मथुरानगरीपौरनयनानां महोतूसवः । गोविन्दावयवैर्दृष्टरतीवाद्य भविष्यति ।। ५-१८-
आज मथुरेच्या नगरवासीयांच्या डोळ्यांसाठी मोठा उत्सव ठरणार आहे, कारण त्यांना गोविंदाचे अंग पाहता येईल.
को नु स्वप्रः सुभाग्याभिर्दृष्टस्ताभिरधोक्षजम् । विस्तारिकान्तिनयना या द्रक्ष्यन्त्यनिवारितम् ।। ५-१८-
त्यांच्या स्वतःच्या लोकांपैकी कोणाला या भाग्यवती स्त्रियांनी पाहिलं आहे? ज्यांच्या मोठ्या डोळ्यांनी त्या निर्भयपणे अद्भुत प्रभूला पाहतील.
अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम् । उद्धृतान्यत्र नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना ।। ५-१८-
हाय! या गवळणींना हा मोठा खजिना दाखवल्यावर, निष्ठूर मनाच्या विधात्याने त्यांचे डोळे दुसरीकडे वळवले.
अनुरागेण शैथिल्यमस्मासु व्रजता हरेः ! शैथिल्यमुपयान्त्याशु करेषु वलयान्यपि ।। ५-१८-
हरी निघून जात असताना आमचं प्रेम फिकट होतंय; अगदी हातातील बांगड्याही लगेच सैल होतात.
अक्रूरः क्रूरह्टदयः शीघ्र प्रेरयते हयान् । एवमार्त्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते ।। ५-१८-
अक्रूराचं हृदय कठोर आहे, तो घोड्यांना वेगाने हाकतो; या स्त्रिया इतक्या व्याकुळ असताना कोणाचं मन द्रवणार नाही?
हा हा कृष्णरथस्योच्चैश्व क्ररेणुर्निरीक्ष्यताम् । दूरीकृतो हरिर्येन सोऽपि रेणुर्न लक्ष्यते ।। ५-१८-
हाय! कृष्णाच्या रथाने उडवलेली धूळ पाहा; या धुळीमुळे हरी दूर गेला, आणि आता ती धूळसुद्धा दिसेनाशी झाली.
इत्येवमतिहार्द्दन गोपीजननिरीक्षितः । तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः ।। ५-१८-
गोपिकांनी दुःखाने पाहत असताना, केशव रामासोबत व्रजभूमी सोडून गेला.
गच्छन्तो जविताश्वेन रथेन यमुनातटम् । प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रू रजनार्द्दनाः ।। ५-१८-
वेगवान घोड्यांच्या रथाने जात असताना, राम, अक्रूर आणि शत्रूंचा संहार करणारा, यमुनेच्या काठी दुपारी पोहोचले.
अथाह कृष्णमक्रूरो भवद्भयां तावदास्यताम् । यावत् करोमि कालिन्द्यामाह्निकार्हणमम्भसि ।। ५-१८-
मग अक्रूराने कृष्णाला सांगितले, 'मला थोडा वेळ द्या; मी कालिंदीच्या पाण्यात दुपारची स्नानक्रिया करून येतो.'
तथेत्युक्तं ततः स्त्रातः स्वाचान्तः स महामतिः । दध्यौ ब्रह्म परं विप्र!प्रविश्य यमुनाजले ।। ५-१८-
कृष्णाने 'ठीक आहे' म्हटल्यावर, त्या बुद्धिमानाने परवानगी घेऊन यमुनेच्या पाण्यात प्रवेश केला आणि तेथे, ऋषी, परब्रह्माचा ध्यान केला.
फणासहस्त्रमालाञय बलभद्र ददर्श सः । कुन्दमालाङ्गमुन्निद्र-पद्मपत्रारुणोक्षणम् ।। ५-१८-
तेथे त्याने हजार फणांची माळ घातलेला, कुंदफुलासारखा उजळ शरीर असलेला, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे लाल डोळे असलेला बलभद्र पाहिला.
वृतं वासुकिरम्भाद्यैर्महद्भिः पवनाशिभिः । संस्तूयमानं गन्धर्वैर्वनमालाविभूषितम् ।। ५-१८-
वसुकि आणि इतर मोठ्या नागांनी वेढलेला, गंधर्वांनी स्तुती केलेला, वनफुलांच्या माळांनी शोभलेला तो होता.
दधानमसिते वस्त्रे चारुपद्मावतंसकम् । चारुकुण्डलिनं भान्तमन्तर्जलतले स्थितम् ।। ५-१८-
काळ्या वस्त्रात, सुंदर कमळाचं अलंकार मस्तकी घातलेला, सुंदर कुंडलं घातलेला, पाण्याखाली उभा असलेला तो तेजस्वी दिसत होता.
तस्योतूसङ्ग घनश्याममाताम्रायतलोचनम् । चतुर्बाहुमुदाराङ्ग चक्राद्यायुधभूषणम् ।। ५-१८-
त्याच्या मांडीवर गडद श्यामवर्णाचा, तांबड्या आणि मोठ्या डोळ्यांचा, चार हातांचा, तेजस्वी अंग असलेला, चक्रादी आयुधांनी सुशोभित असा एक होता.
पीते वसानं वसने चित्रमाल्य-विभूषणाम् । शक्रचापतड़िन्माला-विचित्रमिव तोयदम् ।। ५-१८-
पिवळ्या वस्त्रात शोभणारा, रंगीबेरंगी फुलांच्या माळा आणि दागिन्यांनी सजलेला तो, जणू इंद्रधनुष्याच्या माळेने सजवलेल्या मेघासारखा भासत होता.
श्रीवत्सवक्षसञ्चारुकेयूरमुकुटोज्जवलम् । ददर्श कृष्णमक्लिष्ट-पुण्डरीकावतंसकम् ।। ५-१८-
त्याच्या छातीवर श्रीवत्साचा सुंदर चिन्ह, तेजस्वी कंकण आणि मुकुट घातलेला, निर्मळ कमळाने अलंकृत असा कृष्ण दिसला.
सनन्दनाद्यैर्मुनिभिः सिद्धयोगैरकल्मषैः । विचिन्त्यमानं तत्रस्थैर्नासाग्रन्यस्तलोचनैः ।। ५-१८-
तेथे, सनंदन व इतर शुद्ध योगी आणि ऋषी, ज्यांचे मन निर्मळ होते, नाकाच्या टोकावर दृष्टि स्थिर करून त्याच्यावर मन लावून ध्यान करत होते.
बल-कृष्णौ तथाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः । सोऽचिन्तयदू रथाच्छीघ्रं कथमत्रागताविति ।। ५-१८-
बळराम आणि कृष्णाला ओळखून, अक्रूर आश्चर्यचकित झाला आणि मनाशी विचार करू लागला, 'रथावरून इतक्या पटकन हे दोघे इथे कसे आले?'
विवक्षोः स्तम्भयामास वाचं तस्य जनार्द्दनः । ततो निष्कम्य सलिलादू रथमभ्यागतः पुनः ।। ५-१८-
तो बोलायला जाईपर्यंत जनार्दनाने त्याची वाणी थांबवली; मग पाण्यातून बाहेर येऊन तो पुन्हा रथाजवळ गेला.
ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपर्य्यधिष्ठितौ । राम-कृष्णौ यथापूर्व्वं मनुष्यवपुषान्वितौ ।। ५-१८-
तेथे त्याने पुन्हा दोघे, राम आणि कृष्ण, माणसाच्या रूपात रथावर बसलेले पाहिले.
निमग्रश्व ततस्तोये स ददर्ख तथैव तौ । संस्तूयमानौ गन्धर्व्व-मुनि-सिद्ध-महोरगैः ।। ५-१८-
पुन्हा पाण्यात बुडून, त्याने त्यांना तसेच पाहिले, गंधर्व, ऋषी, सिद्ध आणि मोठ्या नागांनी त्यांची स्तुती करत होते.
ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस्तथा । तुष्टाव सर्व्वविज्ञानमयमच्युतमीश्वरम् ।। ५-१८-
मग त्यांच्या खऱ्या स्वरूपाची जाणीव होऊन, त्या दानशूर अक्रूराने सर्वज्ञ, अच्युत परमेश्वराची स्तुती केली.
सन्मात्ररूपिणेऽचिन्त्यमहिम्ने परमात्मने । व्यापिने नैकरूपैकखरूपाय नमो नमः ।। ५-१८-
शुद्ध अस्तित्वाचे, अगम्य महिमाचे, सर्वत्र व्यापणाऱ्या, अनेक रूपे असूनही एकच अविनाशी रूप असलेल्या परमात्म्या, तुला माझे नमस्कार.
सत्त्वरूपाय तेऽचिन्त्य! हविर्भूताय ते नमः । नमोऽविज्ञातपाराय पराय प्रकृतेः प्रभो ।। ५-१८-
सत्त्वरूप असलेल्या, अगम्य असलेल्या, हवी म्हणून प्रकट झालेल्या प्रभो, तुला नमस्कार. ज्याच्या मर्यादेचा कोणालाही पत्ता लागत नाही, जो प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ आहे, त्या प्रभूला नमस्कार.
भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् । आत्मा च परमात्मा च त्वमेकः पञ्चधा स्थितः ।। ५-१८-
तू सर्व प्राण्यांचा आत्मा आहेस, इंद्रियांचा आत्मा आहेस, प्रधानाचा आत्मा आहेस, आत्मा आणि परमात्मा म्हणून एकटाच पाच प्रकारे वावरतोस.
प्रसीद सर्व्व सर्व्वात्मन् क्षराक्षरमयेश्वर । ब्रह्म-विष्णु-शिव्राद्याभिः कल्पनाभिरुदीरितः ।। ५-१८-
सर्वांचा आत्मा असलेल्या, क्षर आणि अक्षर यांचे स्वामी असलेल्या, ब्रह्मा, विष्णु, शिव इत्यादी कल्पनांनी ज्याचे वर्णन होते त्या सर्वस्वरूपा, कृपा कर.
अनाख्येयखरूपात्मन्!अनाख्येयप्रयोजन! अनाख्येयाभिधानं त्वां नतोऽस्मि परमेश्वर ।। ५-१८-
ज्याचे रूप, हेतू आणि नाव सांगता येत नाही, त्या परब्रह्मा, मी तुला वंदन करतो.
न यत्र-नाथ!विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः । तदू ब्रह्म परमं नित्यमविकारि भवानजः ।। ५-१८-
हे नाथा, जिथे नाव, जात आणि इतर कल्पना नाहीत, तेच सर्वोच्च, शाश्वत, अपरिवर्तनीय ब्रह्म आहेस तूच, अजन्मा.
न कल्पनामृतेऽर्थस्य सर्व्वस्याधिगमो यतः । ततः कृष्णाच्युतानन्तबिष्णुसंज्ञाभिरीडयसे ।। ५-१८-
कारण सर्व वस्तूंचे ज्ञान केवळ कल्पनेतूनच होते, म्हणून कृष्ण, अच्युत, अनंत, विष्णु या नावांनी तुझी स्तुती केली जाते.
सर्व्वार्थस्त्वमज! विकल्पनाभिरेतदू दवाद्य जगदखिलं त्वमेव विश्वम् । विश्वात्मंस्त्वमिति विकारभावहीनः सर्व्वस्मिन् न हि भबतोऽस्ति किञ्चिदन्यत् त्वं ब्रह्मा पशुपतिरर्य्यमा विधाता धाता त्वं त्रिदशपतिः समीरणोऽग्रिः । तोयेशो धनपतिरन्तकस्त्वमेको भिन्नार्थैर्जगदपि पासि शक्तिभेदैः ।। ५-१८-
हे अजन्मा, या सर्व जगात जितके काही आहे ते सर्व तूच आहेस. या कल्पनांनी हे संपूर्ण विश्व, विश्वाचा आत्मा म्हणून तूच आहेस. तुझ्यात कोणताही बदल नाही, तुझ्यापलीकडे काहीच नाही. तू ब्रह्मा, शंकर, अर्यमन, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता, देवांचा स्वामी, वायू, अग्नी, जलाचा स्वामी, धनाचा स्वामी, अंत करणारा एकटाच आहेस. विविध शक्तींनी हे जग जरी वेगळे भासत असले तरी, तूच ते रक्षण करतोस.