमकत, पुन्हा विष्णूच्या हातात परतले.
मैत्रेय उवाच । भूय एवाहमिच्छामि बलभद्रस्य धीमतः । श्रोतु पराक्रमं ब्रह्मन् ! तन्ममाख्यातुमर्हसि ।। ५-३५-
मैत्रेय म्हणाला: पुन्हा एकदा मला बलभद्राच्या शौर्याची कथा ऐकायची आहे, हे ब्राह्मण, कृपया ती मला सांग.