अन्यां ब्रवीति भो गोपा!निः शङ्कः स्थीयतामिह । अलं बृष्टिभयेनात्र धृतो गोवर्द्धनो मया ।। ५-१३-
दुसरी म्हणाली, 'अहो गोपांनो, काहीही भीती बाळगू नका—इथे निर्धास्त राहा! मी गोवर्धन उचलला आहे; पावसाची भीती नाही.'
धेनुकोऽयं मया क्षिप्तो विचरन्लु यथेच्छया । गोपी ब्रवीति वै चान्या कृष्मालीलानुकारिणी ।। ५-१३-
दुसरी गोपी, कृष्णाची नक्कल करत, म्हणाली, 'मी धेनुकाला पाडलं; आता मी मनसोक्त फिरते.'
एवं नानाप्रकारासु कृष्णचेष्टासु तास्तदा । गोप्या व्यग्राः समं चरू रम्य वृन्दावनान्तरम् ।। ५-१३-
अशा प्रकारे, गोपी कृष्णाच्या विविध लीला नक्कल करत, एकत्रितपणे सुंदर वृंदावनाच्या बागांमध्ये फिरू लागल्या.
विलोक्यैका भुवं प्राह् गोपी गोपवराङ्गना । पुलकाञ्चितसर्व्वाङ्गी विकाशि-नयनोत्पला ।। ५-१३-
माती पाहून, गोपिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या एका गोपीने, आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहिलेले आणि डोळे कमळासारखे फुललेले, बोलायला सुरुवात केली:
ध्वजवज्राङ्कु शाब्जाङ्क-रेखावन्त्यालि पश्यत । पदान्येतानि कृष्णस्य लीलालङ्कृतगामिनः ।। ५-१३-
'ध्वज, वज्र, अंकुश आणि कमळ यांच्या खूणा असलेले हे पाऊलखुणा पाहा—या कृष्णाच्या, त्याच्या खेळकर चालीनं सजलेल्या, पावलांच्या खूणा आहेत.'
कापि तेम समं याता कृतपुण्या मदालसा । पदानि तस्याश्चैतानि घनान्यल्पतनूनि च ।। ५-१३-
कोणीतरी भाग्यवान, देखणी गोपी त्याच्यासोबत गेली आहे; तिच्या पावलांच्या बारीक आणि जवळजवळ खुणा त्याच्या पावलांजवळ दिसतात.
पुष्पावचयमत्रोच्चैश्वक्रे दामोदरो ध्रु वम् । येनाग्राक्रान्तिमात्राणि पदान्यत्र महात्मनः ।। ५-१३-
इथे दामोदरानं नक्कीच तिच्यासाठी फुलं तोडली, म्हणून इथे फक्त त्याच्या मोठ्या पावलांचा पुढचा भाग दिसतो.
अत्रोपविश्य सा तेन कापि पुष्पैरलङ्कृता । अन्यजन्मनि सर्व्वात्मा विष्णुरभ्यर्ज्वितो यया।। ५-१३-
इथे ती त्याच्यासोबत बसली होती, फुलांनी सजलेली; मागच्या जन्मी तिनं सर्वांचा आत्मा असलेल्या विष्णूची भक्ती केली होती.
पुष्पबन्धनसम्मान-कृतमानामपास्य ताम् । नन्दगोपसुतो यातो मार्गेणानेन पश्यत ।। ५-१३-
फुलांची माळ घालून तिला सन्मान दिल्यावर, नंदाचा मुलगा या वाटेने पुढे गेला—पाहा!
अनुयानेऽसमर्थान्या नितम्बभरमन्थरा । या गन्तव्ये द्रुतं याति निम्रपादाग्रसंस्थितिः ।। ५-१३-
झाडीतून चालताना, एका गोपीला कंबरेच्या भारामुळे पुढे जाता आलं नाही, तरी ती शक्य तितक्या वेगानं, पावलांच्या टोकावर चालत पुढे गेली.
हस्तन्यस्ताग्रहस्तेयं तेन याति तथा सखि! अनायत्तपदन्यासा लक्ष्यते पदपद्धतिः ।। ५-१३-
पाहा सखी! हिचं हात त्याच्या हातात आहे, म्हणून ती त्याच्याबरोबर चालतेय; तिच्या पावलांच्या खुणांवरून दिसतं की ती स्वतंत्रपणे चालत नाही.
हस्तसंस्पर्शमात्रेण धूर्त्तेनैषा विमानिता । नैराश्यमन्दगामिन्या निवुत्तं लक्ष्यते पदम ।। ५-१३-
फक्त हाताचा स्पर्श झाल्यावर, त्या चतुरानं तिला दुर्लक्ष केलं; तिच्या पावलांच्या खुणांवरून समजतं की ती हळूहळू, निराश होऊन चालतेय.
नूनमुक्ता त्वरामीति पुनरेष्यामि तेऽन्तिकम् । तेन कृष्णेन येनैषा त्वरिता पदपद्धतिः ।। ५-१३-
ती म्हणाली, 'लवकर परत येते,' आणि निघून गेली. कृष्णानेच तिच्या पावलांना घाई लावली होती.
प्रविष्टो गहनं कृष्णः पदमत्र न लक्ष्यते । निवर्त्तध्व शशाङ्कस्य नैतद्दीधितिगोचरे ।। ५-१३-
कृष्ण जंगलीत गेला आणि त्याचे पाऊलवाट आता दिसत नाही. चला, आपण परत जाऊ. चंद्रप्रकाश इथे पोहोचत नाही.
निवृत्तास्तास्ततो गोप्यो निराशाः कृष्णदर्शने । यमुनातीरमागत्य जगुस्तज्वरितं तदा ।। ५-१३-
कृष्णाचे दर्शन न झाल्याने निराश झालेल्या त्या गोपी परत फिरल्या. त्या यमुनेच्या काठी आल्या आणि विरहाने गाणे गाऊ लागल्या.
ततो ददृशुरायान्तं विकाशिमुखपङ्कजम् । गोप्यस्त्रैलोक्यगोप्तारं कृष्णमक्लिष्टचेष्टितम् ।। ५-१३-
नंतर गोपींनी पाहिले की, कृष्ण येत आहे. त्याचे कमळासारखे तोंड फुलले होते, तो त्रैलोक्याचा रक्षक असून सहजपणे वागत होता.
काचिदालोक्य गोविन्दमायान्तमतिहर्षिता । कूष्ण् कृष्णेति कृष्णेति प्राह नान्यदुदैरयत् ।। ५-१३-
एकीने गोविंदाला येताना पाहून अतिशय आनंदाने 'कृष्ण, कृष्ण!' असे हाक मारली. ती दुसरे काहीच बोलली नाही.
काचिदू भ्रू भङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् । विलोक्य नैत्रभृङ्गाभ्यां पपौ यन्मुखपङ्कजम् ।। ५-१३-
दुसरीने भुवई वाकवून, कपाळावर हात ठेवून, हरिला पाहिले आणि आपल्या डोळ्यांनी त्याच्या कमळासारख्या तोंडाचे मध प्यायले.
काचिदालोक्य गोविन्दं निमीलित-विलोचना । तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढ़ेव चाबभौ ।। ५-१३-
तिसरीने गोविंदाला पाहून डोळे मिटले, त्याच्या रूपाचे ध्यान धरले आणि जणू ध्यानात मग्न झाली.
ततः काश्वित् प्रियालापैः काश्विदू भ्रू भङ्गवीक्षणः । निन्येऽनुनयमन्याञ्च करस्पर्शेन माघवः ।। ५-१३-
माधवाने काहींना प्रेमळ बोलण्याने, काहींना भुवईच्या कटाक्षाने आणि काहींना हाताच्या स्पर्शाने आपलेसे केले.
ताभिः प्रसन्नचित्तामभिर्गोपीभिः सह सादरम् । रराम रासगोष्ठीभिरुदारचरितो हरिः ।। ५-१३-
त्या आनंदी मनाच्या गोपींसोबत, उदार कृत्य असलेल्या हरिने आदराने रासमंडळात खेळ केला.
रासमणडलबन्धोऽपि कृष्णपार्श्वमनुजूझता । गोपीजनेन नैवाभूदेकस्थानस्थिरात्मना ।। ५-१३-
रासमंडळ जरी बांधला होता, तरी कृष्णाजवळ राहण्यासाठी गोपी एकाच जागी स्थिर राहू शकल्या नाहीत.
हर्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमणडलीम् । चकार तत्करस्पर्श-निमीलितदृशं हरिः ।। ५-१३-
हरिने प्रत्येक गोपीचा हात धरून रासमंडळ केला. त्याच्या हाताच्या स्पर्शाने त्यांचे डोळे मिटले होते.
ततः स ववृते रासश्वलदूवलयनिः स्वनः । अनुयातशरतूकाव्यगेयगीतिरनुक्रमात् ।। ५-१३-
मग रासाचा गजर झाला, पैंजणांचा निनाद आणि गाण्याच्या सुरांनी आसमंत भरून गेला.
कृष्णाः शरज्वन्द्रमसं कौमुदीं कुमुदाकरम् । जगौ गोपीजनस्त्वेकं कूष्णनाम पुनः पुनः ।। ५-१३-
गोपी कृष्ण, शरदचंद्र, चांदणं आणि कमळांचे तळे यांची गाणी गात होत्या, पण पुन्हा पुन्हा फक्त कृष्णाचेच नाव घेत होत्या.
परिवर्त्तश्रमेणोक चलदूवलयलापिनीम् । ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुनिघातिनः ।। ५-१३-
फिरताना दमल्यामुळे आणि पैंजण वाजत असताना, एका गोपीने आपल्या वेलीसारख्या हात कृष्णाच्या खांद्यावर ठेवला.
काचित् प्रविलसदूबाहुः परिरभ्य चुचुम्ब तम् । गोपी गीतस्तुतिव्याज-निपुणा मधुसूदनम् ।। ५-१३-
एक गोपी चमकणाऱ्या हातांनी त्याला मिठी मारून चुंबन घेत होती आणि गाण्याच्या बहाण्याने मधुसूदनाची कौतुकाने स्तुती करत होती.
गोपी-कपोल-संश्लेषमभिपत्य हरेभुर्जौ । पुलकोदूगमशस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ ।। ५-१३-
गोपीचे गाल हरीच्या गालाला टेकले असता, तिच्या हातांवर रोमांच उभे राहिले आणि घामाच्या थेंबांनी ते ओले झाले.
रासगेयं जगौ कृष्णेति यावत् तारतरध्वनिः । साधु कृष्णेति कृष्णेतितावत् ता द्रिगुणं अगुः ।। ५-१३-
रासाचे गाणे चालू असताना 'कृष्ण' नावाचा आवाज अधिकाधिक उंच होत गेला. 'कृष्ण, कृष्ण' असे म्हणताना त्यांच्या आवाजात तिप्पट गोडवा आला.
गते तु गमनं चक्रु र्वलने सम्मुखं ययुः । प्रतिलोमानुलोमाब्यां भेजुर्गोपाङ्गना हरिम् ।। ५-१३-
तो निघून गेला तेव्हा, त्या पुढे सरकत त्याच्याकडे तोंड करून गेल्या. काही गोपी विरुद्ध, काही सरळ मार्गाने हरीकडे गेल्या.