पद्भयामुभाभ्यां स तदा पश्विमाभ्यां बली बलम् । जघानोरसि ताभ्याञ्च स च तेनाप्यगृह्यत ।। ५-८-
मग त्या बलाढ्य बलरामाने आपल्या दोन्ही मागच्या पायांनी त्याच्या छातीवर जबरदस्त लाथ मारली, पण त्याने त्याला पकडू शकले नाही.
गृहीत्वा भ्रामणेनैव सोऽम्बरे गतजीवितम् । तस्मिन्नेव च चिक्षेप वेगेन तृणराजनि ।। ५-८-
बलरामाने त्याला पकडून जोरात फिरवले, त्यामुळे त्याचा जीव आकाशातच निघून गेला, आणि मग त्याला मोठ्या वेगाने गवतांच्या राजावर फेकून दिले.
ततः फलान्यनेकानि तालाग्रान्निपतन् खरः । पृथिव्यां पातयामास महावातोऽम्बुदानिव ।। ५-८-
तेव्हा एक तुफानी वारा आला आणि त्याने अनेक ताडफळं झाडांच्या टोकावरून खाली पाडली, जणू काही मोठा वारा ढगांना उडवून लावतो तसं.
अन्यानप्यस्य वै ज्ञातीनागतान् दैत्यगर्द्दभान् । कृष्णाश्विक्षेप तालाग्र बलभद्रश्व लीलया ।। ५-८-
धेनुकाच्या इतर गाढव रूपी दैत्य नातेवाईकांना, जे तिथे आले होते, बलरामाने सहजपणे ताडाच्या झाडावरून खाली फेकून दिलं.
क्षणेनालङ्कृता पृथ्वी पक्कस्तालफलैस्तथा । दैत्यगर्द्दभदेहैश्व मैत्रेय! शुशुभेऽधिकम् ।। ५-८-
मित्रा, क्षणातच पृथ्वी पिकलेल्या ताडफळांनी आणि त्या गाढव दैत्यांच्या देहांनी सुशोभित झाली आणि ती आणखी सुंदर दिसू लागली.
ततो गावो निराबाधास्तस्मिंस्तालवने द्रिज! नवशस्य सुख चेरुर्यन्न भुक्तमभूत् पुरा ।। ५-८-
मग त्या ताडवनात गायी निर्भयपणे, आनंदाने चरत होत्या आणि त्या कधीच न खाल्लेलं ताजं गवत खात होत्या.
श्रीपराशर उवाच तस्मिन्रासभदैतेये सानुगे विनिपातिते । सौम्यं तद्गोपगोपीनां रम्यं तालवनं बभौ ॥ ५,९.
श्री पराशर म्हणाले: त्या गाढव दैत्यासह त्याचे साथीदार नष्ट झाल्यावर, ते रम्य ताडवन गोप आणि गोपींना फारच सुंदर वाटू लागले.
ततस्तौ जातहर्षौ तु वसुदेवसुतावुभौ । हत्वा धेनुकदैतेयं भाण्डीरवटमागतौ ॥ ५,९.
नंतर वसुदेवाचे दोन्ही पुत्र, धेनुक दैत्याचा वध केल्यावर आनंदाने, भांडीर नावाच्या वटवृक्षाजवळ गेले.
क्ष्वेलमानौ प्रगायन्तौ विचिन्वन्तौ च पादपान् । चारयन्तौ च गा दूरे व्याहरन्तौ च नामभिः ॥ ५,९.
ते दोघं एकमेकांची नावं हाक मारत, गाणी म्हणत, झाडं शोधत, दूरवर गायी चारत आणि खेळत फिरू लागले.
निर्योगपाशस्कन्धौ तौ वनमालाविभूषितौ । शुशुभाते महात्मानौ बालशृङ्गाविवर्षभौ ॥ ५,९.
त्यांच्या खांद्यावर वासरं बांधायच्या दोऱ्या होत्या आणि गळ्यात वनफुलांच्या माळा. ते दोघं मोठ्या आत्म्यांसारखे, नुकतीच शिंगं फुटलेले वासरं जसे शोभतात तसं दिसत होते.
सुवर्णाञ्जनचूर्णाभ्यां तौ तदा रूषितांबरौ । महेन्द्रायुधसंयुक्तौ श्वेतकृष्णाविवांबुदौ ॥ ५,९.
त्या वेळी त्यांच्या कपड्यांवर सोन्याचा आणि काळा रंगाचा चुरा लागला होता, आणि इंद्राच्या शस्त्रांनी सजलेले ते दोघं पांढऱ्या-काळ्या ढगांसारखे दिसत होते.
चेरतुर्लौकसिद्धाभिः क्रीडाभिरितरेतरम् । समस्तलोकनाथानां नाथभूतौ भुवं गतौ ॥ ५,९.
ते दोघं या जगातील सिद्धांसोबत खेळ करत पृथ्वीवर फिरत होते, आणि स्वतः सर्व लोकांचे स्वामी होते.
मनुष्यधर्माभिरतौ मानयन्तौ मनुष्यताम् । तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम् ॥ ५,९.
मानवी रूपातल्या आनंदात रमून, आपली मानवता जपत, ते दोघं आपल्या वयाला आणि स्वभावाला शोभणाऱ्या खेळांमध्ये रमले आणि वनात फिरू लागले.
ततस्त्वान्दोलिकाभिश्च नियुद्धैश्च महाबलौ । व्यायामं चक्रतुस्तत्र क्षेपणीयैस्तथाश्मभिः ॥ ५,९.
मग ते दोघं झुल्यांवर झुलणे, कुस्ती खेळणे आणि फेकण्यासाठी असलेल्या दगडांनी व्यायाम करणे असे खेळ खेळू लागले.
तल्लिप्सुरसुरस्तत्र ह्युभयो रममाणयोः । आजगाम प्रलंबाख्यो गोपवेषतिरोहितः ॥ ५,९.
त्यांना मारण्याच्या इच्छेने, प्रलंब नावाचा असुर गवळ्याच्या वेषात तिथे आला, तेव्हा ते दोघं खेळण्यात मग्न होते.
सोऽवगाहत निःशङ्कस्तेषां मध्यममानुषः । मानुषं वपुरास्थाय प्रलंबो दानवोत्तमः ॥ ५,९.
प्रलंब हा श्रेष्ठ दानव मानवी रूप धारण करून, कुणालाही संशय न येता, त्यांच्या मध्ये एक सामान्य माणसासारखा मिसळला.
तयोशिछ्द्रान्तरप्रेप्सुरविषह्यममन्यत । कृष्णं ततो रौहिणेयं हन्तुं चक्रे मनोरथम् ॥ ५,९.
त्यांना फसवण्याचा योग्य क्षण शोधताना, त्याने कृष्णाला जिंकणं अशक्य आहे असं समजलं, म्हणून रोहिणीपुत्राला मारायचं ठरवलं.
हरिणाक्रीडनं नाम बालक्रीडनकं ततः । प्रकुर्वन्तो हि ते सर्वे द्वौद्वौ युगपदुत्थितौ ॥ ५,९.
मग सगळ्यांनी 'हरीचा खेळ' नावाचा बालखेळ खेळायला सुरुवात केली, आणि ते दोघेदोघांनी जोडी करून एकाच वेळी उभे राहिले.
श्रीदाम्ना सह गोविन्दः प्रलंबेन तथा बलः । गोपालौरपरैश्चान्ये गोपालाः पुप्लुवुस्ततः ॥ ५,९.
गोविंद श्रीदामा सोबत, बलराम प्रलंबासोबत, आणि इतर गवळ्यांनी एकमेकांसोबत जोडी केली आणि मग सगळे गवळे त्या खेळात उडी मारून सामील झाले.
श्रीदामानं ततः कृष्णः प्रलंबं रोहिणीसुतः । जितवान्कृष्णपक्षीयैर्गोपैरन्ये पराजिताः ॥ ५,९.
मग कृष्णाने श्रीदामाला, आणि रोहिणीपुत्राने प्रलंबाला हरवलं. कृष्णाच्या बाजूचे गवळे जिंकले आणि इतर गवळे हरले.
ते वाहयन्तस्त्वन्योन्यं भाण्डीरं वटमेत्य वै । पुनर्निववृतुः सर्वे येये तत्र परिजिताः ॥ ५,९.
ते एकमेकाला पाठीवर घेऊन, भांडीर नावाच्या वडाच्या झाडाजवळ आले. तिथे ज्या जिंकल्या गेलेल्या होत्या, त्या सगळ्या पुन्हा परतल्या.
संकर्षणं तु स्कन्धेन शीघ्रमुत्क्षिप्य दानवः । नभःस्थलं जगामाशु सचन्द्र इव वारिदः ॥ ५,९.
पण एका दानवाने संकर्षणाला लगेच आपल्या खांद्यावर उचलले आणि तो आकाशातून वेगाने गेला, जणू काही चंद्रासह ढग जातो तसा.
असहन्रौहिणेयस्य स भारं दानवोत्तमः । ववृधे स महाकायः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ५,९.
रोहिणीपुत्राचा भार सहन न होऊन तो दानवश्रेष्ठ मोठा झाला, जसा पावसाळ्यात मोठा ढग फुगतो.
संकर्षणस्तु तं दृष्ट्वा दग्धशैलोपमाकृतिम् । स्रग्दामलंबाभरणं मकुटाटोपमस्तकम् ॥ ५,९.
संकर्षणाने त्याला जळत्या डोंगरासारखा, गळ्यात हार व दागिने घातलेला, डोक्यावर तेजस्वी मुकुट असलेला पाहिला.
रौद्रं शकटचक्राक्षं पादन्यास चलत्क्षितिम् । अभीतमनसा तेन रक्षसा रोहिणीसुतः । ह्रियमाणस्ततः कृष्णमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५,९.
रौद्र रूप, गाड्याच्या चाकासारखे मोठे डोळे, पावलांनी धरती हलवणारा तो राक्षस, पण रोहिणीपुत्र निर्भय मनाने त्याच्या कडेवरून कृष्णाला म्हणाला—
कृष्णाकृष्ण ह्रियाम्येष पर्वतोदग्रमूर्तिना । केनापि पश्य दैत्येन गोपालच्छद्मरूपिणा ॥ ५,९.
कृष्णा, कृष्णा, हा दानव, जो गवळ्याच्या रूपात आहे आणि डोंगराएवढा मोठा आहे, मला उचलून नेत आहे, बघ!
यदत्र सांप्रतं कार्यं मया मधुनिषूदन । तत्कथ्यतां प्रयात्येष दुरात्मातित्वरान्वितः ॥ ५,९.
मधुसूदना, आता काय करावे ते सांग, कारण हा दुष्ट फारच घाईने मला घेऊन चालला आहे.
श्रीपराशर उवाच तमाह रामं गोविन्दः स्मितभिन्नोष्ठसंपुटः । महात्मा रौहिणेयस्य बलवीर्यप्रमाणवित् ॥ ५,९.
श्रीपराशर म्हणाले— तेव्हा गोविंदाने, रोहिणीपुत्राच्या सामर्थ्याची कल्पना असलेल्या त्या महात्म्याने, ओठांवर हसू उमटवत रामाला सांगितले.
श्रीकृष्ण उवाच किमयं मानुषो भावो व्यक्तमेवावलंब्यते । सर्वात्मन् सर्वगुह्यानां गुह्यगुह्यात्मना त्वया ॥ ५,९.
श्रीकृष्ण म्हणाले— सर्वांच्या अंतरात्मा असताना, सर्व रहस्यांचा रहस्य असताना, तू इतका स्पष्टपणे मानवी स्वभाव का धरतोस?
स्मराशेषजगद्बीजकारणं कारणाग्रज । आत्मानमेकं तद्वच्च जगत्येकार्णवे च यत् ॥ ५,९.
सर्व जगाचे बीज आणि सर्व कारणांचा आद्य कारण, हे प्राचीन, तू आपली खरी ओळख आठव— जशी एकच गोष्ट या विश्वसमुद्रात आहे तशी.