रुक्मिणी चावदत् प्रेमूणा प्रम्णा साश्रुदृष्टिरनिन्दिता । धन्यायाः खल्वयं पुत्रो वर्त्तते नवयौवने ।। ५-२७-
रुक्मिणी, निर्मळ आणि निष्पाप, प्रेमाने आणि अश्रूंनी डोळे भरून म्हणाली, "माझा हा पुत्र, धन्य आहे, आणि आता तारुण्याच्या उंबरठ्यावर उभा आहे."
अस्मिन् वयसि पुत्रो मे प्रद्यु म्रो यदि जीवति । सभाग्या जननी वतूस! त्वया कापि विभूषिता ।। ५-२७-
या वयात माझा पुत्र प्रद्युम्न जिवंत असेल, तर त्याची आई खरोखरच भाग्यवान आहे, कारण तुझ्यासारख्या युवकामुळे ती शोभून दिसते.
अथवा यादृशः स्नेहो मम यादृगू वपुस्तव । हरेरपत्यं सुव्यक्त भवान् वत्स!भविष्यति ।। ५-२७-
किंवा, माझे तुझ्यावरचे प्रेम जसे खोल आहे आणि तुझे रूप माझ्यासारखेच आहे, त्यामुळे हे स्पष्ट आहे, बाळा, की तू हरिचा पुत्र आहेस.
एतिस्मिन्नन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः । अन्तः पुरचरीं देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षयन् ।। ५-२७-
तेवढ्यात नारद कृष्णासोबत आला आणि अंतःपुरात वावरणाऱ्या रुक्मिणीला आनंदाने संबोधले.
एश ते तनयः सुभ्रु! हत्वा शम्बरमागतः । ह्टतो येनाभवद् बालो भवत्याः सूतिकागृहात् ।। ५-२७-
"सुंदर भुवया असलेल्या स्त्री, हा तुझा पुत्र आहे, ज्याने शंबराचा वध करून परतला आहे; लहानपणी तुझ्या सुतिकागृहातून त्याला नेले गेले होते."
इयं मायावती भार्य्या तनयस्यास्य ते सती । शम्बरस्य न भार्य्येयं श्रूयतामत्र कारणम् ।। ५-२७-
ही मायावती तुझ्या पुत्राची पतिव्रता पत्नी आहे; ती शंबराची पत्नी नाही. यामागचं कारण ऐक.
मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायाणा । शम्बरं मोहयामास मायारूपेण रूपिणी ।। ५-२७-
मन्मथाचा नाश झाल्यावर, त्याच्या पुनर्जन्मासाठी समर्पित असलेली ती रुपवती स्त्री, मायारुप धारण करून शंबराला मोहात पाडली.
व्यवायाद्यु पभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् । दर्शयामास दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा ।। ५-२७-
विलास आणि भोगात तिने दैत्याला आपले सुंदर मायिक रूप दाखवले; ही मदिर डोळ्यांची स्त्री तीच आहे.
कामोऽवतीर्णः पुत्रस्ते तस्येयं दयिता रतिः । विशङ्का नात्र कर्त्तव्या स्नुषेयं तव शोभना ।। ५-२७-
तुझा पुत्र म्हणजे कामाचा अवतार आहे आणि ही प्रिय रती त्याची पत्नी आहे. काहीही शंका बाळगू नकोस; ही शोभिवंत स्त्री तुझी सून आहे.
ततो हर्षसमाविष्टा रुक्मिणी केशवस्तथा । नगरी च समस्ता सा साधु साध्वित्यभाषत ।। ५-२७-
मग रुक्मिणी आणि केशव दोघेही आनंदाने भरून गेले, आणि संपूर्ण नगरीतून 'छान! छान!' असा आनंदाचा गजर झाला.
चिरं नष्टेन पुत्रेण संयुक्तां प्रेक्ष्य रुक्मिणीम् । अवाप विस्मयं सर्व्वो द्रारवत्यां जनस्तदा ।। ५-२७-
दिवसेंदिवस हरवलेल्या पुत्राशी रुक्मिणीचे पुन्हा एकत्र येणे पाहून द्वारकेतील सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले.
चारुदेष्णां सुदेष्णञ्च चारुदेवञ्च वीर्य्यवान् । सुषेणं चारुगुप्तञ्च भद्रचारु तथापरम् ।। ५-२८-
चारुदेष्ण, सुदेष्ण, चारुदेव, बलवान सुसेन, चारुगुप्त आणि आणखी एक भद्रचारु.
चारुविन्दं सुचारुञ्च चारुञ्च बलिनां वरम् । रुक्मिण्यजनयत् पुत्रान् कन्यां चारुमतीं तथा ।। ५-२८-
रुक्मिणीने चारुविंद, सुचारू, चारू, आणि बलवान चारुवर्य हे पुत्र आणि चारुमती नावाची कन्या अशी संतती जन्माला घातली.
अन्याश्व भार्य्याः कृष्णस्य बभूवुः स्प्त शोभनाः । कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्रजिती तथा ।। ५-२८-
कृष्णाच्या इतरही सात तेजस्वी पत्नी होत्या — कालिंदी, मित्रविंदा, सत्याजिताची कन्या सत्य आणि इतर.
देवी जाम्बवती चापि रोहिणी कामरूपिणी । मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलभण्डना ।। ५-२८-
त्यात देवी जांबवती, इच्छेनुसार रूप बदलणारी रोहिणी, मद्रराजाची कन्या, सुशीला आणि शीलभंडना या होत्या.
सात्राजिती सत्यभीमा लक्ष्णा चारुहासिनी । षोड़शासन सहस्त्राणि स्त्रीणामन्यानि चक्रिणः ।। ५-२८-
सत्राजिताची कन्या सत्यभामा, सुंदर हास्य असलेली लक्ष्मणा आणि चक्रधारी कृष्णाच्या सोळा हजार इतर पत्नी होत्या.
प्रद्यु म्रोऽपि महावीर्य्यो रुक्मिणस्तनयां शुभाम् । स्वयंवरस्थां जग्राह सा च तं तनय हरेः ।। ५-२८-
महान शौर्य असलेल्या प्रद्युम्नाने स्वयंवरात रुक्मीच्या शुभ कन्येला पत्नी म्हणून निवडले; तिनेही त्याला हरिचा पुत्र दिला.
यस्यामस्याभवत् पुत्रो महाबलपराक्रमः । अनिरुद्धो रणो क्रे द्धो वीर्य्योदधिररिन्दमः ।। ५-२८-
तिच्या पोटी महाबलवान, पराक्रमी, शत्रूंना जिंकणारा आणि शौर्याचा सागर असा अनिरुद्ध नावाचा मुलगा झाला.
तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयामास केशवः । दौहित्राय ददौ रुक्मी तां स्पर्द्धन्नपि शौरिणा ।। ५-२८-
त्याच्यासाठी केशवाने रुक्मीच्या नातीसाठी मागणी घातली; शौरिकडून स्पर्धा असूनही रुक्मीने ती आपल्या मुलीच्या मुलाला दिली.
तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह । रुक्मिणो नगरं जग्मुर्नाम्रा भोजकटं द्रिज ।। ५-२८-
त्या विवाहासाठी राम आणि इतर यादव, हरिसह, रुक्मीच्या भोजकट नावाच्या नगरीत गेले, हे ब्राह्मण.
विवाहे तत्र निवृत्ते प्राद्यूम्नेः सुमहात्मनः । कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणां वाक्यमब्रु वन् ।। ५-२८-
महात्मा प्रद्युम्नाचा विवाह संपल्यावर, कलिंगराज प्रमुख असलेल्या राजांनी रुक्मीला विचारले.
अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत् । न जयामो बलं कस्मादू द्यूतेनैनं महाद्युते ।। ५-२८-
'हलायुधाला फासे खेळता येत नाहीत आणि त्याला त्याची मोठी हौस आहे; मग आपण या मोठ्या जुगारात त्याला का हरवू नये?'
तथेति तानाह नृपान् रुक्मी बलसमन्वितः । सभायां सह रामेण चक्र द्रू तञ्च वै तदा ।। ५-२८-
'ठीक आहे,' असे बलसम्पन्न रुक्मीने त्या राजांना सांगितले; मग रामासोबत सभेत फासे खेळायला सुरुवात केली.
सहस्त्रमेकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः । द्रितीयेऽपि पणे चान्यत् सहस्त्र रुक्मिणा जितम् ।। ५-२८-
पहिल्या पैजेत रुक्मीने बलरामाला हजार सुवर्णमुद्रांमध्ये हरवले; दुसऱ्या पैजेतही रुक्मीने पुन्हा हजार जिंकले.
ततो दश सहस्त्राणि निष्काणां पणमाददे । बलभद्रोऽजयत्तानि रुक्मी द्यूतविदां वरः ।। ५-२८-
मग दहा हजार सुवर्णमुद्रांची पैज लावली असता, बलभद्राने त्या जिंकल्या, जरी रुक्मी फासे खेळणाऱ्यांत श्रेष्ठ होता.
ततो जहास खनवत् कलिङ्गाधिपतिर्द्रिज! दन्तान् विदर्शयन् मूढ़ो रुक्मी चाह मदोद्धतः ।। ५-२८-
तेव्हा, हे ब्राह्मण, मूर्ख कलिंगराज मोठ्याने हसला आणि आपले दात दाखवू लागला; मदाने गर्वित रुक्मी बोलू लागला.
ग्रविज्ञोऽयं मया द्यूते बलदेवः पराजितः । मुधैवाक्षावलेपान्धो यः स्वं मेनेऽक्षकाविदम् ।। ५-२८-
'हा बलराम फासे खेळण्यात पटाईत असूनही मी त्याला हरवले; फास्यांचा गर्व डोक्यात असल्याने त्याने स्वतःला मोठा समजले.'
दृष्टा कलिङ्गराजं तं प्रकाशदशनाननम् । रुक्मिणञ्चपि दुव्वक्यिं कोपं चक्र हलायुधः ।। ५-२८-
कलिंगराज मोठ्या तोंडाने दात दाखवत असल्याचे आणि रुक्मीचे कठोर बोल ऐकून हलायुधाला राग आला.
ग्लहं जग्राह रुक्मी च तदर्थेऽक्षानपातयत् ।। ५-२८-
रुक्मीने फासे उचलून ते टाकले.
अजयद् बलदेवस्तं प्राहोच्चैस्तं जितं मया । मयेति रुक्मी प्राहोच्चैरलीकोक्तेरलं बल ।। ५-२८-
बलरामाने त्याला हरवले आणि मोठ्याने सांगितले, 'मी जिंकलो!' रुक्मीनेही ओरडून, 'मीच जिंकलो!' असे म्हणत बलरामाला विरोध केला.