अथाहांतर्हितो विप्र नारदो जलदे स्थितः । केशिनं निहतं दृष्ट्वा हर्षनिर्भरमानसः
तेव्हा, हे ऋषी, मी नारद, ढगांमध्ये लपून उभा होतो; केशी मारला गेलेला पाहून माझे मन आनंदाने भरून गेले.
साधुसाधु जगन्नाथ लीलयैव यदच्युत । निहतोऽयं त्वया केशी क्लेशदस्त्रिदिवौकसाम्
वा वा जगाच्या नाथा! फक्त खेळता खेळता, अच्युत, तुझ्या हातून हा केशी, जो देवांना त्रास देत होता, मारला गेला.
युद्धोत्सुकोहमत्यर्थं नरवाजिमहाहवम् । अभूतपूर्वमन्यत्र द्रष्टुं स्वर्गादिहागतः
मला युद्धाची फारच उत्सुकता होती, म्हणून मी स्वर्गातून या अद्भुत अशा मानव-घोड्यांच्या लढाईचे दर्शन घेण्यासाठी इथे आलो.
कर्माण्यऽत्रावतारे ते कृतानि मधुसूदन । यानि तैर्विस्मितं चेतस्तोषमेतेन मे गतम्
मधुसूदन, या अवतारात तू केलेली कृत्ये पाहून माझे मन आश्चर्य आणि समाधानाने भरून गेले आहे.
तुरंगस्यास्य शक्रोपि कृष्ण देवाश्च बिभ्यति । धुतकेसरजालस्य ह्रेषतोऽभ्रावलोकिनः
कृष्णा, या घोड्याची भीती इंद्रालाही आणि देवांनाही वाटत होती; तो केसांची झुलती जाळे हलवत आणि ढगांकडे पाहत जोरात हिणगाव करत होता.
यस्मात्त्वयैष दुष्टात्मा हतः केशी जनार्दन । तस्मात्केशवनाम्ना त्वं लोके ख्यातो भविष्यसि
जनार्दन, तू या दुष्ट केशीला मारलेस म्हणून जगात तुझे नाव 'केशव' म्हणून प्रसिद्ध होईल.
स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि कंसयुद्धेऽधुना पुनः । परश्वोऽहं समेष्यामि त्वया केशिनिषूदन
तुला शुभेच्छा असोत; मी आता जातो आणि कंसाच्या युद्धात पुन्हा येईन. उद्या मी तुझ्याकडे येईन, केशीवध करणाऱ्या.
उग्रसेनसुते कंसे सानुगे विनिपातिते । भारावतारकर्त्ता त्वं पृथिव्या पृथिवीधर
उग्रसेनाचा मुलगा कंस आणि त्याचे साथीदार मारले गेले की, पृथ्वीचे ओझे हलके करणारा तूच पृथ्वीचा आधार राहशील.
तत्रानेकप्रकाराणि युद्धानि पृथिवीक्षिताम् । द्रष्टव्यानि मया युष्मत्प्रणीतानि जनार्दन
तेथे अनेक प्रकारची अद्भुत लढाई तुझ्या नेतृत्वाखाली घडतील, जनार्दन, आणि मला ती सर्व पाहायची आहेत.
सोऽहं यास्यामि गोविंद देवकार्यं महत्कृतम् । त्वयैव विदितं सर्वं स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्
म्हणून मी आता जातो, गोविंदा; देवांचे मोठे कार्य तुझ्या हातून पूर्ण झाले आहे. तुला सर्व काही माहीत आहे; तुला शुभेच्छा, मी निघतो.
नारदे गते कृष्णस्सह गोपैस्सभाजितः । विवेश गोकुलं गोपीनेत्रपानैकभाजनम्
नारद निघून गेल्यावर, कृष्ण गवळ्यांनी सन्मानित होऊन, गोपींच्या नजरेचे एकमेव केंद्र असलेल्या गोळीत गेला.
अक्रूरोऽपि विनिष्कम्य स्यन्दनेनाशुगामिना । कृष्णसन्दर्शनायैकः प्रययौ नन्दगोकुलम् ।। ५-१७-
अक्रूरही एकटा, वेगवान रथावर बसून, कृष्णाचे दर्शन घेण्यासाठी नंदाच्या गोळीत निघून गेला.
चिन्तयामास चाक्रूरो नास्ति धन्यतरो मया । योऽहमंशावतीर्णास्य मुखं द्रक्ष्यामि चक्रिणः ।। ५-१७-
अक्रूर मनात विचार करू लागला, "माझ्यापेक्षा भाग्यवान दुसरा कोणी नाही, कारण मी त्या चक्रधारी परमेश्वराचं मुख पाहणार आहे, जो स्वतःच्या अंशाने अवतरला आहे."
अद्य मे सफलं जन्म सुप्रभाता च मे निशा । यदुन्नदाब्जपत्राक्षं विष्णोद्र क्ष्याम्यहं मुखम् ।। ५-१७-
आज माझं जन्म सफल झालं, माझी रात्रही शुभ झाली, कारण मी त्या विष्णूचं मुख पाहणार आहे, ज्याच्या डोळ्यांची पाकळी उमललेल्या कमळासारखी आहे.
अद्य मे सफले नेत्रे अद्य मे सफला गिरः । यन्मे परस्परालापो दृष्ट्वां विष्णुं भविष्यति ।। ५-१७-
आज माझ्या डोळ्यांचं आणि माझ्या वाण्याचं सार्थक झालं, कारण मी विष्णूला पाहिल्यावर माझं संभाषण घडणार आहे.
पापं हरति यत् पुंसां स्मृतं सङ्कल्पनामयम् । तत् पुण्डरीकनयनं विष्णोद्र क्ष्याम्यहं मुखम् ।। ५-१७-
ज्याच्या स्मरणानं माणसांची पापं नाहीशी होतात, त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या विष्णूचं मुख मी पाहणार आहे.
निर्जग्मुश्व यतो वेदा वेदाङ्गन्यखिलानि च । द्रक्ष्यामि तत्प्रं धाम धाम्रां भगवतो मुखम् ।। ५-१७-
ज्याच्यापासून वेद आणि सर्व वेदांग निर्माण झाले, त्या भगवंताचं तेजस्वी मुख, म्हणजेच परमधाम, मी पाहणार आहे.
यज्ञेषु यज्ञपुरुषः पुरुषैः पुरुषोत्तमः । इच्यते योऽखिलाधारस्तं द्रक्ष्यामि जगत्पातिम ।। ५-१७-
यज्ञांमध्ये ज्याला यज्ञपुरुष म्हणतात, माणसांत श्रेष्ठ, सर्वांचा आधार असणारा, त्या जगाचा स्वामी मी पाहणार आहे.
इष्ट्वा यमिन्द्रो यज्ञानां शतेनामरराजताम् । अवाप तमन्नादिमहं द्रक्ष्यामि केशवम् ।। ५-१७-
इंद्राने ज्याची शंभर यज्ञांनी पूजा करून अमरांचा राजा पद मिळवलं, तो आदिम आणि अनादि केशव मी पाहणार आहे.
न ब्रह्मा नेन्द्र-रुद्रा-श्वि-वस्वा-दित्य-मरुदूगणाः । यस्य स्वरूपं जानन्ति स्प्रक्ष्यत्यङ्ग स मे हरिः ।। ५-१७-
ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, अश्विनी कुमार, वसु, आदित्य, मरुतगण — यांना ज्याचं खरं स्वरूप माहीत नाही, तो हरि मला स्पर्श करणार आहे.
सर्व्वात्मा सर्व्ववित् सर्व्वः सर्व्वभूतेष्ववस्थितः । यो वितत्यात्ययो व्यापी स वक्ष्यति मया सह ।। ५-१७-
जो सर्वांचा आत्मा आहे, सर्व काही जाणणारा, सर्वत्र असणारा आणि सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, जो सर्वत्र व्यापून आहे, तो माझ्याशी बोलणार आहे.
मत्स्य-कूर्म-पराहा-श्व-सिंहरूपादिभिः स्थितिम् । चकार जगतो योऽजः सोऽद्य मामालपिष्यति ।। ५-१७-
मच्छ, कूर्म, वराह, घोडा, सिंह अशा विविध रूपांनी जगाचं रक्षण करणारा, तो अजन्मा आज माझ्याशी संवाद साधणार आहे.
साम्प्रतञ्च जगत्स्वामी कार्य्यमात्मह्टदि स्थितम् । कर्त्तु मनुष्यतां प्राप्तः स्वेच्छादेहधृगव्ययः ।। ५-१७-
आता जगाचा स्वामी स्वतःच्या इच्छेने मानव रूप घेऊन, आपलं कार्य करण्यासाठी देह धारण करूनही, बदलत नाही.
योऽनन्तः पृथिवीं धत्ते शेखरस्थितिसंस्थिताम् । सोऽवतीर्णो जगत्यर्थे मामक्रूरेति वक्ष्यति ।। ५-१७-
जो अनंत आहे, पृथ्वीला तिच्या जागी आधार देतो, तो जगाच्या कल्याणासाठी अवतरला आहे; तो मला 'अक्रूर' म्हणून हाक मारणार आहे.
पितृ-पुत्र-सुह्टदू-भ्रातृ-मातृ-बन्धुमयीमिमाम् । यन्मायां नालमुत्तर्त्तु जगत् नमो नमः ।। ५-१७-
वडील, मुलगा, मित्र, भाऊ, आई आणि नातेवाईक यांच्यामुळे निर्माण झालेली ही माया जगाला ओलांडता येत नाही; मी तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
तरत्यविद्यां विततां ह्टदि यस्मिन् निवेशिते । योगी मायाममेयाय तस्मै विद्यात्मने नमः ।। ५-१७-
ज्याच्यात मन स्थिर केल्यावर मोठी अज्ञानाची नदी पार करता येते, त्या अमाप योगीला, ज्ञानस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.
यज्विभिर्यज्ञपुरुषो वासुदेवश्व सात्वतैः । वेदान्तवेदिभिर्विष्णुः प्रोच्यते यो नतोऽस्मि तम् ।। ५-१७-
यज्ञ करणाऱ्यांना जो यज्ञपुरुष, सात्वतांना वासुदेव आणि वेदांत जाणणाऱ्यांना विष्णू म्हणून ओळखला जातो, त्या परमेश्वराला मी वंदन करतो.
यथा तत्र जगद्धाम्रि धातर्य्योतत् प्रतिष्ठितम् । सदसत् तेन सत्येन मय्यसौ यातु सौम्यताम् ।। ५-१७-
जसं जगाचं धाम त्या आधारावर स्थिर आहे, सत्य-असत्य सर्व त्याच्यावर अवलंबून आहे, तसा तो मला दयाळू होवो.
स्मृते सकलकल्याण-भाजनं यत्र जायते । पुरुषस्तमजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ।। ५-१७-
ज्याच्या स्मरणानं सर्व शुभ घडतं, त्या नित्य, अजन्मा पुरुष, हरि याच्या चरणी मी शरण जातो.
इत्थं सञ्चिन्तयन् विष्णु भक्तिनम्रात्ममानसः । अक्रूरो गोकुल प्राप्तः किञ्चित् सूर्य्ये विराजति ।। ५-१७-
अशा प्रकारे विष्णूचं चिंतन करत, भक्तीने नम्र मनाने, अक्रूर गोळाकडे पोहोचला, तेव्हा सूर्य थोडासा उजळू लागला होता.