येनाग्रिविद्यु दूरविरश्मिमाला करालमत्युग्रनानां नयनाञ्जनानि ।। ५-१७-
ज्याच्या द्वारे, जणू वीज चमकावी तशा भयंकर, भितीदायक, रंगीबेरंगी किरणांच्या रेषा दूर फेकल्या जातात आणि दुष्टांच्या डोळ्यांना काळं करत जातात.
यत्राम्बु विन्यस्य बलिर्म्मनोज्ञा नवाप भोगान् वसुधातलस्थः । तथामरत्वं त्रिदशाधिपत्यं मन्वन्तरं पूर्णमपेतशत्रुः ।। ५-१७-
ज्याच्यावर बळीने पाणी ठेवून, पृथ्वीवर राहून मनाला आनंद देणारे सुख उपभोगले, आणि त्यामुळे अमरत्व, देवाधिपतीपद आणि शत्रूविरहित पूर्ण मन्वंतर मिळवले.
अप्येष मां कंसपरिग्रहेण दोषास्पदीभूतमदोषदुष्टम् । कर्त्तावमानोपहतं धिगस्तु तज्जन्मनः साधुबहिष्कृतं यत् ।। ५-१७-
मी कंसाच्या संगतीने दोषांनी भरलेला, पडलेला आणि सज्जनांनी नाकारलेला असलो तरी, तो मला, अपमानाने त्रस्त असणाऱ्याला, स्वीकारेल का?
ज्ञानात्मकस्यामलसत्त्वराशेरपेतदोषस्य सदा स्फुटस्य किं वा जगत्यत्र समस्तपुंसामज्ञातमस्यास्ति ह्टदि स्थितस्य ।। ५-१७-
जो ज्ञानस्वरूप, निर्मळ सत्त्वाचा समूह, सदैव प्रकट, सर्व दोषांपासून मुक्त आणि सर्वांच्या हृदयात वास करणारा आहे, त्याला या जगात काय अज्ञात आहे?
तस्मादहं भक्तिविनम्रचेता व्रजामि सर्व्वेश्वरमीश्वराणाम् । अंशावतारं पुरुषोत्तमस्य अनादिमध्यान्तमयस्य विष्णोः ।। ५-१७-
म्हणून मी भक्तीने नम्र मनाने सर्वांच्या प्रभू, सर्वेश्वर, पुरुषोत्तम विष्णू, ज्याला आरंभ, मध्य किंवा अंत नाही, त्याच्या अंशावताराकडे जातो.
चिन्तयन्निति गोविन्दमुपागम्य स यादवः । अक्रूरोऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः ।। ५-१८-
अशी विचार करत तो यादव गोविंदाजवळ गेला; 'मी अक्रूर आहे' असे सांगून त्याने हरीच्या पायांना डोके टेकवले.
सोऽप्येनं ध्वजवज्राब्ज-कृतचिह्नने पाणिना । संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे ।। ५-१८-
ज्याच्या हातावर ध्वज, वज्र आणि कमळाची चिन्हे होती, त्याने त्याला हात लावून, आपुलकीने जवळ ओढून, घट्ट मिठी मारली.
कृतसंवादनौ तेन यथावदू बल-केशवौ । ततः प्रविष्टौ संह्टष्टौ तमादायात्ममन्दिरम् ।। ५-१८-
त्यांनी योग्य रीतीने एकमेकांची विचारपूस केली आणि मग बलराम व केशव यांनी त्याला घेऊन आपापल्या घरी एकत्र प्रवेश केला.
सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवादनादिकः । भुक्तभोज्यो यथान्यायमाचचक्षे ततस्तयोः ।। ५-१८-
त्या वेळी अक्रूराने त्यांच्याशी प्रेमाने बोलून, योग्य रीतीने जेवण केले आणि मग सगळ्या गोष्टी त्यांना सांगितल्या.
यथा निर्भर्तूस्यते तेन कसेनानकदुन्दुभिः । यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना ।। ५-१८-
त्याने सांगितले की उग्रसेनाचा मुलगा कंस त्यांना कसा त्रास देतो आणि दुष्ट दैत्याने देवकीला कसा छळले.
उग्रसेने यथा कंसः सुदुरात्मा च वर्त्तते। यं चैवार्थं समुद्दिश्य स ससेन विसर्ज्जितः ।। ५-१८-
कंस हा उग्रसेनाशी किती वाईट वागतो आणि कोणत्या कारणासाठी तो सैन्यासह पाठवला गेला, हेही त्याने सांगितले.
तत् सर्व्वं विस्तराच्छ्रु त्वा भगवान् केशिसूदनः । उवाचाखिलमप्येतजूज्ञातं दानपते!मया ।। ५-१८-
केशीचा वध करणाऱ्या भगवंताने हे सगळं बारकाईने ऐकून, 'हे सर्व मला आधीच माहीत आहे, दानपती,' असं सांगितलं.
करिष्ये च महाभाग!यदत्रौपयिकं मतम् । विचिन्त्यं नान्यथैतत् ते विद्धि कंसं हतं मया ।। ५-१८-
'महाभागा, या प्रसंगात जे योग्य आहे ते मी करीन; कंसाचा वध मीच करणार, यात शंका नाही.'
अहं रामश्व मथुरा श्वो यास्यावः समं त्वया । गोपवृद्धाश्व यास्यन्ति आदायोपायनं बहु ।। ५-१८-
'रामा, उद्या आपण तुझ्यासोबत एकत्र मथुरेला जाऊ; गवळ्यांचे वडीलधारेही बरीच भेटवस्तू घेऊन येतील.'
निशेयं नीयतां वीर!न चिन्तां कर्त्तुमर्हसि । त्रिरात्राभ्यन्तरे कंसं हनिष्यामि सहानुगम ।। ५-१८-
'वीरा, आज रात्र इथे विश्रांती घे; तुला काहीही चिंता करायची गरज नाही. तीन रात्रींच्या आत मी कंसासह त्याच्या साथीदारांचा वध करीन.'
समादिश्य ततो गोपानक्रु रोऽपि सकेशवः । सुष्वाप बलभद्रश्व नन्दगोपगृहे सुखम् ।। ५-१८-
मग गवळ्यांना सूचना देऊन, अक्रूर, केशव आणि बलभद्र यांनी नंदगोपाच्या घरी आनंदाने विश्रांती घेतली.
ततः प्रभाते विमले कृष्ण-रामौ महामती । अक्रूरेण समं गन्तुमुद्यतौ मथुरां प्रित ।। ५-१८-
नंतर पहाटे, स्वच्छ प्रकाशात, कृष्ण आणि राम, अक्रूरासोबत आनंदाने मथुरेला जाण्याची तयारी करू लागले.
दृष्ट्वा गोपीजनः सास्त्रः श्लथदूवलयबाहुकः । निः श्वस्य चातिदुः खार्त्तः प्राह चेदं परस्परम् ।। ५-१८-
हे पाहून गवळणींच्या हातातील बांगड्या सैल झाल्या, त्या खोल श्वास घेत दुःखाने भरल्या आणि एकमेकींशी बोलू लागल्या.
मथुरां प्राप्य गोविन्दः कथं गोकुलमेष्यति । नागरस्त्री-कलालापमधु श्रोत्रेण पास्यति ।। ५-१८-
'गोविंदा मथुरेला पोहोचला की तो पुन्हा गोळाकडे कसा येईल? तिथल्या शहरातील स्त्रियांच्या मधुर बोलांची गोडी तो कानांनी ऐकेल.'
विलासिवाक्यपानेषु नागरीणां कृतास्पदम् । चित्तमस्य कथ भूयो ग्राम्यगोपीषु यास्यति ।। ५-१८-
'शहरातील स्त्रियांच्या लाडिक बोलांनी त्याचे मन भरले की, पुन्हा ते आपल्या गावातील गवळणींकडे कसे वळेल?'
सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम् । प्रह्टतं गोपयोषितूसु निर्गुणेन दुरात्मना ।। ५-१८-
'नशीबाने, सगळ्या गवळ्यांच्या वस्तीतला सार असलेला हरि आपल्यापासून दूर जातोय आणि गवळणींना एक निर्दयी, दुष्ट सोडून देतोय.'
भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः । नागरीणामतीवैतत् कटाक्षैक्षितमेव च ।। ५-१८-
'शहरातील स्त्रियांची गूढ अर्थ असलेली वाक्यं, लाडिक आणि मोहक चाल, आणि त्यांच्या कटाक्षांचे सौंदर्य खरंच विलक्षण आहे.'
ग्राम्यो हरिरयं तासां विलासनिगड़ैर्युतः । भवतीनां पुनः पाश्व कया युत्तया समेष्यति ।। ५-१८-
'हा गावचा हरि, लाडिक गोडव्याने सजलेला, पुन्हा आपल्या पैकी कोणाकडे येईल?'
एषैष रथमारुह्य मथुरां याति केशवः । क्रूरेणाक्रू रकेणात्र निराशेन प्रतारितः ।। ५-१८-
'हा केशव आता रथावर बसून मथुरेला जातोय, आणि क्रूर, निराश अक्रूराने आपल्याला फसवलं.'
किं न वेत्ति नृशंसोऽत्र अनुरागपरं जनम् । येनेममक्ष्णोराह्लादं नयत्यन्यत्र नो हरिम् ।। ५-१८-
'हा निर्दयी माणूस इथल्या लोकांचा प्रेम किती खोल आहे हे समजत नाही का? तो आपल्या डोळ्यांना आनंद देणारा हरि दुसरीकडे घेऊन जातोय.'
एश रामेण सहितः प्रयात्यत्यन्तनिर्घृणः । रथमारुह्य गोविन्दस्त्वर्य्यतामस्य वारणो ।। ५-१८-
'हा अगदी निष्ठूर गोविंद रामासोबत रथावर बसून निघून जातोय; कुणीतरी त्याला लवकर थांबवावं.'
गुरूणामग्रतो वक्तुं किं ब्रवपीषि न नः क्षमम् । गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्रिना ।। ५-१८-
आपल्या वडीलधाऱ्यांपुढे बोलायचं तुला का वाटतं? आपल्याला तसं करणं योग्य नाही. विरहाच्या आगीत आधीच जळालेल्यांसाठी वडीलधारे काय करणार?
नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुमेते समुद्यताः । नोद्यमं कुरुते कश्विदू गोविन्दविनिवर्त्तने ।। ५-१८-
नंदगोप आणि इतर गवळ्यांनी जाण्याची तयारी केली आहे; पण गोविंदाला परत आणण्यासाठी कुणीही काहीच प्रयत्न करत नाही.
सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम् । पास्यन्त्यच्युतवक्ताब्जां यासां नेत्रालिपङूक्तयः ।। ५-१८-
आज मथुरेतील स्त्रियांसाठी रात्र सुंदर गेली, कारण त्यांचे काजळ लावलेले डोळे अच्युताच्या कमळासारख्या मुखाकडे तृप्त होऊन पाहतील.
धन्यास्ते पथि ये कृष्णामितो यान्त्यनिवारिताः । उदूहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम् ।। ५-१८-
जे लोक कृष्णासोबत वाटेवर अडथळ्याविना जात आहेत, ते खरोखर भाग्यवान आहेत; कारण कृष्णाला पाहून त्यांचे अंग रोमांचित होईल.