पितृतीर्थेन सतिलं तथैव सलिलाञ्जलिम् । मातामहेभ्यस्तेनैव पिण्डांस्तीर्थेन निर्वपेत्
पितरांच्या तीरथातील तीळमिश्रित पाण्याने, त्याच पाण्याने मामा व त्यांच्या पूर्वजांना पिंड अर्पण करावेत.
दीक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पुष्पधूपादिपूजितम् । स्वपित्रे प्रथमं पिण्डं दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ
दक्षिणेकडे धरलेल्या कुशावर, फुलं, धूप इत्यादींनी सजवून, उरलेले अन्न जवळ ठेवून, प्रथम आपल्या वडिलांना पिंड अर्पण करावा.
पितामहाय चैवान्यं तत्पित्रे च तथापरम् । दर्भभूले लेपभुजः प्रीणयेल्लेपघर्षणैः
दुसरा पिंड आजोबांना, आणि तिसरा त्यांच्या वडिलांना द्यावा; कुशावर ठेवून, लेप व घासून त्यांना संतुष्ट करावे.
पिण्डैर्मातामहांस्तद्वद् गन्धमाल्यादिसंयुतैः । पूजयित्वा द्विजाग्र्याणां दद्याच्चाचमनं ततः
त्याचप्रमाणे, सुगंध व फुलांनी सजवलेले पिंड मामा व त्यांच्या पूर्वजांना अर्पण करावेत; नंतर श्रेष्ठ ब्राह्मणांची पूजा करून त्यांना आचमनासाठी पाणी द्यावे.
पितृभ्यः प्रथमं भक्त्या तन्मनस्को नरेश्वर । सुस्वधेत्याशिषा युक्तां दद्याच्छक्त्या च दिक्षिणाम्
हे राजन, प्रथम भक्तीने आणि एकाग्र मनाने, 'सुस्वधा' अशी शुभेच्छा देऊन, आपल्या शक्तीनुसार पितरांना दक्षिणा द्यावी.
दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो वाचयेद्वैश्वदेविकान् । प्रीयन्तामिह ये विश्वेदेवास्तेन इतीरयेत्
त्यांना दक्षिणा दिल्यावर, विश्वदेवतांचे मंत्र म्हणावेत आणि 'येथे असणारे सर्व विश्वदेव या अर्पणाने प्रसन्न होवोत' असे म्हणावे.
तथेति चोक्ते तैर्विप्रैः प्रार्थनीयास्तथाशिषः । पश्वाद्विसर्जयेद् दिवान् पूर्वं पित्र्यान्महीपते
ब्राह्मणांनी 'तसेच होवो' असे म्हटल्यावर, त्यांची आशीर्वाद मागावेत; गायी सोडण्यापूर्वी, हे राजन, प्रथम पितरांना निरोप द्यावा.
मातामहानामप्येवं सह देवैः क्रमः स्मृतः । भोजने ज ण्वशक्त्या च दाने तद्वद्विसर्जने
मामा व त्यांच्या पूर्वजांसाठीही, देवांसह, अन्नदान, शक्तीनुसार दक्षिणा आणि त्यांचा निरोप याच क्रमाने करावा असे स्मरणात ठेवावे.
आपादशौचनात् पूर्वं कुर्याद् देवद्विजन्मसु । विसर्जनं तु प्रथमं पैत्रमातामहेषु वै
देव आणि ब्राह्मण यांच्यासाठी विधी करण्यापूर्वी, माणसाने आपले अंग पायापासून डोक्यापर्यंत स्वच्छ करावे. पण पितर आणि आईच्या वडिलांसाठी प्रथम तर्पण करावे.
विसर्जयेत् प्रीतिवचः सम्मानाभ्यचितांस्ततः । निवर्त्तेताभ्यनुज्ञात आद्वारं ताननुव्रजेत्
त्यांना प्रेमाने आणि आदराने बोलावे, सन्मान द्यावा; मग त्यांची परवानगी घेऊन, त्यांना दारापर्यंत सोबत जावे.
ततस्तु वैश्वदेवाख्यं कुर्यान्नित्यक्रियां बुधः । भुञ्जीयाच्च समं पूज्यभृत्यबन्धुभिरात्मनः
यानंतर ज्ञानी माणसाने 'वैश्वदेव' नावाचा नित्यकर्म करावा आणि नंतर आपल्यासोबत मान्यवर, नोकर आणि नातेवाईक यांच्यासह जेवावे.
एवं श्राद्धं बुधः कुर्यात्पित्र्यं मातामहं तथा । श्राद्धैराप्यायिता दद्युः सर्वान् कामान् पितामहाः
अशा प्रकारे ज्ञानी माणसाने पित्याचे आणि आईच्या वडिलांचे श्राद्ध करावे. श्राद्धाने तृप्त झालेले पितर सर्व इच्छा पूर्ण करतात.
त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः । रजतस्य तथा दानं कथासङ्कीर्तनादिकम्
श्राद्ध शुद्ध करण्यासाठी तीन गोष्टी आहेत: नातू, कुश आणि तीळ; तसेच चांदीचे दान, कथा सांगणे आणि कीर्तन करणे हेही पवित्र मानले जाते.
वर्ज्यानि कुर्वता श्राद्धं क्रोधोऽध्वगमनं त्वरा । भोक्तुरप्यत्र राजेन्द्र त्रयमेतन्न शस्यते
श्राद्ध करताना राग, प्रवास आणि घाई टाळावी. हे तिघे जेवणाऱ्यांसाठीही योग्य नाहीत, हे राजा.
विश्वेदेवाः सपितरस्तथा मातामहा नृप । कुलं चाप्यायते पुंसां सर्वं श्राद्धं प्रकुर्वताम्
जे पुरुष योग्य रीतीने श्राद्ध करतात, त्यांच्यामुळे विश्वेदेव, पितर, आईचे वडील आणि संपूर्ण कुटुंब तृप्त होते.
सोमाधारः पितृगणो यागाधारश्च चन्द्रमाः । श्राद्धे योगिनियोगस्तु तस्माद्भूपाल शस्यते
सोमामुळे पितरांचा समूह तृप्त होतो आणि चंद्र यज्ञाचा आधार आहे. म्हणून श्राद्धात योगाचा संग मिळणे हे श्रेष्ठ मानले जाते, हे राजन.
सहस्त्रस्यापि विप्राणां यौगी चेत्पुरतः स्थितः । सर्वान् भोक्तॄंस्तारयति यजमानं तथा नृप
जर योगी हजार ब्राह्मणांसमोर उभा असेल, तर तो सर्व जेवणाऱ्यांना आणि यजमानालाही तारतो, हे राजन.
(श्राद्धकर्मणि विहिताविहितवस्तूनां विचारः) और्व उवाच हविष्यमत्स्यमांसैस्तु शशस्य नकुलस्य च । सौकरच्छागलैणेयरौरवैर्गवयेन च
और्व म्हणाले: श्राद्धासाठी हविष्य, मासे, ससा, मुंगूस, डुक्कर, शेळी, मेंढी, हरिण आणि वन्यातील गवा यांचे मांस वापरता येते.
औरभ्रगव्यैश्च तथा मासवृद्ध्या पितामहाः । प्रयान्ति तृप्तिं मांसैस्तु नित्यं वाध्रीणसामिषैः
तसेच मेंढा आणि गवा यांचे मांस, महिन्यानुसार दिल्यास, पितर तृप्त होतात. वध्रीनस नावाच्या प्राण्याचे मांस नेहमीच त्यांना प्रिय असते.
खड्गमांसमतीवात्र कालशाकं तथा मधु । शस्तानि कर्मण्यत्यन्ततृप्तिदानि नरेश्वर
खड्गमास, काळी भाजी आणि मध हे या कर्मासाठी उत्तम आहेत, हे राजन, आणि याने पितरांना अत्यंत तृप्ती मिळते.
गयामुपेत्य यः श्राद्धं करोति पृथिवीपते । सफलं तस्य तज्जन्म जायते पितृतुष्टिदम्
हे पृथ्वीचे अधिपती, जो कोणी गया येथे श्राद्ध करतो, त्याचे जन्म फळदायी होतात आणि पितर तृप्त होतात.
प्रशान्तिकास्सनीवाराः श्यामाका द्विविधास्तथा । वन्यौषधीप्रधानास्तु श्राद्धार्हाः पुरुषर्षभ
प्रशांतिक, सनीवार, दोन प्रकारचे श्यामाक आणि वनातील औषधी या सर्व गोष्टी श्राद्धासाठी योग्य आहेत, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
यवाः प्रियङ्गवो मुद्गा गोधूमा व्रीहयस्तिलाः । निष्पावाः कोविदाराश्च सर्षपाश्चात्र शोभनाः
यव, प्रियंगू, मुग, गहू, तांदूळ, तीळ, निश्पाव, कोविदार आणि मोहरी या सर्व शुभ मानल्या जातात.
अकृताग्रयणं यच्च धान्यजातं नरेश्वर । राजमाषानणूंश्चैव मसूरांश्च विसर्जयेत्
हे राजन, जे धान्य अग्रयणासाठी वापरलेले नाही, तसेच राजमाश, अनु आणि मसूर हे श्राद्धात वापरू नयेत.
अलाबुं गृञ्जनं चैव पलाण्डुं पिण्डमूलकम् । गान्धारककरम्बादिलवणान्यौषराणि च
दुधी भोपळा, गृंजन, कांदा, मुळा, गंधारक, करंब आणि खाणीतून मिळणारे मीठ हेही टाळावे.
आरक्ताश्चैव निर्यासाः प्रत्यक्षलवणानि च । वर्ज्यान्येतानि वै श्राद्धे यच्च वाचा न शस्यते
लाल रंगाचे राळ, दिसणारे मीठ आणि जी गोष्ट वाणीने प्रशंसित नाही, ती सर्व श्राद्धात वर्ज्य करावी.
नक्ताहृतमनुच्छिन्नं तृप्यते न च यत्र गौः । दुर्गन्धि फेनिलं चाम्बु श्राद्धयोग्यं न पार्थिव
राजा, ज्या ठिकाणी गायीचे दूध रात्री न थांबता काढले जाते, तिथे गाय तृप्त होत नाही; आणि ज्या पाण्याला वास येतो किंवा फेस असतो, ते श्राद्धासाठी योग्य नाही.
क्षीरमेकशफानां यदौष्ट्रमाविकमेव च । मार्गं च माहिषं चैव वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि
श्राद्धाच्या कर्मात एक खुर असलेल्या जनावरांचे दूध, उंट, मेंढी यांचे दूध, तसेच रस्ता आणि म्हशीचे दूध टाळावे.
षण्ढापविद्धचाण्डालपापिपाषण्डिरोगिभिः । कृकवाकुश्वननग्नैश्च वानरग्रामसूकरैः
शंढ, अस्पृश्य, मिश्र जातीचे, पापी, नास्तिक, रोगी, कावळे, कुत्रे, नग्न, माकडे, गावकरी आणि डुक्कर यांच्या स्पर्शाने—
उदक्यासूतकाशौचिमृतहारैश्च वीक्षिते । श्राद्धे सुरा न पितरो भुञ्जते पुरुषर्षभ
पाणी आणणाऱ्या स्त्रिया, बाळंतिणी, अपवित्र, मृतदेह वाहणारे हे जर श्राद्ध पाहतात, तर पुरुषश्रेष्ठा, त्या वेळी पितरांना ते अन्न मिळत नाही.