चाणूरे नहते मल्ले मुष्टेके विनिपातिते । नीते क्षयं तोशलके सर्वे मल्लाः प्रदुद्रु वुः
चाणूर कुस्तीमध्ये हरला, मुष्टिक खाली पडला आणि तोशलकाचा नाश झाला, तेव्हा सगळे मल्ल घाबरून पळाले.
ववल्गतुस्ततो रंगे कृष्णसंकर्षणावुभौ । समानवयसो गोपान्बलादाकृष्य हर्षितौ
नंतर कृष्ण आणि संकर्षण दोघेही आनंदाने रंगभूमीवर उडी मारून, आपल्या वयाच्या गवळ्यांना जोराने खेचून घेतले.
कंसोऽपि कोपरक्ताक्षः प्राहोच्चैर्व्यायतान्नरान् । गोपावेतौ समाजौघान्निष्क्राम्येतां बलादितः
कंसाच्या डोळ्यांत रागाने लाल झालं होतं, त्याने मोठ्याने सैनिकांना आज्ञा दिली, 'हे दोघे गवळे आणि जमलेली मंडळी इथून जबरदस्तीने हाकून द्या!'
नंदोऽपि गृह्यतां पापो निर्गलैरायसैरिह । अवृद्धार्हेण दंडेन वसुदेवोऽपि बध्यताम्
'नंद या पाप्याला लोखंडाच्या साखळ्यांनी बांधा! आणि वसुदेवालाही वयस्कर नसल्यासारख्या शिक्षेने जखडून टाका!'
वल्गंति गोपाः कृष्णेन ये चेमे सहिताः पुरः । गावो निगृह्य तामेषां यच्चास्ति वसु किंचन
'कृष्णासोबत असलेल्या या गवळ्यांच्या गायी पकडा आणि त्यांच्याकडे जे काही धन आहे ते सगळं घेऊन टाका!'
एवमाज्ञापयानं तु प्रहस्य मधुसूदनः । उत्प्लुत्यारुह्य तं मंचं कंसं जग्राह वेगतः
कंस अशा आज्ञा देत असताना मधुसूदन हसत उडी मारून मंचावर गेला आणि वेगाने कंसाला पकडले.
केश्ष्वोआ!कृष्य विगलत्किरीटमवनीतले । स कंसं पातयामास तस्योपरि पपात च
त्याने कंसाचे केस पकडून, त्याचं मुकुट खाली पडेल असं ओढलं आणि कंसाला खाली आपटून स्वतःही त्याच्यावर पडला.
अश्षोजगदाधारगुरुणा पततोपरि । कृष्णेन त्याजितः प्राणानुग्रसेनात्मजो नृपः
जगाचा भार वाहणाऱ्या बलाढ्य कृष्णाने पडताना दिलेल्या प्रहाराने उग्रसेनाचा मुलगा कंस याचा प्राण घेतला.
नृतस्य केश्षोउ! तदा गृहीत्वा मधुसूदनः । चकर्ष देहं कंसस्य रंगमध्ये महाबलः
मग मधुसूदनाने कंसाचे केस पकडून, त्याचा देह रंगभूमीच्या मध्यभागी ओढत नेला.
गौरवेणातिपतता परिघातेन कृष्यता । कृता कंसस्य देहेन वेगेनेव महांभसः
जोरदार फटक्याने आणि ओढण्याने, कंसाचा देह जणू मोठ्या प्रवाहाने वाहणाऱ्या नदीसारखा दिसू लागला.
कंसे गृहीते कृष्णेन तद्भ्राताऽभ्यागतो रुषा । सुनामा बलभद्रे ण लीलयैव निपातितः
कृष्णाने कंसाला पकडल्यावर त्याचा भाऊ सुनाम रागाने पुढे आला, पण बलभद्राने त्याला सहजपणे खाली पाडले.
ततो हाहाकृतं सर्वमासीत्तद्रं गमंडलम् । अवज्ञया हतं दृष्ट्वा कृष्णेन मथुरेश्वरम्
कृष्णाने मतुरेचा राजा अवहेलनेने मारल्याचे पाहून, सगळ्या रंगमंडपात 'हाय हाय' असा आक्रोश झाला.
कृष्णोऽपि वसुदेवस्य पादौ जग्राह सत्वरः । देवक्याश्च महाबाहुर्बलदेवसहायवान्
महाबली बलरामासह कृष्णाने तात्काळ वसुदेव आणि देवकी यांच्या पायांना स्पर्श केला.
उत्थाप्य वसुदेवस्तं देवकी च जनार्दनम् । स्मृतजन्मोक्तवचनौ तावेव प्रणतौ स्थितौ
वसुदेव आणि देवकी यांनी जनार्दनाला उचलून उभं केलं आणि त्याच्या जन्मावेळी सांगितलेली वचने आठवून, दोघेही हात जोडून उभे राहिले.
श्रीवसुदेव उवाच। प्रसीद सीदतां दत्तो देवानां यो वरः प्रभो । तथावयोः प्रसादेन कृतोद्धारस्स केशव
श्रीवसुदेव म्हणाले, 'हे प्रभो, आम्ही वाकून तुझ्या चरणी आलो आहोत, कृपा कर. पूर्वी देवांना जो वर दिला होतास, तो तुझ्या कृपेने आम्हा दोघांवरही पूर्ण झाला, केशवा.'
आराधितो यद्भगवानवतीर्णो गृहे मम । दुर्वृत्तनिधनार्थाय तेन नः पावितं कुलम्
'भगवंत, तुझी पूजा केल्यामुळे तू माझ्या घरी अवतार घेतलास आणि दुष्टांचा नाश करण्यासाठी आला आहेस, त्यामुळे आमचं घराणं पावन झालं.'
त्वमंतः सर्वभूतानां सर्वभूतमयस्थितः । प्रवर्त्तेते समस्तात्मंस्त्वत्तो भूतभविष्यती
'तू सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यामी आहेस, सर्वांच्यात वास करतोस. जे काही होतं, आहे आणि होईल, ते सर्व तुझ्यापासूनच उत्पन्न होतं.'
यज्ञैस्त्वमिज्यसेऽचिंत्य सर्वदेवमयाच्युत । त्वमेव यज्ञो यष्टा च यज्वनां परमेश्वरः
'अच्युत, सर्व देवांचा स्वरूप असलेला, यज्ञांनी तुझी पूजा होते. तूच यज्ञ, तूच यजमान आणि यज्ञ करणाऱ्यांचा सर्वोच्च स्वामी आहेस.'
समुद्भवस्समस्तस्य जगतस्त्वं जनार्दन
जनार्दन, सर्व सृष्टीचा तूच मूळ आहेस.
सापह्नवं मम मनो यदेतत्त्वयि जायते । देवक्याश्चात्मजप्रीत्या तदत्यंतविडंबना
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल जो नकारभाव येतो आणि देवकीच्या पुत्राबद्दल जी माया वाटते, ती मोठी भ्रमाचीच गोष्ट आहे.
त्वं कर्त्ता सर्वभूतानामनादिनिधनो भवान् । त्वं मनुष्यस्य कस्यैषा जिह्वा पुत्रेति वक्ष्यति
तू सर्व जीवांचा कर्ता आहेस, तुझा ना आरंभ ना अंत. तरीही, कोणाची जीभ तुला माणसाचा 'पुत्र' म्हणू शकते?
जगदेतज्जगन्नाथ संभूतमखिलं यतः । कया युक्त्या विना मायां सोऽस्मत्तः संभविष्यति
जगन्नाथा, ज्याच्यापासून हे सर्व जग निर्माण झाले, आमच्याकडून तुझा जन्म झाला, असे केवळ तुझ्या मायेशिवाय कसे शक्य आहे?
यस्मिन्प्रतिष्ठितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । स कोष्ठोत्संगशयनो मानुषो जाय ते कथम्
ज्याच्यात हे सर्व स्थावर-जंगम जग वास करते, तो विश्वरूप, ब्रह्मांडात शयन करणारा, तुझ्याकडून माणूस म्हणून कसा जन्म घेईल?
स त्वं प्रसीद परमेश्वर पाहि विश्वमंशावतारकरणैर्न ममासि पुत्रः । आब्रह्यपादपमिदं जगदेतदीश त्वत्तो विमोहयसि किं पुरुषोत्तमास्मान्
म्हणून, परमेश्वरा, कृपा कर आणि विश्वाचे रक्षण कर. तुझे अंशावतार हे खरे पुत्रपण नाही. ब्रह्मापासून झाडांपर्यंत सर्व जग तुझ्यापासूनच निर्माण झाले, मग पुरुषोत्तमा, तू आम्हाला का मोहात टाकतोस?
मायाविमोहितदृशा तनयो ममेति कंसाद्भयं कृतमपास्तभयोऽतितीव्रम् । नीतोऽसि गोकुलमरातिभया कुलेन वृद्धिं गतोऽसि मम नास्ति ममत्वमीश
तुझ्या मायेमुळे माझ्या डोळ्यांना भ्रम झाला आणि मी तुला माझा पुत्र मानले, म्हणून कंसाचा भयं वाटले. पण आता तो भयं नाहीसा झाला, तू आमच्या घराण्याने गोळीत नेला गेला, मोठा झालास, आणि आता माझ्या मनात 'माझं' असं काही उरले नाही, ईश्वर.
कर्माणि रुद्र मरुदश्विशतक्रतूनां साध्यानि यस्य न भवंति निरीक्षितानि । त्वं विष्णुरीश जगतामुपकारहेतोः प्राप्तोसि नः परिगतो विगतो हि मोहः
रुद्र, मरुत, अश्विनी, इंद्र, साध्य यांच्या कृत्यांना तुझ्या कृपादृष्टीशिवाय यश येत नाही. विश्वाचे ईश्वर विष्णू, तू जगाच्या कल्याणासाठी आमच्याकडे आला आहेस. आता तुला ओळखले, म्हणून मोह नाहीसा झाला.
तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्म्मदर्शनात् । देवकी-वसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर्हरिः । मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम ।। ५-२१-
भगवंताची कर्मे पाहून देवकी आणि वसुदेव यांना खरी समज आली. तरीही, हरिने पुन्हा यदुवंशाच्या मोहासाठी आपली वैश्णवी माया पसरवली.
उवाच चाम्ब! भोस्तात! चिरादुत्कण्ठितेन मे । भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ सङ्कर्षणेन च ।। ५-२१-
तो म्हणाला: 'आई! बाबा! मी खूप दिवस तळमळत होतो, कंसाच्या भीतीने. आता मला तुम्हा दोघांना आणि संकर्षणालाही पाहता आले.'
कुर्व्वतां याति यः कालो मातापित्रोरपूजनम् । तत्खणडमायुषो व्यर्थमसाधूनां हि जायते ।। ५-२१-
जे लोक आई-वडिलांची सेवा करत नाहीत, त्यांचा तो काळ व्यर्थ जातो; तो आयुष्याचा अपव्यय असतो आणि तो दुष्टांमध्येच घडतो.
गुरु-देव-द्विजातीनां मातापित्रोश्व पूजनम् । कुर्व्वतां सफलं जन्म देहिनां तात!जायते ।। ५-२१-
गुरु, देव, ब्राह्मण आणि आई-वडिलांची पूजा करणाऱ्यांचे जन्म खरोखरच सफल होतात, बाबा.