नारदेनैवमुक्ता सा पालयामास तं शिशुम् । बाल्यादेवातिरागेण रूपातिशयमोहिता ।। ५-२७-
नारदांनी सांगितल्याप्रमाणे तिने त्या मुलाचे संगोपन केले. बालपणापासूनच त्याच्या अद्वितीय सौंदर्यामुळे ती त्याच्यावर मोहून गेली.
स यदा यौवनाभोग-भूषितोऽभून्महामते! साभिलाषा तदा साति बभूव गजगामिनी ।। ५-२७-
हे महाबुद्धी, जेव्हा तो युवकाच्या वयात पोहोचला, तेव्हा हत्तीच्या चालीसारखी चालणारी ती स्त्री त्याच्यावर प्रेमाने भरून गेली.
मायावती ददौ तस्म मायाः सर्व्वा महामुन ! प्रद्यु म्रायातिरागान्धा तन्नयस्तह्टदयेक्षणा ।। ५-२७-
मायावती प्रद्युम्नावर प्रचंड प्रेमाने अंध झाली आणि तिने तिच्या सर्व मायावी विद्या त्याला शिकवल्या, तिचे डोळे फक्त त्याच्यावरच खिळले होते.
प्रसज्जन्तीन्तु तामाह स कार्ष्णिः कमलेक्षणाम् । मातृभावमपाहाय किमेवं वर्त्तसेऽन्यथा ।। ५-२७-
ती त्याच्याशी अधिक जुळली असता, कृष्णपुत्र कमळासारख्या डोळ्यांनी म्हणाला, 'आईसारखा भाव सोडून तू असे का वागतेस?'
सा चास्मै कथयामास न पुत्रस्त्वं ममेति वै । तनयं त्वामयं विष्णोह्ट तवान् कालशम्बरः ।। ५-२७-
ती त्याला म्हणाली, "तू माझा मुलगा नाहीस; तू विष्णूचा पुत्र आहेस. हा काळशंबर तुझा शत्रू आहे."
क्षिप्तः समुद्र मत्स्यस्य सम्प्राप्तो जठरान्मया । सा तु रोदिति ते माता कान्ताद्याप्यतिवत्सला ।। ५-२७-
तुला समुद्रात टाकले गेले, एक मासा तुला गिळला आणि मग मी तुला शोधून काढले. तरीसुद्धा तुझी आई, जी नेहमीच तुझ्यावर प्रेम करते, अजूनही तुझ्यासाठी रडत आहे.
इत्युक्तः शम्बरं युद्धे प्रद्यु म्रः स समाह्वयत् । क्रोधाकुलीकृतमना युयुधे च महाबलः ।। ५-२७-
हे ऐकून प्रद्युम्नाने शंबराला युद्धासाठी आव्हान दिले; रागाने त्याचे मन भरून गेले होते आणि त्याने मोठ्या ताकदीने लढाई केली.
हत्वा सैन्यमशेषन्तु तस्य दैत्यस्य माधविः । सप्त माया व्यतिक्रम्य मायां प्रयुयुजेऽशष्टमीम् ।। ५-२७-
त्या दैत्याच्या सर्व सैन्याचा नाश करून माधवाने सात माया जिंकल्या आणि आठवी माया वापरली.
तया जघान तं दैत्यं मायया कालशम्बरम् । उत्पत्य च तया सार्द्धमाजगाम पितुर्गृहम् ।। ५-२७-
त्या मायेमुळे त्याने काळशंबर दैत्याचा वध केला आणि मग तिच्यासोबत वडिलांच्या घरी गेला.
अन्तः परे निपतितं मायावत्या समन्वितम् । तं दृष्ट्वा कृष्णसंकल्पा बभूवुः कृष्णयोषितः ।। ५-२७-
मायावतीसोबत अंतःपुरात आलेला तो पाहून कृष्णाच्या स्त्रियांना कृष्णासारखीच भावना मनात दाटून आली.
रुक्मिणी चावदत् प्रेमूणा प्रम्णा साश्रुदृष्टिरनिन्दिता । धन्यायाः खल्वयं पुत्रो वर्त्तते नवयौवने ।। ५-२७-
रुक्मिणी, निर्मळ आणि निष्पाप, प्रेमाने आणि अश्रूंनी डोळे भरून म्हणाली, "माझा हा पुत्र, धन्य आहे, आणि आता तारुण्याच्या उंबरठ्यावर उभा आहे."
अस्मिन् वयसि पुत्रो मे प्रद्यु म्रो यदि जीवति । सभाग्या जननी वतूस! त्वया कापि विभूषिता ।। ५-२७-
या वयात माझा पुत्र प्रद्युम्न जिवंत असेल, तर त्याची आई खरोखरच भाग्यवान आहे, कारण तुझ्यासारख्या युवकामुळे ती शोभून दिसते.
अथवा यादृशः स्नेहो मम यादृगू वपुस्तव । हरेरपत्यं सुव्यक्त भवान् वत्स!भविष्यति ।। ५-२७-
किंवा, माझे तुझ्यावरचे प्रेम जसे खोल आहे आणि तुझे रूप माझ्यासारखेच आहे, त्यामुळे हे स्पष्ट आहे, बाळा, की तू हरिचा पुत्र आहेस.
एतिस्मिन्नन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः । अन्तः पुरचरीं देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षयन् ।। ५-२७-
तेवढ्यात नारद कृष्णासोबत आला आणि अंतःपुरात वावरणाऱ्या रुक्मिणीला आनंदाने संबोधले.
एश ते तनयः सुभ्रु! हत्वा शम्बरमागतः । ह्टतो येनाभवद् बालो भवत्याः सूतिकागृहात् ।। ५-२७-
"सुंदर भुवया असलेल्या स्त्री, हा तुझा पुत्र आहे, ज्याने शंबराचा वध करून परतला आहे; लहानपणी तुझ्या सुतिकागृहातून त्याला नेले गेले होते."
इयं मायावती भार्य्या तनयस्यास्य ते सती । शम्बरस्य न भार्य्येयं श्रूयतामत्र कारणम् ।। ५-२७-
ही मायावती तुझ्या पुत्राची पतिव्रता पत्नी आहे; ती शंबराची पत्नी नाही. यामागचं कारण ऐक.
मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायाणा । शम्बरं मोहयामास मायारूपेण रूपिणी ।। ५-२७-
मन्मथाचा नाश झाल्यावर, त्याच्या पुनर्जन्मासाठी समर्पित असलेली ती रुपवती स्त्री, मायारुप धारण करून शंबराला मोहात पाडली.
व्यवायाद्यु पभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् । दर्शयामास दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा ।। ५-२७-
विलास आणि भोगात तिने दैत्याला आपले सुंदर मायिक रूप दाखवले; ही मदिर डोळ्यांची स्त्री तीच आहे.
कामोऽवतीर्णः पुत्रस्ते तस्येयं दयिता रतिः । विशङ्का नात्र कर्त्तव्या स्नुषेयं तव शोभना ।। ५-२७-
तुझा पुत्र म्हणजे कामाचा अवतार आहे आणि ही प्रिय रती त्याची पत्नी आहे. काहीही शंका बाळगू नकोस; ही शोभिवंत स्त्री तुझी सून आहे.
ततो हर्षसमाविष्टा रुक्मिणी केशवस्तथा । नगरी च समस्ता सा साधु साध्वित्यभाषत ।। ५-२७-
मग रुक्मिणी आणि केशव दोघेही आनंदाने भरून गेले, आणि संपूर्ण नगरीतून 'छान! छान!' असा आनंदाचा गजर झाला.
चिरं नष्टेन पुत्रेण संयुक्तां प्रेक्ष्य रुक्मिणीम् । अवाप विस्मयं सर्व्वो द्रारवत्यां जनस्तदा ।। ५-२७-
दिवसेंदिवस हरवलेल्या पुत्राशी रुक्मिणीचे पुन्हा एकत्र येणे पाहून द्वारकेतील सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले.
चारुदेष्णां सुदेष्णञ्च चारुदेवञ्च वीर्य्यवान् । सुषेणं चारुगुप्तञ्च भद्रचारु तथापरम् ।। ५-२८-
चारुदेष्ण, सुदेष्ण, चारुदेव, बलवान सुसेन, चारुगुप्त आणि आणखी एक भद्रचारु.
चारुविन्दं सुचारुञ्च चारुञ्च बलिनां वरम् । रुक्मिण्यजनयत् पुत्रान् कन्यां चारुमतीं तथा ।। ५-२८-
रुक्मिणीने चारुविंद, सुचारू, चारू, आणि बलवान चारुवर्य हे पुत्र आणि चारुमती नावाची कन्या अशी संतती जन्माला घातली.
अन्याश्व भार्य्याः कृष्णस्य बभूवुः स्प्त शोभनाः । कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्रजिती तथा ।। ५-२८-
कृष्णाच्या इतरही सात तेजस्वी पत्नी होत्या — कालिंदी, मित्रविंदा, सत्याजिताची कन्या सत्य आणि इतर.
देवी जाम्बवती चापि रोहिणी कामरूपिणी । मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलभण्डना ।। ५-२८-
त्यात देवी जांबवती, इच्छेनुसार रूप बदलणारी रोहिणी, मद्रराजाची कन्या, सुशीला आणि शीलभंडना या होत्या.
सात्राजिती सत्यभीमा लक्ष्णा चारुहासिनी । षोड़शासन सहस्त्राणि स्त्रीणामन्यानि चक्रिणः ।। ५-२८-
सत्राजिताची कन्या सत्यभामा, सुंदर हास्य असलेली लक्ष्मणा आणि चक्रधारी कृष्णाच्या सोळा हजार इतर पत्नी होत्या.
प्रद्यु म्रोऽपि महावीर्य्यो रुक्मिणस्तनयां शुभाम् । स्वयंवरस्थां जग्राह सा च तं तनय हरेः ।। ५-२८-
महान शौर्य असलेल्या प्रद्युम्नाने स्वयंवरात रुक्मीच्या शुभ कन्येला पत्नी म्हणून निवडले; तिनेही त्याला हरिचा पुत्र दिला.
यस्यामस्याभवत् पुत्रो महाबलपराक्रमः । अनिरुद्धो रणो क्रे द्धो वीर्य्योदधिररिन्दमः ।। ५-२८-
तिच्या पोटी महाबलवान, पराक्रमी, शत्रूंना जिंकणारा आणि शौर्याचा सागर असा अनिरुद्ध नावाचा मुलगा झाला.
तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयामास केशवः । दौहित्राय ददौ रुक्मी तां स्पर्द्धन्नपि शौरिणा ।। ५-२८-
त्याच्यासाठी केशवाने रुक्मीच्या नातीसाठी मागणी घातली; शौरिकडून स्पर्धा असूनही रुक्मीने ती आपल्या मुलीच्या मुलाला दिली.
तस्या विवाहे रामाद्या यादवा हरिणा सह । रुक्मिणो नगरं जग्मुर्नाम्रा भोजकटं द्रिज ।। ५-२८-
त्या विवाहासाठी राम आणि इतर यादव, हरिसह, रुक्मीच्या भोजकट नावाच्या नगरीत गेले, हे ब्राह्मण.