सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम् । प्रह्टतं गोपयोषितूसु निर्गुणेन दुरात्मना ।। ५-१८-
'नशीबाने, सगळ्या गवळ्यांच्या वस्तीतला सार असलेला हरि आपल्यापासून दूर जातोय आणि गवळणींना एक निर्दयी, दुष्ट सोडून देतोय.'
भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः । नागरीणामतीवैतत् कटाक्षैक्षितमेव च ।। ५-१८-
'शहरातील स्त्रियांची गूढ अर्थ असलेली वाक्यं, लाडिक आणि मोहक चाल, आणि त्यांच्या कटाक्षांचे सौंदर्य खरंच विलक्षण आहे.'
ग्राम्यो हरिरयं तासां विलासनिगड़ैर्युतः । भवतीनां पुनः पाश्व कया युत्तया समेष्यति ।। ५-१८-
'हा गावचा हरि, लाडिक गोडव्याने सजलेला, पुन्हा आपल्या पैकी कोणाकडे येईल?'
एषैष रथमारुह्य मथुरां याति केशवः । क्रूरेणाक्रू रकेणात्र निराशेन प्रतारितः ।। ५-१८-
'हा केशव आता रथावर बसून मथुरेला जातोय, आणि क्रूर, निराश अक्रूराने आपल्याला फसवलं.'
किं न वेत्ति नृशंसोऽत्र अनुरागपरं जनम् । येनेममक्ष्णोराह्लादं नयत्यन्यत्र नो हरिम् ।। ५-१८-
'हा निर्दयी माणूस इथल्या लोकांचा प्रेम किती खोल आहे हे समजत नाही का? तो आपल्या डोळ्यांना आनंद देणारा हरि दुसरीकडे घेऊन जातोय.'
एश रामेण सहितः प्रयात्यत्यन्तनिर्घृणः । रथमारुह्य गोविन्दस्त्वर्य्यतामस्य वारणो ।। ५-१८-
'हा अगदी निष्ठूर गोविंद रामासोबत रथावर बसून निघून जातोय; कुणीतरी त्याला लवकर थांबवावं.'
गुरूणामग्रतो वक्तुं किं ब्रवपीषि न नः क्षमम् । गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्रिना ।। ५-१८-
आपल्या वडीलधाऱ्यांपुढे बोलायचं तुला का वाटतं? आपल्याला तसं करणं योग्य नाही. विरहाच्या आगीत आधीच जळालेल्यांसाठी वडीलधारे काय करणार?
नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुमेते समुद्यताः । नोद्यमं कुरुते कश्विदू गोविन्दविनिवर्त्तने ।। ५-१८-
नंदगोप आणि इतर गवळ्यांनी जाण्याची तयारी केली आहे; पण गोविंदाला परत आणण्यासाठी कुणीही काहीच प्रयत्न करत नाही.
सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम् । पास्यन्त्यच्युतवक्ताब्जां यासां नेत्रालिपङूक्तयः ।। ५-१८-
आज मथुरेतील स्त्रियांसाठी रात्र सुंदर गेली, कारण त्यांचे काजळ लावलेले डोळे अच्युताच्या कमळासारख्या मुखाकडे तृप्त होऊन पाहतील.
धन्यास्ते पथि ये कृष्णामितो यान्त्यनिवारिताः । उदूहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम् ।। ५-१८-
जे लोक कृष्णासोबत वाटेवर अडथळ्याविना जात आहेत, ते खरोखर भाग्यवान आहेत; कारण कृष्णाला पाहून त्यांचे अंग रोमांचित होईल.
मथुरानगरीपौरनयनानां महोतूसवः । गोविन्दावयवैर्दृष्टरतीवाद्य भविष्यति ।। ५-१८-
आज मथुरेच्या नगरवासीयांच्या डोळ्यांसाठी मोठा उत्सव ठरणार आहे, कारण त्यांना गोविंदाचे अंग पाहता येईल.
को नु स्वप्रः सुभाग्याभिर्दृष्टस्ताभिरधोक्षजम् । विस्तारिकान्तिनयना या द्रक्ष्यन्त्यनिवारितम् ।। ५-१८-
त्यांच्या स्वतःच्या लोकांपैकी कोणाला या भाग्यवती स्त्रियांनी पाहिलं आहे? ज्यांच्या मोठ्या डोळ्यांनी त्या निर्भयपणे अद्भुत प्रभूला पाहतील.
अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम् । उद्धृतान्यत्र नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना ।। ५-१८-
हाय! या गवळणींना हा मोठा खजिना दाखवल्यावर, निष्ठूर मनाच्या विधात्याने त्यांचे डोळे दुसरीकडे वळवले.
अनुरागेण शैथिल्यमस्मासु व्रजता हरेः ! शैथिल्यमुपयान्त्याशु करेषु वलयान्यपि ।। ५-१८-
हरी निघून जात असताना आमचं प्रेम फिकट होतंय; अगदी हातातील बांगड्याही लगेच सैल होतात.
अक्रूरः क्रूरह्टदयः शीघ्र प्रेरयते हयान् । एवमार्त्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते ।। ५-१८-
अक्रूराचं हृदय कठोर आहे, तो घोड्यांना वेगाने हाकतो; या स्त्रिया इतक्या व्याकुळ असताना कोणाचं मन द्रवणार नाही?
हा हा कृष्णरथस्योच्चैश्व क्ररेणुर्निरीक्ष्यताम् । दूरीकृतो हरिर्येन सोऽपि रेणुर्न लक्ष्यते ।। ५-१८-
हाय! कृष्णाच्या रथाने उडवलेली धूळ पाहा; या धुळीमुळे हरी दूर गेला, आणि आता ती धूळसुद्धा दिसेनाशी झाली.
इत्येवमतिहार्द्दन गोपीजननिरीक्षितः । तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः ।। ५-१८-
गोपिकांनी दुःखाने पाहत असताना, केशव रामासोबत व्रजभूमी सोडून गेला.
गच्छन्तो जविताश्वेन रथेन यमुनातटम् । प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रू रजनार्द्दनाः ।। ५-१८-
वेगवान घोड्यांच्या रथाने जात असताना, राम, अक्रूर आणि शत्रूंचा संहार करणारा, यमुनेच्या काठी दुपारी पोहोचले.
अथाह कृष्णमक्रूरो भवद्भयां तावदास्यताम् । यावत् करोमि कालिन्द्यामाह्निकार्हणमम्भसि ।। ५-१८-
मग अक्रूराने कृष्णाला सांगितले, 'मला थोडा वेळ द्या; मी कालिंदीच्या पाण्यात दुपारची स्नानक्रिया करून येतो.'
तथेत्युक्तं ततः स्त्रातः स्वाचान्तः स महामतिः । दध्यौ ब्रह्म परं विप्र!प्रविश्य यमुनाजले ।। ५-१८-
कृष्णाने 'ठीक आहे' म्हटल्यावर, त्या बुद्धिमानाने परवानगी घेऊन यमुनेच्या पाण्यात प्रवेश केला आणि तेथे, ऋषी, परब्रह्माचा ध्यान केला.
फणासहस्त्रमालाञय बलभद्र ददर्श सः । कुन्दमालाङ्गमुन्निद्र-पद्मपत्रारुणोक्षणम् ।। ५-१८-
तेथे त्याने हजार फणांची माळ घातलेला, कुंदफुलासारखा उजळ शरीर असलेला, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे लाल डोळे असलेला बलभद्र पाहिला.
वृतं वासुकिरम्भाद्यैर्महद्भिः पवनाशिभिः । संस्तूयमानं गन्धर्वैर्वनमालाविभूषितम् ।। ५-१८-
वसुकि आणि इतर मोठ्या नागांनी वेढलेला, गंधर्वांनी स्तुती केलेला, वनफुलांच्या माळांनी शोभलेला तो होता.
दधानमसिते वस्त्रे चारुपद्मावतंसकम् । चारुकुण्डलिनं भान्तमन्तर्जलतले स्थितम् ।। ५-१८-
काळ्या वस्त्रात, सुंदर कमळाचं अलंकार मस्तकी घातलेला, सुंदर कुंडलं घातलेला, पाण्याखाली उभा असलेला तो तेजस्वी दिसत होता.
तस्योतूसङ्ग घनश्याममाताम्रायतलोचनम् । चतुर्बाहुमुदाराङ्ग चक्राद्यायुधभूषणम् ।। ५-१८-
त्याच्या मांडीवर गडद श्यामवर्णाचा, तांबड्या आणि मोठ्या डोळ्यांचा, चार हातांचा, तेजस्वी अंग असलेला, चक्रादी आयुधांनी सुशोभित असा एक होता.
पीते वसानं वसने चित्रमाल्य-विभूषणाम् । शक्रचापतड़िन्माला-विचित्रमिव तोयदम् ।। ५-१८-
पिवळ्या वस्त्रात शोभणारा, रंगीबेरंगी फुलांच्या माळा आणि दागिन्यांनी सजलेला तो, जणू इंद्रधनुष्याच्या माळेने सजवलेल्या मेघासारखा भासत होता.
श्रीवत्सवक्षसञ्चारुकेयूरमुकुटोज्जवलम् । ददर्श कृष्णमक्लिष्ट-पुण्डरीकावतंसकम् ।। ५-१८-
त्याच्या छातीवर श्रीवत्साचा सुंदर चिन्ह, तेजस्वी कंकण आणि मुकुट घातलेला, निर्मळ कमळाने अलंकृत असा कृष्ण दिसला.
सनन्दनाद्यैर्मुनिभिः सिद्धयोगैरकल्मषैः । विचिन्त्यमानं तत्रस्थैर्नासाग्रन्यस्तलोचनैः ।। ५-१८-
तेथे, सनंदन व इतर शुद्ध योगी आणि ऋषी, ज्यांचे मन निर्मळ होते, नाकाच्या टोकावर दृष्टि स्थिर करून त्याच्यावर मन लावून ध्यान करत होते.
बल-कृष्णौ तथाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः । सोऽचिन्तयदू रथाच्छीघ्रं कथमत्रागताविति ।। ५-१८-
बळराम आणि कृष्णाला ओळखून, अक्रूर आश्चर्यचकित झाला आणि मनाशी विचार करू लागला, 'रथावरून इतक्या पटकन हे दोघे इथे कसे आले?'
विवक्षोः स्तम्भयामास वाचं तस्य जनार्द्दनः । ततो निष्कम्य सलिलादू रथमभ्यागतः पुनः ।। ५-१८-
तो बोलायला जाईपर्यंत जनार्दनाने त्याची वाणी थांबवली; मग पाण्यातून बाहेर येऊन तो पुन्हा रथाजवळ गेला.
ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपर्य्यधिष्ठितौ । राम-कृष्णौ यथापूर्व्वं मनुष्यवपुषान्वितौ ।। ५-१८-
तेथे त्याने पुन्हा दोघे, राम आणि कृष्ण, माणसाच्या रूपात रथावर बसलेले पाहिले.