नियुद्धे तद्विनाश्नो भवद्भ्यां तोषितो ह्यहम् । दास्याम्यभिमतान्कामान्नान्यथैतौ महाबलौ
'जर तुम्ही त्यांना युद्धात संपवले, तर मी तुमच्यावर खूष होईन आणि हवे ते वर देईन. नाहीतर हे दोघे फार बलवान आहेत.'
न्यायतोन्यायतो वापि भवद्भ्यां तौ ममाहितौ । हंताव्यौ तद्वधाद्रा ज्यं सामान्यं वां भविष्यति
'न्यायाने किंवा अन्यायाने, हे माझे शत्रू आहेत, त्यांना तुम्ही मारलेच पाहिजे. त्यांचा वध केलात तर कीर्ती मिळेल, नाहीतर सामान्य बक्षीस.'
इत्यादिश्य स तौ मल्लौ ततश्चाहूय हस्तिपम् । प्रोवाचोच्चैस्त्वया मल्लसमाजद्वारि कुंजरः
असे सांगून त्याने त्या दोन्ही मल्लांना आज्ञा दिली आणि हत्तीपालाला बोलावून मोठ्याने सांगितले, 'मल्लांच्या सभागृहाच्या दाराशी हत्ती उभा करा.'
स्थाप्यः कुवलयापीडस्तेन तौ गोपदारकौ । घातनीयौ नियुद्धाय रंगद्वारमुपागतौ
'कुवलयापीड हत्ती तिथे उभा राहू द्या, आणि ते गोपाळ मुले जेव्हा रंगभूमीच्या दाराशी येतील, तेव्हा त्यांना मारून टाका.'
तमप्याज्ञाप्य दृष्ट्वा च सर्वान्मंचानुपाकृतान् । आसन्न मरणः कंसः सूर्योदयमुदैक्षत
त्यालाही आज्ञा दिल्यावर आणि सर्व आसने सजवलेली पाहून, मृत्यू जवळ आलेला कंस सूर्य उगवण्याची वाट पाहू लागला.
ततः समस्तमंचेषु नागरस्स तदा जनः । राजमंचेषु चारूढास्सह भृत्यैर्नराधिपाः
मग सर्व आसनांवर नगरातील लोक बसले आणि राजासने राजे व त्यांच्या सेवकांसह विराजमान झाले.
मल्लप्राश्निकवर्गश्च रंगमध्यसमीपगः । कृतः कंसेन कंसोऽपि तुंगमंचे व्यवस्थितः
क्रीडांगणाच्या मध्यभागी मल्ल आणि प्रेक्षक यांची व्यवस्था कंसाने केली होती; आणि कंस स्वतः उंच व्यासपीठावर उभा होता.
अंतःपुराणां मंचाश्च तथाऽन्ये परिकल्पिताः । अन्ये च वारमुख्यानामन्ये नागरयोषिताम्
राजमहलातील स्त्रियांसाठीही वेगवेगळी व्यासपीठे तयार करण्यात आली होती, तसेच मुख्य नर्तिका आणि नगरातील इतर स्त्रियांसाठीही वेगवेगळ्या जागा ठेवल्या होत्या.
नंदगोपादयो गोपा मंचेष्वन्येष्ववस्थिताः । अक्रूरवसुदेवौ च मंचप्रांते व्यवस्थितौ
नंद, गवळी आणि इतर गवळे वेगवेगळ्या व्यासपीठांवर बसले होते; अक्रूर आणि वसुदेव हे व्यासपीठाच्या कडेला उभे होते.
नागरीयोषितां मध्ये देवकीपुत्रगर्द्धिनी । अंतकालेऽपि पुत्रस्य द्रक्ष्यामीति मुखं स्थिता
नगरातील स्त्रियांच्या मध्ये एक स्त्री होती, जिला देवकीचा मुलगा पाहण्याची तीव्र इच्छा होती; शेवटच्या क्षणीही 'माझा मुलगा मला दिसेल' या आशेने ती चेहरा तिकडेच लावून बसली होती.
वाद्यमानेषु तूर्येषु चाणूरे चातिवल्गति । हाहाकारपरे लोके ह्यास्फोटयति मुष्टिके
वाद्यांचा गजर सुरू असताना आणि चाणूर उड्या मारत असताना, लोकांमध्ये हाहाकार उसळला आणि मुश्टिकाने दोन्ही हात एकमेकांवर आपटले.
ईषद्धसंतौ तौ वीरौ बलभद्र जनार्दनौ । गोपवेषधरौ बालौ रंगद्वारमुपागतौ
तेव्हा बलभद्र आणि जनार्दन हे दोन्ही वीर, थोडेसे हसत, गवळ्यांच्या वेषात आणि अजूनही लहान वयाचे, रंगाच्या प्रवेशद्वाराजवळ आले.
ततः कुवलयापीडो महामात्रप्रचोदितः । अभ्यधावत वेगेन हंतुं गोपकुमारकौ
मग मुख्य हत्तीवानाच्या इशाऱ्यावरून कुबलयापीड नावाचा हत्ती दोन्ही गवळ्या मुलांना मारण्यासाठी जोरात धावत आला.
हाहाकारो महाञ्जज्ञे रंगमध्ये द्विजोत्तम । बलदेवोऽनुजं दृष्ट्वा वचनं चेदमब्रवीत्
क्रीडांगणाच्या मध्यभागी मोठा गोंधळ उडाला; बलरामाने आपल्या लहान भावाकडे पाहून असे शब्द सांगितले:
हंतव्यो हि महाभाग नागोऽयं शत्रुचोदितः
हे भाग्यवान, हा हत्ती शत्रूच्या सांगण्यावरून पाठवला आहे, म्हणून त्याचा नाश करायलाच हवा.
इत्युक्तस्सोऽग्रजेनाथ बलदेवेन वै द्विज । सिंहनादं ततश्चक्रे माधवः परवीरहा
अशा प्रकारे मोठ्या भावाने सांगितल्यावर, माधव — जो शत्रूंचा संहार करणारा आहे — त्याने सिंहासारखा मोठा गर्जना केला.
करेण करमाकृष्य तस्य केशिनिषूदनः । भ्रामयामास तं शौरिरैरावतसमं बले
केशीसंहारक श्रीकृष्णाने आपल्या हाताने हत्तीचा सोंड पकडून, त्याला एरावतासारख्या शक्तीने गोल फिरवले.
ईशोपि सर्वजगतां बाललीलानुसारतः । क्रीडित्वा सुचिरं कृष्णः करिदंतपदांतरे
सर्व जगाचा स्वामी कृष्ण, बाललीला करत, बऱ्याच वेळा हत्तीच्या दातांमध्ये खेळत राहिला.
उत्पाट्य वामदंतं तु दक्षिणेनैव पाणिना । ताडयामास यंतारं तस्यासीच्छतधा शिरः
मग त्याने उजव्या हाताने हत्तीचा डावा दात उपसून, हत्तीवानावर जोरदार प्रहार केला, त्यामुळे त्याचे डोके शंभर तुकड्यांत फुटले.
दक्षिणं दंतमुत्पाट्य बलभद्रो ऽपि तत्क्षणात् । स रोषस्तेन पार्श्वस्थान् गजपालानपोथयत्
त्याच क्षणी बलभद्रानेही हत्तीचा उजवा दात उपसला आणि रागाने जवळ उभ्या असलेल्या हत्तीपालांवर प्रहार केला.
ततस्तूत्प्लुत्य वेगेन रौहिणेयो महाबलः । जघान वामपादेन मस्तके हस्तिनं रुषा
मग रोहिणीपुत्र बलभद्राने वेगाने उडी मारून, डाव्या पायाने रागाने हत्तीच्या डोक्यावर जबरदस्त लाथ मारली.
स पपात हतस्तेन बलभद्रे ण लीलया । सहस्राक्षेण वज्रेण ताडितः पर्वतो यथा
बलभद्राच्या सहज खेळातल्या प्रहाराने हत्ती तिथेच कोसळून मेला, जणू इंद्राच्या वज्राने डोंगर फोडला असावा.
हत्वा कुवलयापीडं हस्त्यारोहप्रचोदितम् । मदासृगनुलिप्तांगौ हस्तिदंतवरायुधौ
हत्तीवानाच्या सांगण्यावरून आलेल्या कुबलयापीड हत्तीचा वध करून, रक्त आणि मदाने अंग माखलेले, हत्तीच्या दातांचे उत्तम शस्त्र हातात घेऊन ते उभे राहिले.
मृगमध्ये यथा सिंहौ गर्वलीलावलोकिनौ । प्रविष्टौ सुमहारंगं बलभद्र जनार्दनौ
मृगांच्या मध्ये जसे दोन सिंह गर्वाने आणि खेळकरपणे इकडे तिकडे पाहतात, तसे बलभद्र आणि जनार्दन हे दोघे मोठ्या रंगात शिरले.
हाहाकारो महाञ्जज्ञे महारंगे त्वनंतरम् । कृष्णोऽयं बलभद्रो यमिति लोकस्य विस्मयः
महाआखाड्यात मोठा गोंधळ उडाला, लोक आश्चर्याने म्हणू लागले, 'हा कृष्ण आणि तो बलभद्र!'
सोऽयं येन हता घोरा पूतना बालघातिनी । क्षिप्तं तु शकटं येन भग्नौ तु यमलार्जुनौ
हा तोच आहे ज्याने भयंकर, लहान मुलांना मारणारी पूतना मारली; ज्याने गाडी फेकून दिली आणि यमल-अर्जुन झाडे मोडली.
सोयं यः कालियं नागं ममर्दारुह्य वालकः । धृतो गोवर्द्धनो येन सप्तरात्रं महागिरिः
हा तोच मुलगा आहे ज्याने कालिय नावाच्या सर्पाला पायाखाली तुडवलं; ज्याने सात रात्री गोवर्धन पर्वत उचलून धरला.
अरिष्टो धेनुकः केशी लीलयैव महात्मना । निहता येन दुर्वृत्ता दृश्यतामेष सोऽच्युतः
अरिष्ट, धेनुक आणि केशी — हे दुष्ट राक्षस — या महात्म्याने सहजपणे मारले; पाहा, हाच अच्युत आहे.
अयं चास्य महाबाहुर्बलभद्रो ऽग्रतोऽग्रजः । प्रयाति लीलया योषिन्मनोनयननंदनः
आणि हा त्याचा बलवान मोठा भाऊ बलभद्र, सहजपणे पुढे चालला आहे, स्त्रियांच्या डोळ्यांना आणि मनाला आनंद देणारा.
अयं स कथ्यते प्राज्ञैः पुराणार्थविशारदैः । गोपालो यादवं वंशं मग्नमभ्यद्धरिष्यति
पंडित, पुराणांचा अर्थ जाणणारे, ह्यालाच म्हणतात की हा गोपाळ यादव वंशाला, जो सध्या खाली गेला आहे, वर उचलणार आहे.