ताभिः प्रसन्नचित्तामभिर्गोपीभिः सह सादरम् । रराम रासगोष्ठीभिरुदारचरितो हरिः ।। ५-१३-
त्या आनंदी मनाच्या गोपींसोबत, उदार कृत्य असलेल्या हरिने आदराने रासमंडळात खेळ केला.
रासमणडलबन्धोऽपि कृष्णपार्श्वमनुजूझता । गोपीजनेन नैवाभूदेकस्थानस्थिरात्मना ।। ५-१३-
रासमंडळ जरी बांधला होता, तरी कृष्णाजवळ राहण्यासाठी गोपी एकाच जागी स्थिर राहू शकल्या नाहीत.
हर्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमणडलीम् । चकार तत्करस्पर्श-निमीलितदृशं हरिः ।। ५-१३-
हरिने प्रत्येक गोपीचा हात धरून रासमंडळ केला. त्याच्या हाताच्या स्पर्शाने त्यांचे डोळे मिटले होते.
ततः स ववृते रासश्वलदूवलयनिः स्वनः । अनुयातशरतूकाव्यगेयगीतिरनुक्रमात् ।। ५-१३-
मग रासाचा गजर झाला, पैंजणांचा निनाद आणि गाण्याच्या सुरांनी आसमंत भरून गेला.
कृष्णाः शरज्वन्द्रमसं कौमुदीं कुमुदाकरम् । जगौ गोपीजनस्त्वेकं कूष्णनाम पुनः पुनः ।। ५-१३-
गोपी कृष्ण, शरदचंद्र, चांदणं आणि कमळांचे तळे यांची गाणी गात होत्या, पण पुन्हा पुन्हा फक्त कृष्णाचेच नाव घेत होत्या.
परिवर्त्तश्रमेणोक चलदूवलयलापिनीम् । ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुनिघातिनः ।। ५-१३-
फिरताना दमल्यामुळे आणि पैंजण वाजत असताना, एका गोपीने आपल्या वेलीसारख्या हात कृष्णाच्या खांद्यावर ठेवला.
काचित् प्रविलसदूबाहुः परिरभ्य चुचुम्ब तम् । गोपी गीतस्तुतिव्याज-निपुणा मधुसूदनम् ।। ५-१३-
एक गोपी चमकणाऱ्या हातांनी त्याला मिठी मारून चुंबन घेत होती आणि गाण्याच्या बहाण्याने मधुसूदनाची कौतुकाने स्तुती करत होती.
गोपी-कपोल-संश्लेषमभिपत्य हरेभुर्जौ । पुलकोदूगमशस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ ।। ५-१३-
गोपीचे गाल हरीच्या गालाला टेकले असता, तिच्या हातांवर रोमांच उभे राहिले आणि घामाच्या थेंबांनी ते ओले झाले.
रासगेयं जगौ कृष्णेति यावत् तारतरध्वनिः । साधु कृष्णेति कृष्णेतितावत् ता द्रिगुणं अगुः ।। ५-१३-
रासाचे गाणे चालू असताना 'कृष्ण' नावाचा आवाज अधिकाधिक उंच होत गेला. 'कृष्ण, कृष्ण' असे म्हणताना त्यांच्या आवाजात तिप्पट गोडवा आला.
गते तु गमनं चक्रु र्वलने सम्मुखं ययुः । प्रतिलोमानुलोमाब्यां भेजुर्गोपाङ्गना हरिम् ।। ५-१३-
तो निघून गेला तेव्हा, त्या पुढे सरकत त्याच्याकडे तोंड करून गेल्या. काही गोपी विरुद्ध, काही सरळ मार्गाने हरीकडे गेल्या.
स तथा सह गोपीभी रराम मघुसूदनः । यथाब्दकोटिप्रमितः क्षणस्तेन विनामवत् ।। ५-१३-
मधुसूदन गोपिकांसोबत इतका आनंदात रमला की, त्या क्षणाला जणू कोट्यवधी वर्षे गेल्यासारखे वाटले.
ता वार्य्यमाणाः पतिभिः पितृभिर्भ्रातृभिस्तथा । कृष्णां गोपाङ्गना रात्रौ रमयन्ति रतिप्रियाः ।। ५-१३-
पती, वडील आणि भावंडांनी थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी, रतीला आवडणाऱ्या त्या गोपिकांनी रात्री कृष्णासोबत आनंद घेतला.
सोऽपि कैशोरकवयो मानयन् मधुसूदनः । रेमे ताभिरमेयात्मा क्षपासु क्षपिताहितः ।। ५-१३-
मधुसूदनाने त्यांच्या तारुण्यातील प्रेमाचा मान राखून, आपल्या अमाप स्वरूपाने, त्या गोपिकांसोबत रात्री रमला आणि त्या रात्री क्षणासारख्या भासल्या.
तद्भर्त्तृषु तथा तासु सर्व्वभूतेषु चेश्वरः । आत्मखरूपरूपोऽसौ व्याप्य सर्व्वमवस्थितः ।। ५-१३-
त्या गोपिकांच्या पतींमध्ये, त्या गोपिकांमध्ये आणि सर्व प्राण्यांमध्ये, स्वतःच्या रूपाने असलेला तो प्रभू सर्वत्र व्यापून राहिला.
यथा समस्तभूतेषु नभोऽग्रिः पृथिवी जलम् । वायुश्वात्मा तथैवासौ व्याप्य सर्व्वमवस्थितः ।। ५-१३-
जसा आकाश, अग्नी, पृथ्वी, पाणी आणि वायू सर्व प्राण्यांमध्ये व्यापलेले असतात, तसाच तोही सर्वत्र व्यापून राहतो.
श्रीपराशर उवाच। प्रदोषाग्रे कदाचित्तु रासासक्ते जनार्दने। त्रासयन्समदो गोष्ठमरिष्टस्समुपागमत्
श्रीपराशर म्हणाले: एकदा संध्याकाळच्या सुरुवातीला, जनार्दन रासात मग्न असताना, अरिष्ट नावाचा राक्षस गोकुळात भीती पसरवत आला.
स तोयतोयदच्छायस्तीक्ष्णशृंगोर्कलोचनः। खुराग्रपातैरत्यर्थं दारयन्धरणीतलम्
पावसाच्या ढगासारखा काळा, तीक्ष्ण शिंगे आणि भयंकर डोळे असलेला तो, आपल्या खुरांनी पृथ्वी फारच फाडू लागला.
लेलिहानस्सनिष्पेषं जिह्वयोष्ठौ पुनःपुनः। संरंभाविद्धलांगूलः कठिनस्कंधबंधनः
तो वारंवार जीभेने ओठ चाटत होता, रागाने शेपूट ताठर झाली होती, आणि खांद्यावर जोराचा आवेश दिसत होता.
उदग्रककुदाभोगप्रमाणो दुरतिक्रमः। विण्मूत्रलिप्तपृष्ठांगो गवामुद्वेगकारकः
मोठा गिब्बा, प्रचंड आणि कोणालाही थांबवता न येणारा, शेवटपर्यंत शेपूट व मलमूत्राने माखलेला, तो गायींमध्ये घबराट निर्माण करत होता.
प्रलंबकंठोऽतिमुखस्तरुखातांकिताननः। पातयन्स गवां गर्भान्दैत्यो वृषभरूपधृक्
लटकलेला गळा, मोठे तोंड, झाडांनी जखमी चेहरा असलेल्या त्या वृषरूप राक्षसाने गायींच्या वासरांना खाली पाडले.
सूदयंस्तापसानुग्रो वनानटति यस्सदा
तो नेहमीच तपस्व्यांना त्रास देणारा आणि वनात हिंडून त्यांचा नाश करणारा होता.
ततस्तमतिघोराक्षमवेक्ष्यातिभयातुराः। गोपा गोपस्त्रियश्चैव कृष्णकृष्णेति चुक्रुशुः
त्याची ती भीषणता पाहून, गवळ्यांना आणि त्यांच्या बायांना मोठी भीती वाटली आणि ते सर्वजण 'कृष्णा! कृष्णा!' असे ओरडू लागले.
सिंहनादं ततश्चक्रे तलशब्दं च केशवः। तच्छब्दश्रवणाच्चाऽसौ दामोदरमुपाययौ
मग केशवाने सिंहासारखा गर्जना केली आणि टाळी वाजवली; तो आवाज ऐकून अरिष्ट कृष्णाजवळ आला.
अग्रन्यस्तविषाणाग्रः कृष्णकुक्षिकृतेक्षणः । अभ्यधावत दुष्टात्मा कृष्णं वृषभदानवः
शिंगाचा टोक पुढे करून, डोळे कृष्णाच्या पोटावर रोखून, तो वाईट मनाचा वृषरूप राक्षस कृष्णावर धावून गेला.
आयांतं दैत्यवृषभं दृष्ट्वा कृष्णो महाबलः। न चचाल तदा स्थानादवज्ञास्मितलीलया
तो राक्षस वृष येताना पाहून, महाबली कृष्ण आपल्या जागेवर हलला नाही, तर तिरस्काराने हसत तसाच उभा राहिला.
आसन्नं चैव जग्राह ग्राहवन्मधुसूदनः। जघान जानुना कुक्षौ विषाणग्रहणाचलम्
तो जवळ येताच, मधुसूदनाने त्याला पकडले, गुडघ्याने पोटात मारले आणि त्याचे शिंग घट्ट पकडले.
तस्य दर्पबलं भंक्त्वा गृहीतस्य विषाणयोः। अपीडयदरिष्टस्य कंठं क्लिन्नमिवांबरम्
त्याचा गर्व आणि ताकद मोडून, शिंगे पकडून कृष्णाने अरिष्टाच्या गळ्याला ओले कापड पिळावं तसा दाबले.
उत्पाट्य शृंगमेकं तु तेनैवाताडयत्ततः। ममार स महादैत्यो मुखाच्छोणितमुद्वमन्
मग त्याचे एक शिंग उपटून, त्यालाच त्याने जोरात मारले; तो मोठा राक्षस तोंडातून रक्त ओकत मरून गेला.
तुष्टुवुर्निहते तस्मिन्दैत्ये गोपा जनार्दनम् । जंभे हते सहस्राक्षं पुरा देवगणा यथा
त्या दैत्याचा वध झाल्यावर गवळ्यांनी जनार्दनाचे स्तुतीगीत गायले, जशी पूर्वी देवांनी जंभाचा नाश झाल्यावर इंद्राची स्तुती केली होती.
श्रीपराशर उवाच। ककुद्मति हतेऽरिष्टे धेनुके विनिपातिते । प्रलंबे निधनं निधनं नीते धृते गोवर्द्धनाचले
श्रीपराशर म्हणाले: ककुद्मत मारला गेला, अरिष्टाचा वध झाला, धेनुक खाली पाडला गेला, प्रलंबाचा अंत झाला आणि गोवर्धन पर्वत उचलला गेला,