सर्व्वात्मा सर्व्ववित् सर्व्वः सर्व्वभूतेष्ववस्थितः । यो वितत्यात्ययो व्यापी स वक्ष्यति मया सह ।। ५-१७-
जो सर्वांचा आत्मा आहे, सर्व काही जाणणारा, सर्वत्र असणारा आणि सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, जो सर्वत्र व्यापून आहे, तो माझ्याशी बोलणार आहे.
मत्स्य-कूर्म-पराहा-श्व-सिंहरूपादिभिः स्थितिम् । चकार जगतो योऽजः सोऽद्य मामालपिष्यति ।। ५-१७-
मच्छ, कूर्म, वराह, घोडा, सिंह अशा विविध रूपांनी जगाचं रक्षण करणारा, तो अजन्मा आज माझ्याशी संवाद साधणार आहे.
साम्प्रतञ्च जगत्स्वामी कार्य्यमात्मह्टदि स्थितम् । कर्त्तु मनुष्यतां प्राप्तः स्वेच्छादेहधृगव्ययः ।। ५-१७-
आता जगाचा स्वामी स्वतःच्या इच्छेने मानव रूप घेऊन, आपलं कार्य करण्यासाठी देह धारण करूनही, बदलत नाही.
योऽनन्तः पृथिवीं धत्ते शेखरस्थितिसंस्थिताम् । सोऽवतीर्णो जगत्यर्थे मामक्रूरेति वक्ष्यति ।। ५-१७-
जो अनंत आहे, पृथ्वीला तिच्या जागी आधार देतो, तो जगाच्या कल्याणासाठी अवतरला आहे; तो मला 'अक्रूर' म्हणून हाक मारणार आहे.
पितृ-पुत्र-सुह्टदू-भ्रातृ-मातृ-बन्धुमयीमिमाम् । यन्मायां नालमुत्तर्त्तु जगत् नमो नमः ।। ५-१७-
वडील, मुलगा, मित्र, भाऊ, आई आणि नातेवाईक यांच्यामुळे निर्माण झालेली ही माया जगाला ओलांडता येत नाही; मी तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
तरत्यविद्यां विततां ह्टदि यस्मिन् निवेशिते । योगी मायाममेयाय तस्मै विद्यात्मने नमः ।। ५-१७-
ज्याच्यात मन स्थिर केल्यावर मोठी अज्ञानाची नदी पार करता येते, त्या अमाप योगीला, ज्ञानस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.
यज्विभिर्यज्ञपुरुषो वासुदेवश्व सात्वतैः । वेदान्तवेदिभिर्विष्णुः प्रोच्यते यो नतोऽस्मि तम् ।। ५-१७-
यज्ञ करणाऱ्यांना जो यज्ञपुरुष, सात्वतांना वासुदेव आणि वेदांत जाणणाऱ्यांना विष्णू म्हणून ओळखला जातो, त्या परमेश्वराला मी वंदन करतो.
यथा तत्र जगद्धाम्रि धातर्य्योतत् प्रतिष्ठितम् । सदसत् तेन सत्येन मय्यसौ यातु सौम्यताम् ।। ५-१७-
जसं जगाचं धाम त्या आधारावर स्थिर आहे, सत्य-असत्य सर्व त्याच्यावर अवलंबून आहे, तसा तो मला दयाळू होवो.
स्मृते सकलकल्याण-भाजनं यत्र जायते । पुरुषस्तमजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ।। ५-१७-
ज्याच्या स्मरणानं सर्व शुभ घडतं, त्या नित्य, अजन्मा पुरुष, हरि याच्या चरणी मी शरण जातो.
इत्थं सञ्चिन्तयन् विष्णु भक्तिनम्रात्ममानसः । अक्रूरो गोकुल प्राप्तः किञ्चित् सूर्य्ये विराजति ।। ५-१७-
अशा प्रकारे विष्णूचं चिंतन करत, भक्तीने नम्र मनाने, अक्रूर गोळाकडे पोहोचला, तेव्हा सूर्य थोडासा उजळू लागला होता.
स ददर्श तदा तत्र कृष्णामादोहने गवाम् । वत्समध्यगतं फुल्लनीलोतूपलदलच्छविम् ।। ५-१७-
तेव्हा त्याने कृष्णाला तिथे, गायींच्या दुध काढण्याच्या वेळी, वासरांमध्ये उभा असलेला पाहिला. त्याचा रंग उमललेल्या निळ्या कमळाच्या पाकळीसारखा सुंदर होता.
अस्पष्टपद्मपत्राक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम । प्रलम्बबाहुमायामि-तुङ्गोरःस्थलमुन्नसम् ।। ५-१७-
त्याच्या डोळ्यांची पापणी कमळाच्या पाकळीसारखी अस्पष्ट होती, छातीवर श्रीवत्साचा सुंदर चिन्ह होता, हात लांब व खाली पोहोचणारे, आणि छाती रुंद व उंच दिसत होती.
सविलासस्मिताधारं ब्रिभ्राणं मुखपङ्कजम् । तुङ्गरक्तनखं पद्भयां धरण्यां सुप्रतिष्ठितम् ।। ५-१७-
त्याच्या कमळासारख्या मुखावर मोहक हास्य खुलले होते, त्याचे पाय उंच, लाल नखांनी शोभलेले, आणि पृथ्वीवर ठामपणे ठेवलेले होते.
विभ्राणं वाससी पीते वन्यपुष्पावभूषितम् । साद्रनीललताहस्तं सिताम्भोजावतंसकम् ।। ५-१७-
त्याने पिवळ्या वस्त्रांची शोभा धारण केली होती, वनफुलांनी सजलेला होता, हातात निळी वेल होती आणि पांढऱ्या कमळाचे अलंकार डोक्यात होते.
हंसकुन्देन्दुधवल नीलाम्बरधरं द्रिज! तस्यानु बलभद्रञ्च ददर्श यदुनन्दनम् ।। ५-१७-
हे ब्राह्मण, त्याने हंस, कुंद आणि चंद्रासारख्या शुभ्र वस्त्रासह निळ्या वस्त्राचीही शोभा धारण केली होती. त्याच्या जवळ बलभद्र, यदुकुळाचा आनंद, दिसत होता.
प्राशुमुन्नतबाह्व सं विकाशिमुखपङ्कजम् । मेघमालापरिवृतं कैलासद्रिमिवापरम् ।। ५-१७-
त्याचे हात उंच उचललेले, चेहरा उमललेल्या कमळासारखा तेजस्वी, आणि तो जणू ढगांच्या हाराने वेढलेला, कैलास पर्वतासारखा भासायचा.
तौ दृष्ट्वा विकसदूक्तसरोजः स महामतिः । पुलकाञ्चितसर्व्वाङ्गस्तदाक्रू रोऽभवन्मुने ।। ५-१७-
त्यांना पाहून त्याचे मन जणू उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशात उमलणाऱ्या कमळासारखे फुलले; त्याचे संपूर्ण अंग रोमांचित झाले आणि तो पूर्णपणे हरखून गेला, हे मुनी.
एतत् तत् परमं घाम तदेतत् परमं पदम् । भगवद्रासुदेवांशो द्रिधा योऽयमवस्थितः ।। ५-१७-
हेच ते परम तेज, हेच ते सर्वोच्च स्थान, जिथे भगवंत वासुदेवाचा अंश दृढपणे स्थित आहे.
साफल्यमक्ष्णोर्युगमेतदत्र दृष्टे जगद्धातरि यातमुच्चेः । अप्यङ्गमेतदू भगवतूप्रसादांदू दत्तेऽङ्गसङ्ग फलवन्मम स्यात ।। ५-१७-
ही दोन डोळे जगाचा पालनकर्ता येथे पाहून आपले खरे फळ मिळवून गेली; भगवंताच्या कृपेने माझ्या शरीरालाही त्यांच्या स्पर्शाचे फळ मिळो.
अप्येष पूष्ठे मम हस्तपद्म करिष्यति श्रीमदनन्तमूर्त्तिः । यस्याङ्ग लिस्पर्शहताखिलाघैखाप्यते सिद्धिरनाशदोषा ।। ५-१७-
ही श्रीमंत, अनंत मूर्ती आपल्या कमळहस्ताने माझ्या पाठीस स्पर्श करील का? ज्याच्या स्पर्शाने सर्व पापे नाहीशी होतात आणि क्षयरहित सिद्धी मिळते.
येनाग्रिविद्यु दूरविरश्मिमाला करालमत्युग्रनानां नयनाञ्जनानि ।। ५-१७-
ज्याच्या द्वारे, जणू वीज चमकावी तशा भयंकर, भितीदायक, रंगीबेरंगी किरणांच्या रेषा दूर फेकल्या जातात आणि दुष्टांच्या डोळ्यांना काळं करत जातात.
यत्राम्बु विन्यस्य बलिर्म्मनोज्ञा नवाप भोगान् वसुधातलस्थः । तथामरत्वं त्रिदशाधिपत्यं मन्वन्तरं पूर्णमपेतशत्रुः ।। ५-१७-
ज्याच्यावर बळीने पाणी ठेवून, पृथ्वीवर राहून मनाला आनंद देणारे सुख उपभोगले, आणि त्यामुळे अमरत्व, देवाधिपतीपद आणि शत्रूविरहित पूर्ण मन्वंतर मिळवले.
अप्येष मां कंसपरिग्रहेण दोषास्पदीभूतमदोषदुष्टम् । कर्त्तावमानोपहतं धिगस्तु तज्जन्मनः साधुबहिष्कृतं यत् ।। ५-१७-
मी कंसाच्या संगतीने दोषांनी भरलेला, पडलेला आणि सज्जनांनी नाकारलेला असलो तरी, तो मला, अपमानाने त्रस्त असणाऱ्याला, स्वीकारेल का?
ज्ञानात्मकस्यामलसत्त्वराशेरपेतदोषस्य सदा स्फुटस्य किं वा जगत्यत्र समस्तपुंसामज्ञातमस्यास्ति ह्टदि स्थितस्य ।। ५-१७-
जो ज्ञानस्वरूप, निर्मळ सत्त्वाचा समूह, सदैव प्रकट, सर्व दोषांपासून मुक्त आणि सर्वांच्या हृदयात वास करणारा आहे, त्याला या जगात काय अज्ञात आहे?
तस्मादहं भक्तिविनम्रचेता व्रजामि सर्व्वेश्वरमीश्वराणाम् । अंशावतारं पुरुषोत्तमस्य अनादिमध्यान्तमयस्य विष्णोः ।। ५-१७-
म्हणून मी भक्तीने नम्र मनाने सर्वांच्या प्रभू, सर्वेश्वर, पुरुषोत्तम विष्णू, ज्याला आरंभ, मध्य किंवा अंत नाही, त्याच्या अंशावताराकडे जातो.
चिन्तयन्निति गोविन्दमुपागम्य स यादवः । अक्रूरोऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः ।। ५-१८-
अशी विचार करत तो यादव गोविंदाजवळ गेला; 'मी अक्रूर आहे' असे सांगून त्याने हरीच्या पायांना डोके टेकवले.
सोऽप्येनं ध्वजवज्राब्ज-कृतचिह्नने पाणिना । संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे ।। ५-१८-
ज्याच्या हातावर ध्वज, वज्र आणि कमळाची चिन्हे होती, त्याने त्याला हात लावून, आपुलकीने जवळ ओढून, घट्ट मिठी मारली.
कृतसंवादनौ तेन यथावदू बल-केशवौ । ततः प्रविष्टौ संह्टष्टौ तमादायात्ममन्दिरम् ।। ५-१८-
त्यांनी योग्य रीतीने एकमेकांची विचारपूस केली आणि मग बलराम व केशव यांनी त्याला घेऊन आपापल्या घरी एकत्र प्रवेश केला.
सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवादनादिकः । भुक्तभोज्यो यथान्यायमाचचक्षे ततस्तयोः ।। ५-१८-
त्या वेळी अक्रूराने त्यांच्याशी प्रेमाने बोलून, योग्य रीतीने जेवण केले आणि मग सगळ्या गोष्टी त्यांना सांगितल्या.
यथा निर्भर्तूस्यते तेन कसेनानकदुन्दुभिः । यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना ।। ५-१८-
त्याने सांगितले की उग्रसेनाचा मुलगा कंस त्यांना कसा त्रास देतो आणि दुष्ट दैत्याने देवकीला कसा छळले.