सितदीर्घादिनिः शेषकल्पनापरिवर्जित । जन्मादिभिरसंस्पृष्ट स्वप्नादिपरिवर्जित ॥ ५,३०.
पांढरे, लांब वगैरे कल्पनांपासून मुक्त, जन्म आदींना न लागलेले, स्वप्नादी अवस्थांपासूनही दूर असलेले.
संध्यारात्रिरहो भूमिर्गगनं वायुरंबु च । हुताशनो मनो बुद्धिर्भूतादिस्त्वं तथाच्युत ॥ ५,३०.
तुम्हीच संध्या, रात्र, दिवस, पृथ्वी, आकाश, वारा, पाणी, अग्नी, मन, बुद्धी आणि पंचमहाभूत आहात, अच्युत.
सर्गस्थितिविनाशानां कर्ता कर्तृपतिर्भवान् । ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिरात्ममूर्तिभिरीश्वर ॥ ५,३०.
सृष्टी, स्थिती आणि संहार यांचे कर्ते, कर्त्यांचे स्वामी तुम्हीच आहात. ब्रह्मा, विष्णु, शिव या आपल्या मूर्तींनी तुम्हीच सर्वांचे ईश्वर आहात.
देवा दैत्यास्तथा यक्षा राक्षसाः सिद्धपन्नगाः । कूष्माण्डाश्च पिशाचाश्च गन्धर्वा मनुजास्तथा ॥ ५,३०.
देव, दैत्य, यक्ष, राक्षस, सिद्ध, नाग, कूष्मांड, पिशाच, गंधर्व आणि माणसे —
पशवश्च मृगाश्चैव पतङ्गाश्च सरीसृपाः । वृक्षगुल्मलताबह्व्यःसमस्तास्तृणजातयः ॥ ५,३०.
गायी, रानटी जनावरे, पक्षी, सरपटणारे प्राणी, असंख्य झाडे, झुडपे, वेल, आणि सर्व प्रकारची गवतांची पिके—
स्थूला मध्यास्तथा सूक्ष्माःसूक्ष्मात्सूक्ष्मतराश्च ये । देहभेदा भवान् सर्वे ये केचित्पुर्गलाश्रयाः ॥ ५,३०.
मोठी, मध्यम आणि लहान अशी सर्व शरीरं, अगदी अत्यंत सूक्ष्म असलेलीही, ज्या ज्या रूपांत जीव वास करतो—
माया तवेयमज्ञातपरमार्थातिमोहिनी । अनात्मन्यात्मविज्ञानं यया मूढो निरुद्ध्यते ॥ ५,३०.
ही तुझी माया आहे, जी खरी ओळख न झाल्यामुळे फार मोठा भ्रम निर्माण करते; तिच्यामुळे अज्ञानी माणूस आत्मा नसताना तिथे आत्मा आहे असं समजतो आणि गुंतून राहतो.
अस्वे स्वमिति भावोत्र यत्पुंसामुपजायते । अहं ममेति भावो यत्प्रायेणैवाभिजायते । संसारमातुर्मायायास्तवैतन्नाथ चेष्टितम् ॥ ५,३०.
माणसांच्या मनात 'हे माझं आहे' असा भाव जेव्हा आपलं नसतानाही निर्माण होतो, आणि 'मी' व 'माझं' असा भाव वारंवार येतो—हे सर्व संसाराच्या मायेला, हे प्रभो, तुझ्या इच्छेने घडतं.
यैः स्वधर्मपरैर्नाथ नरैराराधितो भवान् । ते तरन्त्यखिलामेतां मायामात्मविमुक्तये ॥ ५,३०.
हे प्रभो, जे लोक आपापल्या कर्तव्याशी निष्ठा ठेवून तुला भक्तीने पूजतात, ते हे सगळं मायाजाल ओलांडून स्वतःच्या मुक्तीकडे जातात.
ब्रह्माद्याःसकला देवा मनुष्याः पशवस्तथा । विष्णुमाया महावर्तमोहान्धतमसावृताः ॥ ५,३०.
ब्रह्मादि सर्व देव, माणसं आणि जनावरेही, हे सर्व विष्णूच्या मायेमुळे निर्माण झालेल्या मोठ्या भ्रमाच्या अंधाराने वेढले गेले आहेत.
आराध्य त्वामभीप्संते कामानात्मभवक्षयम् । यदेते पुरुषा माया सैवेयं भगवंस्तव ॥ ५,३०.
तुझी पूजा करून लोक आपापल्या इच्छा पूर्ण व्हाव्यात आणि दुःख नष्ट व्हावं असं मागतात; पण हे भगवंत, हे सुद्धा तुझीच माया आहे.
मया त्वं पुत्रकामिन्या वैरिपक्षजयाय च । आराधितो न मोक्षाय मायाविलसितं हि तत् ॥ ५,३०.
मी सुद्धा तुला मुलासाठी आणि शत्रूंवर विजय मिळवण्यासाठी पूजलं, मुक्तीसाठी नाही; हीच मायेची करामत आहे.
कौपीनाच्छादनप्राया वाञ्छा कल्पद्रुमादपि । जायते यदपुण्यानां सोपराधः स्वदोषजः ॥ ५,३०.
अयोग्य माणसाच्या मनात जर फक्त एक लंगोटी मिळावी अशी इच्छा आली, तरी ती कल्पवृक्षाच्या इच्छेपेक्षा मोठी ठरते, कारण ती त्यांच्या स्वतःच्या दोषामुळे आणि अपराधामुळे निर्माण होते.
तत्प्रसीदाखिलजगन्मायामोहकराव्यय । अज्ञानं ज्ञानसद्भावभूतं भूतेश नाशय ॥ ५,३०.
म्हणून, हे अखिल जगाला मायेचा भ्रम दाखवणाऱ्या अविनाशी, कृपा कर. हे भूतांचे स्वामी, ज्ञानाचा प्रकाश असलेलं अज्ञान नष्ट कर.
नमस्ते चक्रहस्ताय शार्ङ्गहस्ताय ते नमः । नन्दहस्ताय ते विष्णो शङ्खहस्ताय ते नमः ॥ ५,३०.
चक्र हातात धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार; शार्ङ्ग धनुष्य धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार; नंद गदा आणि शंख हातात असलेल्या विष्णू, तुला नमस्कार.
एतत्पश्यामि ते रूपं स्थूलचिह्नोपलक्षितम् । न जानामि परं यत्ते प्रसीद परमेश्वर ॥ ५,३०.
मी तुझं हे रूप पाहतोय, जे बाह्य चिन्हांनी ओळखता येतं; पण तुझं खरं, श्रेष्ठ रूप मला माहीत नाही—हे परमेश्वरा, कृपा कर.
श्रीपराशर उवाच अदित्यैवं स्तुतो विष्णुः प्रहस्याह सुरारणिम् । माता देवि त्वमस्माकं प्रसीद वरदा भव ॥ ५,३०.
श्री पराशर म्हणाले: अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, सूर्यासारखा तेजस्वी विष्णू हसून देवांची आई असलेल्या देवीला म्हणाले—'हे देवी, तू आमची आई आहेस; कृपा कर आणि वर दे.'
अदिदिरुवाच एवमस्तु यथेच्छा ते त्वमशेषैः सुरासुरैः । अजेयः पुरुषव्याघ्र सर्त्यलोके भविष्यसि ॥ ५,३०.
अदिती म्हणाली: 'तसं होवो, जसं तुला हवं आहे. सर्व देव आणि दैत्य यांच्या दृष्टीने, हे पुरुषसिंहा, सत्यलोकात तू अजिंक्य राहशील.'
श्रीपराशर उवाच ततः कृष्णस्य पत्नी च शक्रेण सहितादितिम् । सत्यभामा प्रणम्याह प्रसीदेति पुनः पुनः ॥ ५,३०.
श्री पराशर म्हणाले: त्यानंतर कृष्णाची पत्नी सत्यभामा, इंद्रासह अदितीला वंदन करून वारंवार तिच्या कृपेची विनंती करू लागली.
अदितिरुवाच मत्प्रसादान्न ते सुभ्रु जरा वैरूप्यमेव वा । भविष्यत्यनवद्याङ्गि सुस्थिरं नवयौवनम् ॥ ५,३०.
अदिती म्हणाली: 'माझ्या कृपेने, हे सुंदर अंग असणाऱ्या, तुला कधीच म्हातारपण किंवा कुरूपता येणार नाही; तुझं रूप नेहमीच ताजंतवानं आणि स्थिर राहील.'
श्रीपराशर उवाच अदित्या तु कृतानुज्ञो देवराजो जनार्दनम् । यथावत्पूजयामास बहुमानपुरःसरम् ॥ ५,३०.
श्री पराशर म्हणाले: अदितीची परवानगी मिळाल्यावर, देवांचा राजा, जनार्दनाची योग्य त्या सन्मानाने आणि मोठ्या आदराने पूजा करू लागला.
शची च सत्यभामायै पारिजातस्य पुष्पकम् । न ददौ मानुषीं मत्वा स्वयं पुष्पैरलङ्कृता ॥ ५,३०.
आणि शचीने, सत्यभामा ही माणूस आहे असं समजून, तिला पारिजाताचं फूल दिलं नाही, तर स्वतःच त्या फुलांनी सजली.
ततो ददर्श कृष्णोऽपि सत्यभामासहायवान् । दवोद्यानानि हृद्यानि नन्दनादीनि सत्तम ॥ ५,३०.
त्यावेळी कृष्णाने सत्यभामेसोबत नंदन वगैरे सुंदर स्वर्गीय बागा पाहिल्या.
ददर्श च सुगन्धाढ्यं मञ्जरीपुञ्जधारिणम् । नित्याह्लादकरं ताम्रबालपल्लवशोभितम् ॥ ५,३०.
त्याने सुगंधाने भरलेला, फुलांच्या घड्यांनी डवरलेला, नेहमी आनंद देणारा आणि तांबड्या कोवळ्या पानांनी शोभणारा पारिजात वृक्ष पाहिला.
मथ्यमानेऽमृते जातं जातरूपोपमत्वचम् । पारिजातं जगन्नाथः केशवः केशिसूदनः ॥ ५,३०.
जगाचा स्वामी, केशव, केशीचा वध करणारा कृष्ण, अमृत मंथनात जन्मलेला आणि सोन्यासारखा चमकणारा पारिजात वृक्ष पाहत होता.
तुतोष परमप्रीत्या तरुराजमनुत्तमम् । तं दृष्ट्वा प्राह गोविन्दं सत्यभामा द्विजोत्तम । कस्मान्न द्वारकामेष नीयते कृष्ण पादपः ॥ ५,३०.
तो अनुपम वृक्ष पाहून सत्यभामा अत्यंत आनंदली आणि गोविंदाला म्हणाली, 'कृष्णा, हा वृक्ष द्वारकेत का आणला जात नाही?'
यदि चेत्त्वद्वचः सत्यं त्वमत्यर्थं प्रियेति मे । मद्गेहनिष्कुटार्थाय तदयं नीयतां तरुः ॥ ५,३०.
'जर तुझे शब्द खरे असतील आणि तू मला खरोखरच एवढा प्रिय असशील, तर माझ्या अंगणाच्या शोभेसाठी हा वृक्ष इथे आण.'
न मे जांबवती तादृगभीष्टा न च रुक्मिणी । सत्ये यथा त्वमित्युक्तं त्वया कृष्णासकृत्प्रियम् ॥ ५,३०.
'जांबवती किंवा रुक्मिणी तुला माझ्यासारख्या प्रिय नाहीत, असं तू नेहमी प्रेमाने सांगितलंस.'
सत्यं तद्यदि गोविन्द नोपचारकृतं मम । तदस्तु पारिजातोऽयं मम गेहविभूषणम् ॥ ५,३०.
'हे गोविंदा, जर ते खरंच असेल आणि केवळ औपचारिकतेपोटी नसेल, तर हा पारिजात माझ्या घराची शोभा होऊ दे.'
बिभ्रती पारिजातस्य केशपक्षेण मञ्जरीम् । सपत्नीनामहं मध्ये शोभेयमिति कामये ॥ ५,३०.
'पारिजाताच्या फुलांचा गजरा केसात माळून मी माझ्या इतर सहपत्नींपेक्षा उठून दिसावं, अशी माझी इच्छा आहे.'