नारदे गते कृष्णस्सह गोपैस्सभाजितः । विवेश गोकुलं गोपीनेत्रपानैकभाजनम्
नारद निघून गेल्यावर, कृष्ण गवळ्यांनी सन्मानित होऊन, गोपींच्या नजरेचे एकमेव केंद्र असलेल्या गोळीत गेला.
अक्रूरोऽपि विनिष्कम्य स्यन्दनेनाशुगामिना । कृष्णसन्दर्शनायैकः प्रययौ नन्दगोकुलम् ।। ५-१७-
अक्रूरही एकटा, वेगवान रथावर बसून, कृष्णाचे दर्शन घेण्यासाठी नंदाच्या गोळीत निघून गेला.
चिन्तयामास चाक्रूरो नास्ति धन्यतरो मया । योऽहमंशावतीर्णास्य मुखं द्रक्ष्यामि चक्रिणः ।। ५-१७-
अक्रूर मनात विचार करू लागला, "माझ्यापेक्षा भाग्यवान दुसरा कोणी नाही, कारण मी त्या चक्रधारी परमेश्वराचं मुख पाहणार आहे, जो स्वतःच्या अंशाने अवतरला आहे."
अद्य मे सफलं जन्म सुप्रभाता च मे निशा । यदुन्नदाब्जपत्राक्षं विष्णोद्र क्ष्याम्यहं मुखम् ।। ५-१७-
आज माझं जन्म सफल झालं, माझी रात्रही शुभ झाली, कारण मी त्या विष्णूचं मुख पाहणार आहे, ज्याच्या डोळ्यांची पाकळी उमललेल्या कमळासारखी आहे.
अद्य मे सफले नेत्रे अद्य मे सफला गिरः । यन्मे परस्परालापो दृष्ट्वां विष्णुं भविष्यति ।। ५-१७-
आज माझ्या डोळ्यांचं आणि माझ्या वाण्याचं सार्थक झालं, कारण मी विष्णूला पाहिल्यावर माझं संभाषण घडणार आहे.
पापं हरति यत् पुंसां स्मृतं सङ्कल्पनामयम् । तत् पुण्डरीकनयनं विष्णोद्र क्ष्याम्यहं मुखम् ।। ५-१७-
ज्याच्या स्मरणानं माणसांची पापं नाहीशी होतात, त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या विष्णूचं मुख मी पाहणार आहे.
निर्जग्मुश्व यतो वेदा वेदाङ्गन्यखिलानि च । द्रक्ष्यामि तत्प्रं धाम धाम्रां भगवतो मुखम् ।। ५-१७-
ज्याच्यापासून वेद आणि सर्व वेदांग निर्माण झाले, त्या भगवंताचं तेजस्वी मुख, म्हणजेच परमधाम, मी पाहणार आहे.
यज्ञेषु यज्ञपुरुषः पुरुषैः पुरुषोत्तमः । इच्यते योऽखिलाधारस्तं द्रक्ष्यामि जगत्पातिम ।। ५-१७-
यज्ञांमध्ये ज्याला यज्ञपुरुष म्हणतात, माणसांत श्रेष्ठ, सर्वांचा आधार असणारा, त्या जगाचा स्वामी मी पाहणार आहे.
इष्ट्वा यमिन्द्रो यज्ञानां शतेनामरराजताम् । अवाप तमन्नादिमहं द्रक्ष्यामि केशवम् ।। ५-१७-
इंद्राने ज्याची शंभर यज्ञांनी पूजा करून अमरांचा राजा पद मिळवलं, तो आदिम आणि अनादि केशव मी पाहणार आहे.
न ब्रह्मा नेन्द्र-रुद्रा-श्वि-वस्वा-दित्य-मरुदूगणाः । यस्य स्वरूपं जानन्ति स्प्रक्ष्यत्यङ्ग स मे हरिः ।। ५-१७-
ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, अश्विनी कुमार, वसु, आदित्य, मरुतगण — यांना ज्याचं खरं स्वरूप माहीत नाही, तो हरि मला स्पर्श करणार आहे.
सर्व्वात्मा सर्व्ववित् सर्व्वः सर्व्वभूतेष्ववस्थितः । यो वितत्यात्ययो व्यापी स वक्ष्यति मया सह ।। ५-१७-
जो सर्वांचा आत्मा आहे, सर्व काही जाणणारा, सर्वत्र असणारा आणि सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, जो सर्वत्र व्यापून आहे, तो माझ्याशी बोलणार आहे.
मत्स्य-कूर्म-पराहा-श्व-सिंहरूपादिभिः स्थितिम् । चकार जगतो योऽजः सोऽद्य मामालपिष्यति ।। ५-१७-
मच्छ, कूर्म, वराह, घोडा, सिंह अशा विविध रूपांनी जगाचं रक्षण करणारा, तो अजन्मा आज माझ्याशी संवाद साधणार आहे.
साम्प्रतञ्च जगत्स्वामी कार्य्यमात्मह्टदि स्थितम् । कर्त्तु मनुष्यतां प्राप्तः स्वेच्छादेहधृगव्ययः ।। ५-१७-
आता जगाचा स्वामी स्वतःच्या इच्छेने मानव रूप घेऊन, आपलं कार्य करण्यासाठी देह धारण करूनही, बदलत नाही.
योऽनन्तः पृथिवीं धत्ते शेखरस्थितिसंस्थिताम् । सोऽवतीर्णो जगत्यर्थे मामक्रूरेति वक्ष्यति ।। ५-१७-
जो अनंत आहे, पृथ्वीला तिच्या जागी आधार देतो, तो जगाच्या कल्याणासाठी अवतरला आहे; तो मला 'अक्रूर' म्हणून हाक मारणार आहे.
पितृ-पुत्र-सुह्टदू-भ्रातृ-मातृ-बन्धुमयीमिमाम् । यन्मायां नालमुत्तर्त्तु जगत् नमो नमः ।। ५-१७-
वडील, मुलगा, मित्र, भाऊ, आई आणि नातेवाईक यांच्यामुळे निर्माण झालेली ही माया जगाला ओलांडता येत नाही; मी तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
तरत्यविद्यां विततां ह्टदि यस्मिन् निवेशिते । योगी मायाममेयाय तस्मै विद्यात्मने नमः ।। ५-१७-
ज्याच्यात मन स्थिर केल्यावर मोठी अज्ञानाची नदी पार करता येते, त्या अमाप योगीला, ज्ञानस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.
यज्विभिर्यज्ञपुरुषो वासुदेवश्व सात्वतैः । वेदान्तवेदिभिर्विष्णुः प्रोच्यते यो नतोऽस्मि तम् ।। ५-१७-
यज्ञ करणाऱ्यांना जो यज्ञपुरुष, सात्वतांना वासुदेव आणि वेदांत जाणणाऱ्यांना विष्णू म्हणून ओळखला जातो, त्या परमेश्वराला मी वंदन करतो.
यथा तत्र जगद्धाम्रि धातर्य्योतत् प्रतिष्ठितम् । सदसत् तेन सत्येन मय्यसौ यातु सौम्यताम् ।। ५-१७-
जसं जगाचं धाम त्या आधारावर स्थिर आहे, सत्य-असत्य सर्व त्याच्यावर अवलंबून आहे, तसा तो मला दयाळू होवो.
स्मृते सकलकल्याण-भाजनं यत्र जायते । पुरुषस्तमजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ।। ५-१७-
ज्याच्या स्मरणानं सर्व शुभ घडतं, त्या नित्य, अजन्मा पुरुष, हरि याच्या चरणी मी शरण जातो.
इत्थं सञ्चिन्तयन् विष्णु भक्तिनम्रात्ममानसः । अक्रूरो गोकुल प्राप्तः किञ्चित् सूर्य्ये विराजति ।। ५-१७-
अशा प्रकारे विष्णूचं चिंतन करत, भक्तीने नम्र मनाने, अक्रूर गोळाकडे पोहोचला, तेव्हा सूर्य थोडासा उजळू लागला होता.
स ददर्श तदा तत्र कृष्णामादोहने गवाम् । वत्समध्यगतं फुल्लनीलोतूपलदलच्छविम् ।। ५-१७-
तेव्हा त्याने कृष्णाला तिथे, गायींच्या दुध काढण्याच्या वेळी, वासरांमध्ये उभा असलेला पाहिला. त्याचा रंग उमललेल्या निळ्या कमळाच्या पाकळीसारखा सुंदर होता.
अस्पष्टपद्मपत्राक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम । प्रलम्बबाहुमायामि-तुङ्गोरःस्थलमुन्नसम् ।। ५-१७-
त्याच्या डोळ्यांची पापणी कमळाच्या पाकळीसारखी अस्पष्ट होती, छातीवर श्रीवत्साचा सुंदर चिन्ह होता, हात लांब व खाली पोहोचणारे, आणि छाती रुंद व उंच दिसत होती.
सविलासस्मिताधारं ब्रिभ्राणं मुखपङ्कजम् । तुङ्गरक्तनखं पद्भयां धरण्यां सुप्रतिष्ठितम् ।। ५-१७-
त्याच्या कमळासारख्या मुखावर मोहक हास्य खुलले होते, त्याचे पाय उंच, लाल नखांनी शोभलेले, आणि पृथ्वीवर ठामपणे ठेवलेले होते.
विभ्राणं वाससी पीते वन्यपुष्पावभूषितम् । साद्रनीललताहस्तं सिताम्भोजावतंसकम् ।। ५-१७-
त्याने पिवळ्या वस्त्रांची शोभा धारण केली होती, वनफुलांनी सजलेला होता, हातात निळी वेल होती आणि पांढऱ्या कमळाचे अलंकार डोक्यात होते.
हंसकुन्देन्दुधवल नीलाम्बरधरं द्रिज! तस्यानु बलभद्रञ्च ददर्श यदुनन्दनम् ।। ५-१७-
हे ब्राह्मण, त्याने हंस, कुंद आणि चंद्रासारख्या शुभ्र वस्त्रासह निळ्या वस्त्राचीही शोभा धारण केली होती. त्याच्या जवळ बलभद्र, यदुकुळाचा आनंद, दिसत होता.
प्राशुमुन्नतबाह्व सं विकाशिमुखपङ्कजम् । मेघमालापरिवृतं कैलासद्रिमिवापरम् ।। ५-१७-
त्याचे हात उंच उचललेले, चेहरा उमललेल्या कमळासारखा तेजस्वी, आणि तो जणू ढगांच्या हाराने वेढलेला, कैलास पर्वतासारखा भासायचा.
तौ दृष्ट्वा विकसदूक्तसरोजः स महामतिः । पुलकाञ्चितसर्व्वाङ्गस्तदाक्रू रोऽभवन्मुने ।। ५-१७-
त्यांना पाहून त्याचे मन जणू उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशात उमलणाऱ्या कमळासारखे फुलले; त्याचे संपूर्ण अंग रोमांचित झाले आणि तो पूर्णपणे हरखून गेला, हे मुनी.
एतत् तत् परमं घाम तदेतत् परमं पदम् । भगवद्रासुदेवांशो द्रिधा योऽयमवस्थितः ।। ५-१७-
हेच ते परम तेज, हेच ते सर्वोच्च स्थान, जिथे भगवंत वासुदेवाचा अंश दृढपणे स्थित आहे.
साफल्यमक्ष्णोर्युगमेतदत्र दृष्टे जगद्धातरि यातमुच्चेः । अप्यङ्गमेतदू भगवतूप्रसादांदू दत्तेऽङ्गसङ्ग फलवन्मम स्यात ।। ५-१७-
ही दोन डोळे जगाचा पालनकर्ता येथे पाहून आपले खरे फळ मिळवून गेली; भगवंताच्या कृपेने माझ्या शरीरालाही त्यांच्या स्पर्शाचे फळ मिळो.
अप्येष पूष्ठे मम हस्तपद्म करिष्यति श्रीमदनन्तमूर्त्तिः । यस्याङ्ग लिस्पर्शहताखिलाघैखाप्यते सिद्धिरनाशदोषा ।। ५-१७-
ही श्रीमंत, अनंत मूर्ती आपल्या कमळहस्ताने माझ्या पाठीस स्पर्श करील का? ज्याच्या स्पर्शाने सर्व पापे नाहीशी होतात आणि क्षयरहित सिद्धी मिळते.