कृष्णोपि घातयित्वारिमुपायेन हि तद्वलम् । जग्राह मथुरामेत्य हस्त्यश्वस्यन्दनोज्ज्वलम् ॥ ५,२४.
कृष्णानेही शत्रूंची सेना युक्तीने नष्ट केली आणि मग मथुरेत जाऊन तेजस्वी हत्ती, घोडे आणि रथ ताब्यात घेतले.
आनीय चोग्रसेनाय द्वारवत्वां न्यवेदयत् । पराभिभवनिः शङ्कं बभूव च यदोः कुलम् ॥ ५,२४.
ते सर्व उग्रसेनाजवळ नेऊन, द्वारकेत सादर केले; आणि यदुकुळाला आता कोणाचीही भीती राहिली नाही.
बलदेवोऽपि मैत्रेय प्रशान्ताखिलविग्रहः । ज्ञातिदर्शनसोत्कण्ठः प्रययौ नन्दगोकुलम् ॥ ५,२४.
मैत्रेय, बलरामाचे सर्व संघर्ष शांत झाले आणि आप्तजनांना भेटण्याची ओढ लागली, म्हणून तो नंदगोकुलात गेला.
ततो गोपाश्च गोप्यश्च यथा पूर्वममित्रजित् । तथैवाभ्यवदत्प्रम्णा बहुमानपुरःसरम् ॥ ५,२४.
मग गोप आणि गोपींनी, शत्रूवर विजय मिळवणाऱ्या, पूर्वीप्रमाणेच मोठ्या सन्मानाने त्याचे स्वागत केले.
स कैश्चित्संपरिष्वक्तः कांश्चिच्च परिषस्वजे । हास्यं चक्रे समं कैश्चिद्गोपैर्गोपीजनैस्तथा ॥ ५,२४.
त्याने काहींना मिठी मारली, काहींनी त्याला मिठी मारली; काही गोप आणि गोपींसोबत हास्यविनोद केला.
प्रियाण्यनेकान्यवदन् गोपास्तत्र हलायुधम् । गोप्यश्च प्रेमकुपिताः प्रोचुःसेर्ष्यमथापराः ॥ ५,२४.
तेथे गोपांनी बलरामाशी अनेक प्रेमळ बोलणे केले; गोपींनीही कधी प्रेमाने रागावून, तर कधी हेवा करत बोलले.
गोप्यः पप्रच्छुरपरा नागरीजनवल्लभम् । कच्चिदास्ते सुखं कृष्णश्चलप्रेमलवात्मकः ॥ ५,२४.
काही गोपींनी, नगरातील स्त्रियांचा प्रिय कृष्ण कसा आहे, तो सुखात आहे का, असा विचार केला; तो चंचल मनाचा आहे.
अस्मच्चेष्टामपहसन्न कच्चित्पुरयोषिताम् । सौभाग्यमान मधिकं करोति क्षणसौहृदः ॥ ५,२४.
तो आमच्या वागण्याची थट्टा करून, नगरातील स्त्रियांना जास्त भाग्य आणि मान देतो का, जरी त्याचे त्यांच्याशी मैत्री फक्त क्षणभराची असते?
कच्चित्स्मरति नः कृष्णो गीतानुगमनं कलम् । अप्यसौ मातरं द्रष्टु सकृदप्यागमिष्यति ॥ ५,२४.
कृष्णाला आमचे गाणे आणि नृत्य आठवते का? तो कधी एकदातरी आपल्या आईला भेटायला येईल का?
अथ वा किं तदालापैः क्रियन्तामपराः कथाः । यस्यास्मभिर्विना तेन विनास्माकं भविष्यति ॥ ५,२४.
पण असे बोलण्यात काय अर्थ? चला, दुसऱ्या गोष्टी बोलूया. जसे आपण त्याच्याविना आहोत, तसे तोही आपल्याविना राहील.
पिता माता तथा भ्राता भर्ता बन्धुजनश्च किम् । संत्यक्तस्तत्कृतेस्माभिरकृतज्ञध्वजो हि सः ॥ ५,२४.
वडील, आई, भाऊ, नवरा आणि इतर नातेवाईक — हे सगळे कोण? त्याच्या साठी आम्ही हे सगळे सोडून दिले, कारण तो उपकार विसरणारा आहे.
तथापि कच्चिदालापमिहागमनसंश्रयम् । करोति कृष्णो वक्तव्यं भवता राम नानृतम् ॥ ५,२४.
तरीसुद्धा, कृष्ण इकडे बोलतो का किंवा येण्याचा विचार करतो का? हे राम, तू आम्हाला खरं खरं सांग, खोटं बोलू नकोस.
दामोदरोऽसौ गोविन्दः पुरस्त्रीसक्तमानसः । अपेतप्रीतिरस्मासु दुर्दर्शः प्रतिभाति नः ॥ ५,२४.
तो दामोदर, गोविंद, ज्याचं मन नगरातील स्त्रियांमध्ये गुंतलं आहे, त्याला आमच्याबद्दल प्रेम राहिलं नाही आणि तो आता आमच्यासाठी अगदीच दुरावलेला वाटतो.
आमन्त्रितश्च कृष्णेति पुनर्दामोदरेति च । जहसुःसस्वरं गोप्यो हरिणा हृतचेतसः ॥ ५,२४.
गोपिका, ज्यांची मनं हरीने हरपून टाकली होती, त्यांनी 'कृष्णा' आणि मग 'दामोदर' म्हणून हाक मारली, त्यांच्या आवाजात भावनांचा ओलावा होता.
संदेशैः साममधुरैः प्रेमगर्भैरगर्वितैः । रामेणाश्वासिता गोप्यः कृष्णस्यातिमनोहरैः ॥ ५,२४.
रामाने दिलेले गोड, प्रेमळ आणि अहंकाररहित संदेश ऐकून गोपिका शांत झाल्या, कारण कृष्णाची वाणी फारच मनमोहक होती.
गोपैश्च पूर्ववद्रामः परिहासमनोहराः । कथाश्चकार रेमे च सह तैर्व्रजभूमिषु ॥ ५,२४.
राम पूर्वीसारखाच गवळ्यांबरोबर खेळकर आणि गोड गप्पा मारत आनंद घेत होता आणि त्यांच्यासोबत व्रजभूमीत रमून गेला.
वने विचरतस्तस्य सह गोपैर्महात्मनः । मानुषच्छद्मरूपस्य शेषस्य धरणीभृतः ।। ५-२५-
मानवाचा वेष घेऊन तो महान आत्मा, गवळ्यांसोबत वनात फिरत असताना, पृथ्वीला धारण करणारा शेषही त्याच्यासोबत होता.
निष्पादितोरुकाय्यस्य काय्यणोर्व्वीविचारिणः । उपभोगाथमत्यर्थ वरुणः प्राह वारुणीम् ।। ५-२५-
पृथ्वीवर फिरणाऱ्या त्या बलाढ्याचा आनंद व्हावा म्हणून वरुणाने वारुणीला बोलावलं.
अभीष्टा सर्व्वदा यस्य मदिरे त्व!महौजसः । अनन्तस्यौपभोगाय तस्य गच्छ मुदे शुभे ।। ५-२५-
हे बलशाली, तुला नेहमी मद्याची इच्छा असते, म्हणून शुभे, वारुणी, अनंताच्या आनंदासाठी जा आणि त्याला आनंद दे.
इत्युक्ता वारुणी तेन सन्निधानमथाकरोत् । वृन्दावनवनोतूपन्न-कदम्बतरुकोटरे ।। ५-२५-
वरुणाने असं सांगितल्यावर वारुणीने वृंदावनातील जंगलात उगवलेल्या कदंबाच्या झाडाच्या ढोलीत आपली उपस्थिती दाखवली.
विचरन् बलदेवोऽपि मदिरागन्धमुत्तमम् । आघ्राय मादरातर्षमवापाथ पुरातनम् ।। ५-२५-
बलराम वनात फिरताना, त्याने उत्तम मद्याचा सुगंध घेतला आणि उत्कटतेने आपली जुनी इच्छा पूर्ण केली.
ततः कदम्बात् सहसा मद्यधारां स लाङ्गली । पतन्तीं वीक्ष्य मंत्रेय !प्रययौ परमां मुदम् ।। ५-२५-
मग अचानक, नांगरधारी बलरामाने कदंबाच्या झाडातून मद्याची धार वाहताना पाहिली आणि, मैत्रेय, त्याला अत्यंत आनंद झाला.
पपौ च गोपगोपीभिः समवेतो मुदान्वितः । प्रगीयमानो ललितं गीतवाद्यविशारदैः ।। ५-२५-
तो गवळ्यांबरोबर आणि गोपिकांबरोबर एकत्र बसून आनंदाने मद्य प्यायला, आणि कुशल गायक व वादक गोड गाणी गात होते.
समन्तोतूपन्न-घर्म्माम्भः कणिकामौक्तिकोज्जवलः । आगच्छ यमुने! स्त्रतुमिच्चामीत्त्याह विह्वलः ।। ५-२५-
चहुबाजूंनी उष्णता आणि मोत्यासारख्या चमकणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांनी वेढलेला असताना, त्याने 'यमुने, ये! मला आंघोळ करायची आहे,' असं म्हणत मनात गोंधळलेला झाला.
तस्य वाचं नदी सा च मत्तोक्तामवमत्य वै । नाजगाम ततः क्रुद्धो हलं जग्राह लाङ्गली ।। ५-२५-
त्याच्या मद्यधुंद आज्ञेकडे नदीने दुर्लक्ष केलं आणि ती आली नाही; मग रागावून नांगरधारी बलरामाने आपला नांगर उचलला.
गृहीत्वा तां तटे तेन चकर्ष मदविह्वलः । पापे नायासि नायासि गम्यतामिच्छयात्मनः ।। ५-२५-
त्याने तिला पकडून मद्यधुंद अवस्थेत ओढत काठावर आणलं आणि म्हणाला, 'दुष्टे, येत नाहीस! मग जशी इच्छा असेल तशी जा!'
सा कृष्टा तेन सहसा गार्ग सन्त्यज्य निम्रगा । यत्रास्ते बलभद्रोऽसौ प्लावयामास तदूनम् ।। ५-२५-
गर्गा, त्याने अचानक ओढल्यावर, नदीने आपला वळणदार मार्ग सोडून जिथे बलभद्र होता तिथे वाहायला सुरुवात केली आणि तो भाग पाण्याने भरून गेला.
शरीरिणी तथोत्पत्य त्रासविह्वललोचना । प्रसीदेत्यब्रवीद् रामं मुञ्च मां मुषलायुध ।। ५-२५-
शरीर धारण करून, भीतीने डोळे मोठे झालेले, ती म्हणाली, 'रामा, कृपा कर, मुसळधारी, मला सोड!'
सोऽब्रवीदवजानासि मम शौर्य्यबले यदि । सोऽहं त्वां हलपातेन विनेष्यामि सहस्त्रधा ।। ५-२५-
त्याने म्हटले, "जर तू माझ्या धैर्याला आणि बळाला कमी लेखत असशील, तर मी माझ्या हलाने तुला हजार तुकड्यांत फोडून टाकीन."
इत्युक्तयातिसन्त्रासात् तया नद्या प्रसादितः । भूभागे प्लाविते तस्मिन् मुमोच यमुनां बलः ।। ५-२५-
हे ऐकून ती नदी घाबरून त्याची विनंती करू लागली; मग जेव्हा सगळं क्षेत्र पाण्याने भरलं, तेव्हा बलरामाने यमुनेला सोडले.