निमग्रश्व ततस्तोये स ददर्ख तथैव तौ । संस्तूयमानौ गन्धर्व्व-मुनि-सिद्ध-महोरगैः ।। ५-१८-
पुन्हा पाण्यात बुडून, त्याने त्यांना तसेच पाहिले, गंधर्व, ऋषी, सिद्ध आणि मोठ्या नागांनी त्यांची स्तुती करत होते.
ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस्तथा । तुष्टाव सर्व्वविज्ञानमयमच्युतमीश्वरम् ।। ५-१८-
मग त्यांच्या खऱ्या स्वरूपाची जाणीव होऊन, त्या दानशूर अक्रूराने सर्वज्ञ, अच्युत परमेश्वराची स्तुती केली.
सन्मात्ररूपिणेऽचिन्त्यमहिम्ने परमात्मने । व्यापिने नैकरूपैकखरूपाय नमो नमः ।। ५-१८-
शुद्ध अस्तित्वाचे, अगम्य महिमाचे, सर्वत्र व्यापणाऱ्या, अनेक रूपे असूनही एकच अविनाशी रूप असलेल्या परमात्म्या, तुला माझे नमस्कार.
सत्त्वरूपाय तेऽचिन्त्य! हविर्भूताय ते नमः । नमोऽविज्ञातपाराय पराय प्रकृतेः प्रभो ।। ५-१८-
सत्त्वरूप असलेल्या, अगम्य असलेल्या, हवी म्हणून प्रकट झालेल्या प्रभो, तुला नमस्कार. ज्याच्या मर्यादेचा कोणालाही पत्ता लागत नाही, जो प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ आहे, त्या प्रभूला नमस्कार.
भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् । आत्मा च परमात्मा च त्वमेकः पञ्चधा स्थितः ।। ५-१८-
तू सर्व प्राण्यांचा आत्मा आहेस, इंद्रियांचा आत्मा आहेस, प्रधानाचा आत्मा आहेस, आत्मा आणि परमात्मा म्हणून एकटाच पाच प्रकारे वावरतोस.
प्रसीद सर्व्व सर्व्वात्मन् क्षराक्षरमयेश्वर । ब्रह्म-विष्णु-शिव्राद्याभिः कल्पनाभिरुदीरितः ।। ५-१८-
सर्वांचा आत्मा असलेल्या, क्षर आणि अक्षर यांचे स्वामी असलेल्या, ब्रह्मा, विष्णु, शिव इत्यादी कल्पनांनी ज्याचे वर्णन होते त्या सर्वस्वरूपा, कृपा कर.
अनाख्येयखरूपात्मन्!अनाख्येयप्रयोजन! अनाख्येयाभिधानं त्वां नतोऽस्मि परमेश्वर ।। ५-१८-
ज्याचे रूप, हेतू आणि नाव सांगता येत नाही, त्या परब्रह्मा, मी तुला वंदन करतो.
न यत्र-नाथ!विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः । तदू ब्रह्म परमं नित्यमविकारि भवानजः ।। ५-१८-
हे नाथा, जिथे नाव, जात आणि इतर कल्पना नाहीत, तेच सर्वोच्च, शाश्वत, अपरिवर्तनीय ब्रह्म आहेस तूच, अजन्मा.
न कल्पनामृतेऽर्थस्य सर्व्वस्याधिगमो यतः । ततः कृष्णाच्युतानन्तबिष्णुसंज्ञाभिरीडयसे ।। ५-१८-
कारण सर्व वस्तूंचे ज्ञान केवळ कल्पनेतूनच होते, म्हणून कृष्ण, अच्युत, अनंत, विष्णु या नावांनी तुझी स्तुती केली जाते.
विश्वं भवान् सृजति सूर्य्यगभस्तिरूपोविश्वञ्च ते गुणमयोऽयमज! प्रपञ्चः । रूपं परं सदितिवाचकमक्षरं यजज्ञानात्मने सदसते प्रणातोऽस्मि तस्मै ।। ५-१८-
तू विश्वाची निर्मिती करतोस, सूर्यकिरणांच्या रूपाने, हे अजन्मा, तुझ्या गुणांनी हे संपूर्ण जग व्यापले आहे. ते सर्वोच्च, अक्षय रूप, 'सत्' म्हणून ओळखले जाते. मी त्या ज्ञानस्वरूप, सत्य-असत्य दोन्हींच्या आत्म्यास वंदन करतो.
अँनमो वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय ते । प्रद्यु म्राय नमस्तुभ्यमनिरुद्धाय ते नमः ।। ५-१८-
वासुदेवाला नमस्कार, संकर्षणाला नमस्कार, प्रद्युम्नाला नमस्कार, आणि अनिरुद्धालाही नमस्कार.
एवमन्तर्जले विष्णुमभिष्टूय स यादवः । अर्ज्जयामास सर्व्वेशं पुष्पैर्धूपैर्मनोरमैः ।। ५-१९-
पाण्यात असताना त्या यादवाने विष्णूची भक्तीपूर्वक स्तुती केली आणि सुंदर फुलं व धूप अर्पण करून सर्वांच्या स्वामीची पूजा केली.
परित्यक्तान्यविषयो मनस्तत्र निवेश्य सः । ब्रह्मभूते चिरं स्थित्वा विरराम समाधितः ।। ५-१९-
त्याने मन इतर सर्व विषयांपासून काढून तिथेच एकाग्र केलं आणि बराच काळ ब्रह्मस्वरूप समाधीत राहिला. नंतर त्याने ध्यान सोडलं.
कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामतिः । आजगाम रथं भूयो निगम्य यमुनाम्भसः ।। ५-१९-
स्वतःचं कार्य पूर्ण झालं असं समजून त्या बुद्धिमानाने यमुनाच्या पाण्यातून बाहेर येऊन पुन्हा रथाजवळ गेला.
राम-कृष्णौ च ददृशे यथापूर्व्वं रथे स्थितौ । विस्मिताक्षस्तदाक्रू रस्तञ्च कृष्णोऽभ्यभाषत ।। ५-१९-
त्याने पाहिलं की, राम आणि कृष्ण पूर्वीप्रमाणेच रथावर उभे आहेत. तेव्हा अक्रूर आश्चर्यचकित डोळ्यांनी त्यांच्याकडे पाहू लागला, आणि कृष्णाने त्याला विचारलं.
नूनं ते दृष्टमाश्वर्य्यमक्रूर!यमुनाजले । विस्मयोतूफूल्लनयनो भवान् संलक्ष्यते यतः ।। ५-१९-
"अक्रूरा, नक्कीच यमुनाच्या पाण्यात तुला काही अद्भुत दिसलं असावं, कारण तुझे डोळे आश्चर्याने मोठे झाले आहेत."
अन्तर्जले यदाश्वर्य्यं दृष्टं तत्र मयाच्युत! तदत्रापि हि पश्यामि मूत्तिंमत् पुरतः स्थितम् ।। ५-१९-
"अच्युत, पाण्यात मला जसं अद्भुत दृश्य दिसलं, तीच मूर्ती इथे तुझ्या समोर उभी आहे असं मी पाहतोय."
जगदेतन्महाश्वर्य्य रूपं यस्य महात्मनः । तेनाश्वर्य्यवरेणाहं भवता कृष्ण!सङ्गतः ।। ५-१९-
"कृष्णा, तुझ्या महान सामर्थ्यामुळेच मी तुझ्याशी एकरूप झालो आहे, कारण तुझं अद्भुत रूपच या सृष्टीचं मूळ आहे."
तत् किमेतेन मथुरां व्रजामो मधुसूदन! बिभेमि कंसाद्धिग् जन्म परपिण्डोपजीविनाम् ।। ५-१९-
"मग याचा काय उपयोग? आपण आता मथुरेला जावं का, मधुसूदना? मला कंसाची भीती वाटते—दुर्दैव त्या लोकांचं, जे दुसऱ्यांवर अवलंबून असतात!"
इत्युक्त्वा चोदयामास तान् हयान् वातरंहसः । सम्प्राप्तश्वातिसायाह्र सोऽक्रूरो मथुरां पुरीम् ।। ५-१९-
असं म्हणून त्याने वेगवान घोड्यांना पुढे हाकलं, आणि संध्याकाळी अक्रूर मथुरेच्या नगरीत पोहोचला.
विलोक्य मथुरां कृष्णं रामञ्चाह स यादवः । पद्भयां यातं महावीर्य्यो रथेनैको विशाम्यहम् ।। ५-१९-
मथुरा पाहून त्या यादवाने कृष्ण आणि रामाला म्हणलं, "माझ्या सामर्थ्याने मी एकट्याने तुम्हा दोघांना रथातून इथे आणलं."
गन्तव्यं वसुदेवस्य भवद्भयां न तथा गृहम् । युवयोर्हि कृते वृद्धः स कंसेन निरस्यते ।। ५-१९-
"तुम्ही वसुदेवाच्या घरी जावं, माझ्याकडे नाही, कारण तुमच्या कारणाने त्या वृद्धाला कंसाने घराबाहेर काढलं आहे."
इत्युत्तवा प्रविवेशाथ सोऽकूरो मथुरां पुरीम् । प्रिवष्टौ रामकृष्णौ, च राजमार्गमुपागतौ ।। ५-१९-
असं सांगून अक्रूर मथुरेच्या नगरीत गेला, आणि रामकृष्ण राजमार्गावरून पुढे चालत गेले.
स्त्रीभिर्नरैश्व सानन्दं लोचनैरभिवीक्षितौ । जग्मतुलीलया वीरौ दृफ्तौ बालगजाविव ।। ५-१९-
त्या दोन्ही वीरांना, जे तरुण हत्तींसारखे बळकट होते, स्त्रिया आणि पुरुष आनंदाने डोळे भरून पाहू लागले, ते खेळत मस्तपणे चालले.
भ्रममाणौ तु तौ दृष्ट्वा रजकं रङ्गकारकम् । अयाचेतां सुरूपाणि वासांसि रुचिराननौ ।। ५-१९-
फिरताना, तेजस्वी चेहऱ्याचे ते दोघं, एक धुणारा आणि रंगकाम करणारा यांना भेटले आणि त्यांच्याकडे सुंदर वस्त्रांची मागणी केली.
कंसस्य रजकः सोऽथ प्रसादारूढ़विस्मयः । बहून्याक्षेपवाक्यानि प्राहोच्चै राम-केशवौ ।। ५-१९-
कंसाचा तो धुणारा, गर्व आणि आश्चर्याने भरलेला, राम आणि केशवाला मोठ्या आवाजात कठोर शब्द बोलू लागला.
ततस्तलप्रहारेण कृष्णस्तस्य दुरात्मनः । पातयामास कापेन रजकस्य शिरो भुवि ।। ५-१९-
तेव्हा कृष्णाने आपल्या तळहाताने त्या दुष्ट धुणाऱ्याचं डोकं जमिनीवर आपटून पाडलं.
हत्वादाय च वस्त्राणि पीतनीलाम्बरौ ततः । कृष्ण-रामौ मुदा युक्तौ मालाकारगृहं गतौ ।। ५-१९-
त्याला ठार मारून, कृष्ण आणि राम पिवळ्या आणि निळ्या वस्त्रात आनंदाने माळा करणाऱ्याच्या घरी गेले.
विकाशिनेत्रयुगलौ मालाकारोऽतिविस्मितः । एतौ कस्य कुतो वैतौ मैत्रेयाचिन्तयत् तदा ।। ५-१९-
माळा करणारा मोठ्या आश्चर्याने डोळे फाडून पाहू लागला आणि मनात विचार करू लागला, 'हे दोघं कोण? कुठून आले असावेत?'
सर्व्वार्थस्त्वमज! विकल्पनाभिरेतदू दवाद्य जगदखिलं त्वमेव विश्वम् । विश्वात्मंस्त्वमिति विकारभावहीनः सर्व्वस्मिन् न हि भबतोऽस्ति किञ्चिदन्यत् त्वं ब्रह्मा पशुपतिरर्य्यमा विधाता धाता त्वं त्रिदशपतिः समीरणोऽग्रिः । तोयेशो धनपतिरन्तकस्त्वमेको भिन्नार्थैर्जगदपि पासि शक्तिभेदैः ।। ५-१८-
हे अजन्मा, या सर्व जगात जितके काही आहे ते सर्व तूच आहेस. या कल्पनांनी हे संपूर्ण विश्व, विश्वाचा आत्मा म्हणून तूच आहेस. तुझ्यात कोणताही बदल नाही, तुझ्यापलीकडे काहीच नाही. तू ब्रह्मा, शंकर, अर्यमन, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता, देवांचा स्वामी, वायू, अग्नी, जलाचा स्वामी, धनाचा स्वामी, अंत करणारा एकटाच आहेस. विविध शक्तींनी हे जग जरी वेगळे भासत असले तरी, तूच ते रक्षण करतोस.