ततो हाहाकृतं सर्वं त्रैलोक्यं द्विजसत्तम । वज्रचक्रकरौ दृष्ट्वा देवाराजजनार्दनौ ॥ ५,३०.
हे द्विजश्रेष्ठ, वज्र आणि चक्र हातात असलेले देवराज आणि जनार्दन पाहून सगळ्या त्रैलोक्याने घाबरून हाका मारल्या.
क्षिप्तं वज्रमथेन्द्रेण जग्राह भगवान्हरिः । न मुमोच तदा चक्रं शक्रं तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ५,३०.
इंद्राने वज्र फेकल्यावर भगवंत हरिने ते पकडले; त्याक्षणी त्याने आपले चक्र सोडले नाही आणि इंद्राला 'थांब' असे सांगितले.
प्रणष्टवज्रं देवेन्द्रं गरुडक्षतवाहनम् । सत्यभामाब्रवीद्वीरं पलायनपरायणम् ॥ ५,३०.
वज्र हरपलेला आणि जखमी गरुडावर बसलेला देवराज पाहून, सत्यभामाने पळून जाण्याचा विचार करणाऱ्या त्या वीराला म्हटले.
त्रैलोक्येश न ते युक्तं शचीभर्तुः पलायनम् । पारिजातस्रगाभोगा त्वामुपस्थास्यते शची ॥ ५,३०.
त्रैलोक्याधिपती, शचीच्या पतीने पळ काढणे योग्य नाही; पारिजाताच्या माळेने सजलेली शची स्वतः तुझ्याकडे येईल.
कीदृशं देवराज्यं ते पारिजातस्रगुज्ज्वलाम् । अपश्यतो यथापूर्वं ग्रणयाभ्यागतां शचीम् ॥ ५,३०.
शची पूर्वीसारखी तुझ्या समोर येत नाही, आणि पारिजाताच्या तेजस्वी माळेने सजून तिचे आगमन पाहावे लागते, तर असे देवराज्य कशाचे?
अलं शक्र प्रयासेन न व्रीडां गन्तुमर्हसि । नीयतां पारिजातोयं देवाःसंतु गतव्यथाः ॥ ५,३०.
इंद्रा, आता पुरे झाले हे प्रयत्न; तुला लाज वाटू नये. पारिजात नेऊ द्या, आणि देवांची चिंता दूर होऊ द्या.
परिगर्वावलेपेन बहुमानपुरःसरम् । न ददर्श गृहं यातामुपचारेण मां शची ॥ ५,३०.
अहंकार आणि गर्वामुळे, आणि स्वतःला फार मोठे समजून, शचीने मी घरात आले तेव्हा माझ्याकडे पाहिलेही नाही, ना कुठली आदराची वागणूक दिली.
स्त्रीत्वादगुरुचित्ताहं स्वभर्तृश्लाघनापरा । ततः कृतवती शक्र भवता सह विग्रहम् ॥ ५,३०.
मी स्त्री असल्याने मन अस्थिर होते आणि आपल्या पतीचे कौतुक करण्यात गुंतले होते; म्हणूनच, इंद्रा, मी तुझ्याशी आणि त्याच्यासोबत वाद केला.
तदलं पारिजातेन परस्वेन हृतेन मे । रूपेण गर्विता सा तु भर्त्रा का स्त्री न गर्विता ॥ ५,३०.
म्हणून, दुसऱ्याने घेतलेल्या या पारिजाताचा आता काही उपयोग नाही. ती आपल्या सौंदर्यावर गर्व करते, पण कोणती स्त्री आपल्या पतीवर गर्व करत नाही?
श्रीपराशर उवाच इत्युक्तो वै निववृते देवराजस्तया द्विज । प्राह चैनामलं चण्डि सख्युः खेदोक्तिविस्तरैः ॥ ५,३०.
श्रीपराशर म्हणाले: तिच्या या शब्दांनी देवराज मागे वळला, हे द्विजा, आणि तिला म्हणाला, 'चंडिके, पुरे झाले तुझ्या मैत्रिणीवर केलेल्या या तक्रारी.'
इन्द्र उवाच न चापि सर्गसंहारस्थितिकर्ताखिलस्य यः । जितस्य तेन मे व्रीडा जायते विश्वरूपिणा ॥ ५,३०.
इंद्र म्हणाला: जो सर्व सृष्टीचा निर्माणकर्ता, संहारकर्ता आणि पालनकर्ता आहे, त्या विश्वरूपाने मला जिंकले म्हणून मला लाज वाटत नाही.
यस्माज्जगत्सकलमेतदनादिमध्याद्यस्मिन्यतश्च न भविष्यति सर्वभूतात् । तेनोद्भवप्रलयपालनकारणेन व्रीडा कथं भवति देवि निराकृतस्य ॥ ५,३०.
हे देवी, हे संपूर्ण जग ज्याच्यापासून आरंभ, मध्य आणि अंत नसलेले आहे, आणि ज्याच्याशिवाय काहीच अस्तित्वात येणार नाही, जो सृष्टी, प्रलय आणि पालनाचा कारण आहे, त्याने मला जिंकले म्हणून मला कशी लाज वाटेल?
सकलभुवनसूतिर्मूर्तिरल्पाल्पसूक्ष्माविदितसकलवेद्यैर्ज्ञायते यस्य नान्यैः । तमजमकृतमीशं शाश्वतं स्वेच्छयैनं जगदुपकृतिमर्त्यं को विजेतुं समर्थः ॥ ५,३०.
ज्याची मूर्ती सर्व भुवनांची उत्पत्ती आहे, जो अगदी सूक्ष्म आणि सर्वज्ञ आहे, पण इतर कोणालाही ज्ञात नाही, तो अजन्मा, अकर्ता, शाश्वत ईश्वर, स्वतःच्या इच्छेने जगाचे कल्याण करणारा — अशा त्याला कोण माणूस जिंकू शकतो?
संस्तुतो भगवानित्थं देवराजेन केशवः । प्रहंस्य भावगम्भीरमुवाचेदं द्रिजोत्तम ।। ५-३१-
देवराजाने अशी स्तुती केल्यावर, केशवाने हसत आणि गंभीर भावनेने, हे द्विजोत्तमा, पुढील शब्द सांगितले.
देवराजो भवानिन्द्रो वयं मर्त्त्या जगत्पते ! क्षन्तव्यं भवता चदमपराधकृत मम ।। ५-३१-
देवराजा, आपण इंद्र आहात; आम्ही मर्त्य आहोत, हे जगनाथा! मी काही अपराध केला असेल तर तो आपण मला माफ करावा.
पारिजाततरुश्वायं नीयतामुचितास्पदम । गृहीतोऽयं मया शक्र!सत्यावचनकारणात् ।। ५-३१-
हा पारिजातवृक्ष योग्य ठिकाणी नेण्यात यावा; मी तो फक्त सत्यवचन पाळण्यासाठी घेतला आहे, हे शक्र.
वज्रञ्चेदं गृहाण त्वं यत्त्वया प्रहितं मयि । तवैवैतत् प्रहरणां शक्र!वैरिविदारणम् ।। ५-३१-
हे वज्र पुन्हा घे, हे इंद्रा! हे तुझंच शस्त्र आहे, शत्रूंचा नाश करण्यासाठीच दिलं होतंस.
विमोहयसि मामीश!मर्त्त्योऽहमिति किं वदन् । जानीमस्त्वां भगवतो न तु सूक्ष्मविदो वयम् ।। ५-३१-
हे प्रभो! 'मी मर्त्य आहे' असं सांगून तू मला का गोंधळवतोस? आम्ही तुला भगवंत म्हणून ओळखतो, जरी तुझं सूक्ष्म स्वरूप आम्हाला समजत नाही.
योऽसि सोऽसि जगत्त्रण!प्रवृत्तौ नाथ!संस्थितः । जगतः शल्यनिष्कर्षं करोष्यसुरसूदन ।। ५-३१-
जगाचा रक्षण करणारा, तू जसा आहेस तसाच आहेस, सृष्टीच्या आरंभी स्थिर आहेस, आणि असुरांचा नाश करून जगातील दुःख दूर करतोस.
नीयतां पारिजातोऽयं कृष्ण!द्रारवतीं पुरीम् । मर्त्त्यलोके त्वया त्यक्ते नायं संस्थास्यते भुवि ।। ५-३१-
हा पारिजात वृक्ष द्वारकेला ने, कृष्णा! तू पृथ्वीवरून निघून गेल्यावर हा इथे राहणार नाही.
तथेत्युक्त्वा च देवेन्द्रमाजगाम भुवं हरिः । प्रसक्तैः सिद्ध-गन्धर्व्वैः स्तूयमानस्तथषिंभिः ।। ५-३१-
'तसं होऊ द्या' असं देवेंद्राला सांगून, हरि पृथ्वीवर आला. सिद्ध, गंधर्व आणि सिंह त्याचं स्तुती करत होते.
ततः शङ्खमुपाध्माय द्रारकोपरि संस्थितः । हर्षमुत्पादयामास द्रारकावासिनां द्रिज ।। ५-३१-
मग द्वारकेच्या वर उभा राहून त्याने शंख फुंकला, आणि द्वारकेच्या रहिवाशांमध्ये आनंद पसरला.
अवतीर्य्यथ गरुड़ात् सत्यभामासहायवान् । निष्कुटे स्थापयामास पारिजातं महातरुम ।। ५-३१-
गरुडावरून खाली उतरून, सत्यभामा सोबत, त्याने मोठा पारिजात वृक्ष अंगणात लावला.
यमभ्येत्य जनः सर्व्वो जातिं स्मरति पौर्व्विकीम् । वास्यते सादराः सर्व्वे देहबन्धानमानुषान् । ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्व्वन्तो सुखदर्शनम् ।। ५-३१-
जो कोणी त्या झाडाजवळ गेला, त्याला आपली मागची जन्म आठवली; सर्व मानव शरीरात असलेले लोक आदराने जमले आणि आनंदाने त्या झाडाकडे पाहू लागले.
ततस्ते सादराः सर्व्वे देहबन्धानमानुषान् । ददृशुः पादपे तस्मिन् कुर्व्वन्तो मुखदर्शनम् ।। ५-३१-
मग सर्व मानव शरीरात असलेले लोक आदराने त्या झाडाजवळ आले आणि आनंदाने त्याचं दर्शन घेतलं.
किङ्करैः समुपानीतं हस्त्यश्वादि ततो धनम । स्त्रियश्व कृष्णो जग्राह नरकस्य परिग्रहान् ।। ५-३१-
मग सेवकांनी हत्ती, घोडे आणि इतर संपत्ती आणली; कृष्णाने नरकासुराच्या स्त्रिया आणि सर्व वस्तू स्वीकारल्या.
ततः काले शुभे प्राप्त उपयेमे जनार्द्दनः । ताः कन्या नरकेणासन् सर्व्वतो याः समाह्टताः ।। ५-३१-
नंतर शुभ वेळ आल्यावर जनार्दनाने त्या कन्यांशी विवाह केला, ज्या नरकासुराने सर्वत्रून आणल्या होत्या.
एकस्मिन्नेव गोविन्दः काले तासां महामते! जग्राह विधिवत् पाणीन् पृथगूगेहेषु धर्म्मतः ।। ५-३१-
एकाच वेळी, हे महाबुद्धिमान, गोविंदाने प्रत्येक घरात, धर्माप्रमाणे, विधीपूर्वक सर्व कन्यांचे हात धरले.
षोड़शस्त्रीसहस्त्राणि शतमेकं तथाधिकम् । तावन्ति चक्र रूपाणि भगवान् मधुसूदनः ।। ५-३१-
सोळा हजार एकशे स्त्रिया — एवढ्या रूपांत भगवंत मधुसूदन प्रकट झाला.
एकैकश्येन ताः कन्या मेनिरे मधुसूदनम् । ममैव पाणिग्रहणं भगवान् कृतवानिति ।। ५-३१-
प्रत्येक कन्येला वाटलं की भगवंत मधुसूदनाने स्वतःच तिचा हात धरला.